Slaapmethodes uitgelegd: 3-5-8, pick-up-put-down, camping-out en geleidelijk afbouwen

Een slaapmethode is een vaste, voorspelbare manier om je baby te leren zelf in slaap te vallen. De bekendste zijn de 3-5-8 methode, pick-up-put-down, camping-out en geleidelijk afbouwen. De gedragsmatige methodes (met wachten of afstand) passen vanaf ongeveer 6 maanden en helpen volgens onderzoek bij ongeveer 80% van de kinderen; voor jongere baby's draait het om sussen, ritme en nabijheid.

In het kort

Wat is een slaapmethode precies?

Een slaapmethode is niets meer dan een afspraak met jezelf over wat je doet als je baby niet in slaap valt of wakker wordt. De kracht zit in de voorspelbaarheid: je baby leert wat er komt, en jij hoeft om 3 uur 's nachts niet meer te twijfelen. Alle methodes bouwen op hetzelfde fundament: een vast slaapritueel, een passende bedtijd en wakkertijden die kloppen.

Wat een slaapmethode niet is: een truc die in een avond alles oplost. Gedragsmatige aanpakken werken bij ongeveer 80% van de kinderen, maar meestal pas na een tot twee weken volhouden. Wat ik ouders altijd meegeef: kies een methode die je zelf een week lang consequent kunt volhouden, ook als je moe bent.

Wat is de 3-5-8 methode?

De 3-5-8 methode is de Nederlandse naam voor gecontroleerd troosten. Je legt je baby wakker maar slaperig in bed, zegt welterusten en gaat de kamer uit. Huilt je baby, dan wacht je 3 minuten, gaat kort naar binnen, sust met je stem of een hand (niet oppakken) en gaat weer weg. De volgende keer wacht je 5 minuten, daarna 8. De volgende avond begin je bij 5 minuten.

Varianten als 5-10-15, 2-4-8, 1-3-5 of de "5 minuten slaapmethode" werken precies hetzelfde, alleen met andere tussenpozen. De getallen zijn niet magisch: het gaat erom dat je baby merkt dat je terugkomt, maar ook de kans krijgt om zelf te leren inslapen. Onderzoek naar deze aanpak vond geen verhoogd stresshormoon bij de baby en geen hechtingsproblemen na 12 maanden.

Hoe werkt de pick up put down methode?

Pick-up-put-down is bekend geworden door Tracy Hogg en is de zachtste van de "echte" methodes. Je legt je baby wakker in bed. Huilt hij, dan pak je hem op, troost je tot hij rustig is (niet tot hij slaapt) en leg je hem weer terug. Dat herhaal je zo vaak als nodig is. De eerste avonden kan dat tientallen keren zijn; daarna neemt het snel af.

De methode past vanaf de eerste maanden tot ongeveer 8 maanden. Ervaringen van ouders lopen uiteen: bij jonge baby's werkt het vaak goed, bij oudere baby's kan het oppakken juist prikkelen en het huilen aanwakkeren. Zodra je baby kan staan in bed, kun je beter overgaan op sussen in bed (hand op de borst, zachtjes "sst") en de camping-out methode.

Wat is de camping-out methode?

Bij camping-out zet je een stoel naast het bedje en blijf je erbij tot je baby slaapt. Je mag sussen, zachtjes praten en een hand op de buik leggen, maar je pakt niet op. Elke twee of drie avonden schuif je de stoel een stuk verder van het bed: naast de deur, in de deuropening, op de gang. Na een tot twee weken sta je buiten de kamer.

Camping-out (ook bekend als de Sleep Lady Shuffle) is fijn voor baby's vanaf 6 maanden met verlatingsangst, en voor ouders die het wachten van 3-5-8 niet aankunnen. Het duurt langer, maar je baby is nooit alleen. In mijn praktijk is dit vaak de methode die ouders het beste volhouden.

Geleidelijk afbouwen: de zachtste aanpak

Bij geleidelijk afbouwen verander je niet in een keer alles, maar haal je elke paar dagen een klein stukje hulp weg. Wieg je je baby in slaap, dan wieg je eerst tot hij slaperig is en leg je hem dan neer. Daarna wieg je alleen nog in bed met je hand, dan alleen een hand op de borst, dan alleen je stem. Hoe je dat precies doet, lees je in baby in slaap wiegen afbouwen.

Een tweede vorm is bedtijd-uitstel: je legt je baby tijdelijk een halfuur later in bed, zodat hij echt moe is en sneller inslaapt, en schuift de bedtijd daarna elke paar dagen weer een kwartier naar voren. Onderzoek vond dat ook deze aanpak het inslapen versnelt zonder stress bij de baby. Deze methode kan op elke leeftijd, ook onder de 6 maanden.

Sussen en ritme: de 5 S-methode en het 2-3-4-ritme

Twee namen die vaak tussen de slaapmethodes staan, zijn eigenlijk geen slaaptraining. De 5 S-methode (inbakeren, zijligging in je armen, sussen met "sst" of een rustig ruisgeluid, wiegen, zuigen) is een manier om een pasgeboren baby te kalmeren. Let op: zijligging is alleen in je armen, in bed slaapt je baby altijd op de rug.

Het 2-3-4-ritme is een dagindeling voor baby's met twee dutjes: 2 uur wakker, dan 3 uur, dan 4 uur tot bedtijd. Het is een schema, geen methode om inslapen te leren. Wel is een kloppend ritme de basis waarop elke methode pas werkt: een oververmoeide baby leert niets.

Welke slaapmethode past bij jullie baby?

Kies aan de hand van drie vragen, en bespreek het samen als ouders, zodat jullie allebei hetzelfde doen.

1. Hoe oud is je baby? Onder de 6 maanden: sussen, ritme, pick-up-put-down of bedtijd-uitstel. Vanaf 6 maanden: alle methodes.
2. Hoeveel huilen kun je aan? Kun je niet tegen wachten, kies dan camping-out of geleidelijk afbouwen. Wil je sneller resultaat en kun je het volhouden, dan 3-5-8.
3. Wat is de slaapassociatie? Valt je baby alleen in slaap met wiegen, voeden of een speen, dan werk je eerst aan die slaapassociatie; anders blijft hij die 's nachts ook nodig hebben.

Welke methode je ook kiest: begin in een rustige week, start bij het inslapen 's avonds en houd het minstens zeven dagen vol voordat je iets verandert. Wat op welke leeftijd past, lees je in slaaptraining per leeftijd.

Is een slaapmethode slecht voor je baby?

Dat is de vraag die ouders mij het vaakst stellen, en het antwoord is geruststellend. Een onderzoek dat gecontroleerd troosten en bedtijd-uitstel vergeleek met alleen informatie, vond geen verhoogd cortisol bij de baby's en een even veilige hechting na een jaar. Een ander onderzoek volgde kinderen vijf jaar na gedragsmatige slaapbegeleiding en vond geen nadelige gevolgen voor gedrag, emotie of de band met ouders.

Wat wel bekend is: hoe actiever ouders betrokken zijn bij het inslapen (wiegen, voeden tot in slaap), hoe vaker een baby 's nachts wakker wordt. Een methode is dus geen straf, maar een manier om je baby een vaardigheid te leren. Voelt een methode niet goed, kies dan een zachtere. Blijft het na twee weken consequent proberen moeilijk, of twijfel je of er iets anders speelt (reflux, ziek zijn, tandjes), overleg dan met het consultatiebureau of een slaapcoach.

Verder lezen

• Slaaptraining per leeftijd: wat past bij 4, 6, 8 en 12 maanden
• Slaapassociaties bij je baby: helpend of belemmerend
• Slaapritueel
• Het 2-3-4-ritme voor baby's
• Baby in slaap wiegen: hoe bouw je het rustig af?
• Slaapcoaching: wat doet een slaapcoach?

Bronnen

• Mindell J.A. et al. (2006), Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children, Sleep 29(10): 1263-1276
• Gradisar M. et al. (2016), Behavioral Interventions for Infant Sleep Problems: A Randomized Controlled Trial, Pediatrics 137(6)
• Price A.M.H. et al. (2012), Five-year follow-up of harms and benefits of behavioral infant sleep intervention: randomized trial, Pediatrics 130(4): 643-651
• Sadeh A. et al. (2010), Parenting and infant sleep, Sleep Medicine Reviews 14(2): 89-96
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.