Slaapschema peuter 3 jaar + voorbeeldschema

Een kind van 3 jaar slaapt 10,5 tot 13 uur per etmaal: 10,5 tot 12 uur 's nachts en, als het nog dut, een middagslaapje van maximaal 1 tot 1,5 uur. De bedtijd ligt tussen 19:00 en 19:30 uur, of een half uur later bij een kind dat overdag nog slaapt. Rond 3 jaar stopt een deel van de kinderen met het middagslaapje, en dat maakt het slaapschema bij 3 jaar een zoektocht: te veel dutje geeft een lange avond, geen dutje geeft een boze middag. Hieronder vind je beide voorbeeldschema's.

In het kort

Hoeveel slaap heeft een kind van 3 jaar nodig?

De American Academy of Sleep Medicine (Paruthi, 2016) adviseert voor kinderen van 3 tot 5 jaar 10 tot 13 uur slaap per etmaal, inclusief dutjes. Een groot overzicht van studies (Galland, 2012) laat zien dat de gemiddelde totale slaap daalt van ongeveer 14,6 uur bij pasgeborenen naar ongeveer 11,9 uur bij 3 tot 5 jaar. In mijn praktijk zie ik bij driejarigen meestal 10,5 tot 13 uur, met een nacht van 10,5 tot 12 uur.

Nog een middagslaapje bij 3 jaar of niet?

Dit is de vraag waar bijna elk slaapschema bij 3 jaar om draait. Volgens de Zwitserse referentiecurves (Iglowstein, 2003) verdwijnen dutjes meestal tussen 3 en 5 jaar. Een driejarige die nog dut, is dus even normaal als een die niet meer dut. Zo zie je welke kant het opgaat:

Het dutje is nog nodig als je kind: - zonder dutje vanaf 16:00 uur boos, huilerig of hyperactief is - in de auto of op de bank in slaap valt - 's ochtends moeilijk wakker wordt na een nacht van 11 uur

Het dutje kan weg als je kind: - na een dutje pas na 20:30 uur in slaap valt, minstens een week lang - het dutje vaker overslaat dan doet en toch een goede avond heeft - 's ochtends vroeger wakker wordt op dagen met een dutje

Zit je ertussenin? Kort het dutje in tot 45 tot 60 minuten, maak je kind om 14:30 wakker en laat het om de dag dutten. Hoe je dat rustig afbouwt, lees je bij peuter stoppen met middagslaapjes.

Voorbeeldschema 3 jaar met en zonder middagslaapje

Gaat je kind naar de opvang of peuterspeelzaal, vraag dan welk ritme ze daar aanhouden en probeer thuis hetzelfde te doen. Twee verschillende schema's in één week geven bijna altijd onrust.

Hoe laat moet een kind van 3 jaar naar bed?

Zonder middagslaapje tussen 19:00 en 19:30 uur; met een dutje van een uur tussen 19:30 en 20:00. Een driejarige houdt het na een dutje ongeveer 6 uur vol en zonder dutje ongeveer 12 uur. Later dan 20:00 naar bed zie ik in de praktijk zelden goed gaan: kinderen worden er niet later wakker van, alleen chagrijniger.

Een vast avondritueel is op deze leeftijd meer dan een gewoonte. Een overzicht van studies (Mindell & Williamson, 2018) laat zien dat een vast ritueel samenhangt met sneller inslapen, minder wakker worden en betere ontwikkeling van taal en gedrag. Houd het op 20 tot 30 minuten en altijd in dezelfde volgorde.

Je kind van 3 wil niet slapen: wat speelt er?

Rond 3 jaar zie ik vaak deze vier dingen, los of samen:

1. De slaapregressie van 3 jaar. Je kind komt uit bed, wil niet dat je weggaat of wordt ineens vroeg wakker. Het hangt samen met een grotere fantasie, zindelijk worden en meer zelfstandigheid, en duurt meestal 2 tot 4 weken.
2. Angst in het donker. Een driejarige kan zich monsters en schaduwen voorstellen. Neem het serieus: een nachtlampje met warm rood licht, de deur op een kier en een vaste knuffel helpen. Fel of blauw licht 's avonds onderdrukt melatonine bij peuters juist sterk (Akacem, 2018).
3. Schermen. Een filmpje na het eten lijkt rustgevend, maar schermtijd hangt bij jonge kinderen samen met later inslapen en minder slaap. Zet 1 tot 1,5 uur voor bedtijd alles uit.
4. Onderhandelen. "Nog één boekje, nog een slokje, nog een plas." Dat is normaal gedrag van een driejarige, en de oplossing is niet strenger zijn maar duidelijker: twee boekjes, één slokje, dan slapen, en dat elke avond.

Peuter slaapt niet meer overdag maar heeft het wel nodig

Dit is een van de vragen die ouders me het vaakst stellen rond 3 jaar. Je kind weigert het dutje, maar om 17:00 uur is het huis te klein. Wat werkt:

• Een vast rustmoment na de lunch: 45 tot 60 minuten op bed of de bank met boekjes, een luisterverhaal of puzzel. Geen scherm. Valt je kind in slaap, prima; zo niet, dan heeft het toch rust gehad.
• Eerder naar bed. Op dagen zonder dutje mag de bedtijd naar 18:30 tot 19:00 uur.
• Een korte powernap van maximaal 20 minuten voor 15:00 als het echt niet gaat, in de auto of op de bank.
• Een slaaptrainer zoals de Numsy Lou helpt kinderen van deze leeftijd te zien wanneer het rustmoment voorbij is en wanneer ze 's ochtends uit bed mogen. Voor een driejarige is dat concreter dan een klok.

Slaapproblemen kind 3 jaar: stappenplan voor een rustige avond

1. Kies één bedtijd en houd die vast, ook in het weekend en bij opa en oma.
2. Schermen uit na het avondeten. Vervang het filmpje door een boekje of samen opruimen.
3. Kondig het ritueel aan met een vast zinnetje: "Na dit spelletje gaan we naar boven."
4. Zelfde volgorde, elke avond: bad of wassen, pyjama, tanden, 2 boekjes, liedje, kus, deur op een kier.
5. Komt je kind uit bed? Breng het rustig en zonder praten terug, elke keer opnieuw. Meestal is dat na drie tot vijf avonden klaar. Meer daarover bij peuter komt steeds uit bed.
6. Roept je kind om jou? Eén keer kort gaan kijken, geruststellen en weer weg. Geen extra rondje beneden.
7. Houd een week bij hoe laat je kind in slaap valt, wakker wordt en of het gedut heeft. Dan zie je snel of het dutje de boosdoener is.

Wanneer naar de huisarts of het consultatiebureau

Slaapproblemen bij een driejarige zijn bijna altijd gedrag en ritme, en daar helpt het consultatiebureau bij. Ga naar de huisarts als je kind snurkt of met open mond slaapt en overdag moe is, als het 's nachts gilt en niet wakker te krijgen lijkt (nachtangst), als het wekenlang meerdere keren per nacht wakker wordt ondanks een goed schema, of als jij je zorgen maakt. Thuisarts.nl (Mijn kind slaapt slecht) geeft dezelfde lijn: eerst ritme en ritueel, en bij aanhoudende klachten overleg met de huisarts.

Verder lezen

• Slaapschema peuter 2 jaar + voorbeeldschema
• Slaapregressie 3 jaar
• Peuter stoppen met middagslaapjes
• Peuter komt steeds uit bed: 7 stappen die rust brengen
• Nachtangst bij peuters
• Schermen en slaap bij peuters
• Slaapproblemen bij peuters

Bronnen

• Paruthi S. et al. (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, American Academy of Sleep Medicine, Journal of Clinical Sleep Medicine
• Iglowstein I. et al. (2003), Sleep duration from infancy to adolescence, Pediatrics
• Galland B.C. et al. (2012), Normal sleep patterns in infants and children, Sleep Medicine Reviews
• Akacem L.D. et al. (2018), Sensitivity of the circadian system to evening bright light in preschool-age children, Physiological Reports
• Mindell J.A. & Williamson A.A. (2018), Benefits of a bedtime routine in young children, Sleep Medicine Reviews
• Thuisarts.nl (NHG), Mijn kind slaapt slecht

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.