Zomertijd en wintertijd met een baby: ritme verschuiven in 4 dagen

De klok verzetten met een baby hoeft geen drama te zijn: verschuif het hele ritme (opstaan, voedingen, dutjes, bedtijd) in de 4 dagen vóór de wissel elke dag een kwartier. Richting de wintertijd (laatste zondag van oktober, klok een uur terug) schuif je alles later; richting de zomertijd (laatste zondag van maart, klok een uur vooruit) schuif je alles vroeger. Op de zondag zelf leef je dan gewoon op de nieuwe tijd en is het verschil al bijna weg.

In het kort

Wanneer gaat de zomertijd of wintertijd in?

In Nederland en België verzetten we de klok twee keer per jaar, in de nacht van zaterdag op zondag.

Ezelsbruggetje: in het voorjaar gaat de klok vooruit (een uur korter slapen), in het najaar achteruit (een uur langer). Alleen: je baby weet dat niet.

Wat doet het verzetten van de klok met het ritme van je baby?

De biologische klok van je baby loopt op licht en gewoonte, niet op de wekker. Vanaf ongeveer 3 maanden heeft een baby een eigen dag-nachtritme met een melatoninepiek in de avond (McGraw et al., 1999; Rivkees, 2003), en dat ritme verzet zich niet in één nacht:

• Na de wintertijd wordt je baby "een uur te vroeg" wakker: was het 06:30, dan staat de klok nu op 05:30. Ook de dutjes en de honger komen een uur eerder.
• Na de zomertijd is je baby "een uur te laat" moe: bedtijd 19:00 voelt als 18:00, dus hij ligt te spelen of te protesteren.

Bij de meeste kinderen is dit binnen 5 tot 7 dagen vanzelf opgelost. Wil je die week zonder gedoe, dan schuif je vooraf.

Wintertijd met een baby: zo verschuif je het ritme in 4 dagen

Bij de wintertijd schuif je alles in de dagen vooraf een kwartier per dag naar achteren, zodat je baby op de nieuwe klok even laat wakker wordt als nu. Voorbeeld voor een baby die om 07:00 opstaat, 2 dutjes doet en om 19:00 naar bed gaat:

Wordt je baby op woensdag toch om 07:00 wakker, laat hem dan een kwartier rustig liggen met de gordijnen dicht en start de dag om 07:15. De voedingen en het avondeten schuiven mee; honger is een sterke tijdgever.

Zomertijd met een baby: zo verschuif je in 4 dagen

Bij de zomertijd doe je het omgekeerde: alles een kwartier per dag naar voren, zodat je baby op zondag op de nieuwe klok gewoon om 19:00 moe is.

Een kwartier per dag vroeger wakker maken merkt je baby nauwelijks. Doe 's ochtends meteen de gordijnen open en ga naar buiten: ochtendlicht zet de klok naar voren.

Of doe je helemaal niets?

Niets doen is een prima keuze als je baby jonger is dan 3 maanden en nog geen vast ritme heeft, als je kind flexibel is en na een verstoorde dag makkelijk bijtrekt, of als je liever in één keer overgaat en een week wat vroeger wakker of later moe accepteert. Een tussenweg is de halve stap: op zaterdag alles 30 minuten opschuiven en op zondag de andere 30. Voor dreumesen en peuters werkt dat vaak goed genoeg.

Licht en donker: je belangrijkste hulpmiddel

Licht is de sterkste tijdgever voor de biologische klok, ook bij baby's (Rivkees, 2003), en fel licht in de avond onderdrukt bij jonge kinderen de aanmaak van melatonine sterk (Akacem et al., 2018). Gebruik dat in je voordeel:

• Na de wintertijd: houd de ochtend donker tot de gewenste opstaantijd; verduisterende gordijnen zijn nu goud waard, want het is ineens vroeg licht.
• Na de zomertijd: ga 's ochtends vroeg naar buiten. 's Avonds is het lang licht, dus verduister de slaapkamer en dim het licht in huis vanaf een uur voor bedtijd; kies een warm of rood nachtlampje in plaats van wit licht.
• Ritueel gelijk houden: een vast avondritueel geeft houvast als de klok schuift; hoe consequenter, hoe beter de slaap (Mindell et al., 2015).

Meer over licht en slaap lees je in licht en slaap: blauw licht en ademend licht.

Zomertijd of wintertijd met een peuter

Een peuter merkt meer van de wissel dan een baby, omdat hij zelf uit bed komt en "het is nog licht" een geldig argument vindt. Wat helpt:

1. Schuif ook de maaltijden. Een peuter die om 17:00 eet, is om 19:00 klaar voor bed. Schuif het eten mee in dezelfde stapjes.
2. Gebruik een vast opstaanteken. Een slaaptrainer die op de nieuwe opstaantijd groen wordt, zoals de Numsy Lou, laat je peuter zien wanneer de dag begint, licht of donker.
3. Houd het middagdutje op tijd. Na de wintertijd wil je peuter om 11:30 al slapen; rek dat elke dag een kwartier op naar 12:30 tot 13:00.
4. Verwacht 3 tot 5 dagen een korter lontje. Breng hem op die dagen liever een kwartier eerder naar bed dan later.

Baby spookt 's nachts of is te vroeg wakker na het verzetten: wat nu?

Een baby die om 04:30 klaarwakker ligt te kletsen of een peuter die om 03:00 zijn bed uit komt: het is na de klokwissel bijna altijd tijdelijk. Wat je doet:

• Behandel de nacht als nacht. Gedimd licht, weinig praten, geen spelletjes, terug in bed.
• Start de dag op de nieuwe tijd. Laat je kind rustig liggen tot de gewenste opstaantijd. Haal je hem om 05:30 uit bed, dan bevestig je juist die tijd.
• Houd de bedtijd vroeg. Een kind dat vroeg wakker wordt, wordt niet beter van later naar bed; oververmoeidheid maakt het einde van de nacht juist onrustiger.
• Geef het een week. Duurt het vroege wakker worden langer dan 2 weken, dan is de klok meestal niet meer de oorzaak; lees dan baby vroeg wakker: zo help je je early bird of peuter vroeg wakker.

Verder lezen

• Baby vroeg wakker? Zo help je je early bird later slapen
• Peuter vroeg wakker
• Wakkertijden baby 0-12 maanden
• Bedtijd baby en peuter: hoe laat naar bed per leeftijd
• Licht en slaap: blauw licht en ademend licht
• Jetlag bij baby's en peuters: zo herstel je het ritme na de reis

Bronnen

• Rivkees S.A. (2003), Developing circadian rhythmicity in infants, Pediatrics 112(2): 373-381
• McGraw K. et al. (1999), The development of circadian rhythms in a human infant, Sleep 22(3): 303-310
• Akacem L.D. et al. (2018), Sensitivity of the circadian system to evening bright light in preschool-age children, Physiological Reports 6(5)
• Mindell J.A. et al. (2015), Bedtime routines for young children: a dose-dependent association with sleep outcomes, Sleep 38(5): 717-722
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.