Baby in slaap krijgen zonder speen: zo stopt het speen zoeken 's nachts

Een baby die alleen met speen in slaap valt, zoekt hem bij elk kort wakker worden opnieuw. Je hebt dan twee routes: je baby leren de speen zelf terug te vinden (vaak vanaf 7 à 8 maanden) of hem leren inslapen zonder speen, met een vast ritueel en een rustige vervanger zoals jouw hand, je stem of een herkenbaar slaapgeluid. De meeste baby's wennen daar binnen 1 tot 2 weken aan; de eerste 3 nachten zijn het zwaarst.

Dit artikel gaat over inslapen en de nachten. Voor- en nadelen en helemaal afbouwen per leeftijd lees je in speen en fopspeen: voordelen, nadelen en afbouwen per leeftijd.

In het kort

Waarom slaapt mijn baby niet zonder speen?

Zuigen kalmeert. Daarom werkt de speen zo goed bij het inslapen, en daarom wordt hij 's nachts gemist.

Een baby slaapt in cycli en wordt aan het einde van elke cyclus heel even half wakker; dat hoort bij gezonde slaap, ook in het tweede halfjaar nog (Galland, 2012). Een baby die zonder hulp in slaap viel, slaapt dan door. Een baby die met speen in slaap viel, mist iets en wil precies dezelfde situatie terug. Dat heet een slaapassociatie. Meer hulp van ouders bij het inslapen hangt samen met vaker wakker worden 's nachts (Sadeh, 2010). Niet de speen zelf is dus het probleem, maar dat je baby hem nodig heeft en hem niet zelf kan pakken.

Meer over hoe die korte wakkermomenten werken lees je in alles over de slaapcyclus van je baby.

Baby zoekt speen 's nachts: is dat erg?

Niet per se. Zolang je de speen een paar keer per nacht teruggeeft en iedereen weer snel slaapt, hoef je niets te veranderen.

Het wordt een probleem als:

• je baby elk uur of vaker roept omdat de speen weg is;
• hij alleen weer inslaapt als jij de speen teruggeeft, soms tien keer per nacht;
• jij overdag zo moe bent dat het niet meer vol te houden is;
• de dutjes kort blijven omdat de speen eruit valt.

Dan kies je een van de twee routes hieronder.

Moet je de speen terugdoen als hij eruit valt?

Nee. Valt de speen eruit en slaapt je baby door, laat hem dan liggen; de Amerikaanse kinderartsen (AAP, 2022) zeggen dat ook letterlijk. Wordt hij wakker en huilt hij, dan bepaalt de route die je kiest wat je doet.

Wat altijd geldt: geen speenkoord, speenketting of speen aan een knuffel in bed. Een losse speen is prima.

Route 1: je baby leren de speen zelf terug te vinden

Deze route past vanaf ongeveer 7 à 8 maanden, als de meeste baby's iets kunnen pakken en naar hun mond brengen. Jonger lukt het meestal nog niet.

Zo pak je het aan:

1. Leg 3 tot 4 spenen in bed, verspreid in een hoek bij zijn hoofdje. Hoe meer er liggen, hoe groter de kans dat zijn hand er een vindt.
2. Oefen overdag. Leg een speen in zijn hand en help hem die naar zijn mond te brengen, als spelletje.
3. Doe 's nachts hetzelfde. Roept hij, geef de speen in zijn hand, niet in zijn mond.
4. Kies spenen die opvallen, bijvoorbeeld een die in het donker licht geeft.
5. Geef het 1 tot 2 weken. Meestal zoekt hij na een paar nachten steeds vaker zelf.

Route 2: baby leren in slaap vallen zonder speen

Deze route past als je baby de speen nog niet zelf pakt en elk uur roept, of als je de speen bij het slapen toch al wilde loslaten. Wat helpt is een vaste aanpak: gedragsmatige begeleiding met een vast ritueel en geleidelijk afbouwen werkt bij ongeveer 80% van de jonge kinderen (Mindell, 2006), en een vast avondritueel zorgt voor sneller inslapen en minder wakker worden (Mindell, 2009).

1. Zet een vast ritueel neer van 20 tot 30 minuten: bad of wassen, pyjama, voeding, boekje of liedje, slaapzak, bed. Elke avond in dezelfde volgorde. Voorbeelden per leeftijd vind je bij slaapritueel.
2. Verplaats de speen naar voren. De speen mag mee tijdens het ritueel, maar gaat eruit als je baby rustig en slaperig is, nog voordat hij slaapt.
3. Kies een vervanger. Jouw hand op zijn borst, zacht sst-geluid, een vast zinnetje, rustig wiegen in bed. Veel ouders zetten ook een rustig, herkenbaar slaapgeluid aan van een white noise machine voor de babykamer: dat geluid blijft de hele nacht hetzelfde, waar een speen eruit valt. Zet hem niet in of op het bedje en houd het volume laag.
4. Reageer elke keer hetzelfde, ook 's nachts. Troost met je vervanger; bij echt huilen pak je hem kort op en leg je hem terug. Geef de speen niet 'nog één keer': dan leert hij vooral dat volhouden loont.
5. Pak de dutjes daarna aan. Overdag mag de eerste week of twee nog met speen.

De methodes waarbij je geleidelijk minder hulp geeft, zoals pick-up-put-down en camping-out, staan naast elkaar in slaapmethodes uitgelegd.

Speen 's nachts afbouwen per leeftijd: wat past wanneer?

In de eerste maanden is een speen bij het slapen prima. De AAP (2022) adviseert juist om bij dutjes en de nacht een speen aan te bieden, en bij borstvoeding te wachten tot de voeding goed op gang is. Wil je in het eerste halfjaar stoppen, overleg dan met het consultatiebureau.

Eerste nacht zonder speen: wat kun je verwachten?

De eerste nachten zijn pittig. Wat ik in mijn praktijk het vaakst zie:

• Nacht 1 en 2: langer inslapen en meer huilen, en een paar keer extra wakker.
• Nacht 3: vaak het zwaarst. Je baby test of de speen toch terugkomt.
• Nacht 4 tot 7: inslapen gaat sneller, minder wakker worden.
• Week 2: voor de meeste baby's is het nieuwe inslapen dan gewoon geworden.

Begin op een rustig moment, niet tijdens ziekte, een verhuizing of de eerste weken opvang. Spreek met je partner af dat jullie dezelfde aanpak volhouden.

Wanneer naar het consultatiebureau of de huisarts?

Inslapen zonder speen is een gewoonte, geen medisch probleem. Neem contact op met het consultatiebureau als je baby na 2 weken met een vaste aanpak nog elk uur wakker wordt, of als je het zelf niet meer volhoudt.

Bel de huisarts als je baby veel huilt als hij plat ligt, spuugt, koorts heeft, aan zijn oor trekt of moeilijk ademt. Dan speelt er meer dan een gemiste speen. Wordt je baby om andere redenen steeds wakker, kijk dan ook eens naar baby 's nachts steeds wakker.

Verder lezen

• Speen en fopspeen: voordelen, nadelen en afbouwen per leeftijd
• Slaapassociaties bij je baby: helpend of belemmerend
• Baby 's nachts steeds wakker: oorzaken per leeftijd en wat helpt
• Alles over de slaapcyclus van je baby
• Slaapritueel
• Slaapmethodes uitgelegd

Bronnen

• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• American Academy of Pediatrics, Moon R.Y. et al. (2022), Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations for Reducing Infant Deaths in the Sleep Environment, Pediatrics 150(1)
• Sadeh A. et al. (2010), Parenting and infant sleep, Sleep Medicine Reviews 14(2)
• Mindell J.A. et al. (2006), Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children, Sleep 29(10)
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5)
• Galland B.C. et al. (2012), Normal sleep patterns in infants and children: A systematic review of observational studies, Sleep Medicine Reviews 16(3)

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.