Slaaptraining per leeftijd: wat past bij 4, 6, 8 en 12 maanden (en wat niet)

Slaaptraining is je baby stap voor stap leren om zelf in slaap te vallen, zonder wiegen, voeden of eindeloos sussen. Tot ongeveer 6 maanden bestaat "training" uit ritme, passende wakkertijden en rustig sussen; vanaf 6 maanden kun je een gedragsmatige methode kiezen die bij ongeveer 80% van de kinderen werkt. Onderzoek vond daarbij geen stress bij de baby en geen nadelen, ook niet na 5 jaar.

In het kort

Wat is slaaptraining en vanaf wanneer kan het?

Slaaptraining is een gerichte, consequente aanpak om je baby te leren zelf in slaap te vallen en na een kort wakkermoment 's nachts weer door te slapen. Het is dus geen "laten huilen", maar een reeks kleine stappen die je een tot twee weken volhoudt. Welke methodes er zijn, lees je in slaapmethodes uitgelegd.

Vanaf wanneer? Het onderzoek naar gedragsmatige methodes is vrijwel allemaal gedaan bij baby's vanaf 6 maanden. Rond 5 maanden kan ongeveer de helft van de baby's al 8 uur aaneengesloten slapen. Jonger dan 6 maanden hoort wakker worden er gewoon bij en werk je alleen aan de basis. Hoe beter die basis, hoe minder training er later nodig is.

Slaaptraining bij 3 tot 5 maanden: ritme en sussen

Bij 6, 8, 10 of 12 weken is een baby niet toe aan slaaptraining. Wat wel helpt: overdag daglicht en geluid, 's nachts donker en stil, en voeden op verzoek. Rond 3 maanden wordt het dag-nachtritme zichtbaar en kun je een kort, vast slaapritueel invoeren.

Bij 4 en 5 maanden (14 tot 16 uur slaap per etmaal, wakkertijden van 90 tot 120 minuten) draait het om timing: leg je baby neer bij de eerste slaapsignalen en probeer af en toe wakker maar slaperig neer te leggen. Lukt het niet, dan wieg of voed je gewoon. Pick-up-put-down en bedtijd-uitstel kunnen wel; wachten met troosten niet. Rond 4 maanden komt bovendien vaak de eerste slaapregressie, geen moment om te beginnen.

Slaaptraining baby 6 maanden: de eerste echte stappen

Rond 6 maanden slaapt een baby 13 tot 14,5 uur per etmaal met 3 dutjes en wakkertijden van 2,5 tot 3 uur. Dit is de leeftijd waarop de meeste slaapcoaches (ik ook) een echte methode durven aanraden. Begin met de zachtste variant die je consequent kunt volhouden: camping-out als je erbij wilt blijven, geleidelijk afbouwen als je baby nu nog in slaap wordt gewiegd of gevoed.

Werk eerst aan de slaapassociatie. Valt je baby in slaap aan de borst of fles, verplaats de voeding dan naar het begin van het ritueel. Anders leert je baby wel in bed inslapen, maar vraagt hij 's nachts alsnog om dezelfde hulp.

Slaaptraining baby 8 maanden: zelfstandig leren slapen

Een baby van 8 maanden slaapt 12 tot 15 uur per etmaal: 11 tot 12 uur 's nachts en 2 dutjes van samen 2,5 tot 3 uur, met wakkertijden van 2,5 tot 3 uur. Een kloppend schema is de helft van de training: wie overdag te weinig of te laat slaapt, vecht 's avonds tegen bedtijd. Het voorbeeldschema vind je in slaapschema baby 8 maanden.

Wil je baby van 8 maanden niet slapen, kijk dan naar drie dingen: is de wakkertijd voor het slapen lang genoeg (minstens 2,5 uur), speelt verlatingsangst (dan past camping-out beter dan wachten), en kan je baby net zitten of staan (dan oefent hij dat in bed). Zelfstandig leren slapen gaat het best met een vaste volgorde: ritueel, wakker in bed, sussen met hand en stem, en elke avond iets minder hulp.

Slaaptraining bij 10 tot 12 maanden en 1 jaar

Rond 1 jaar slaapt een dreumes 14 tot 15 uur per etmaal met rond de 12 uur 's nachts en 2 dutjes; de wakkertijd loopt op naar 2,5 tot 3 uur, soms 4. Hoe laat een 1-jarige naar bed moet, hangt dus af van het einde van het middagdutje: eindigt dat rond 15:00, dan is 18:30 tot 19:30 passend. Het volledige slaapschema baby 12 maanden helpt bij het plannen.

Slaaptraining bij 1 jaar lijkt op die bij 8 maanden, alleen staat een dreumes, roept hij en gooit hij knuffels uit bed. Blijf kort en saai: neerleggen, een vaste zin, weggaan. Bij een slaapregressie rond 1 jaar houd je het ritme vast en ga je niet ineens naar 1 dutje; die overgang komt meestal pas tussen 15 en 18 maanden.

Slaaptraining bij een dreumes of peuter van 1,5 en 2 jaar

Bij 1,5 en 2 jaar draait slaaptraining minder om inslaaptechniek en meer om grenzen. Een peuter slaapt 11 tot 14 uur per etmaal met meestal 1 dutje. Wat werkt: een ritueel dat elke avond hetzelfde is en niet langer dan een halfuur duurt, een duidelijk eindsignaal ("nog een liedje, dan slapen"), en dezelfde reactie bij elk uit bed komen: rustig terugleggen, weinig woorden.

Een peuter die "nog een keer drinken, nog een knuffel" vraagt, test of de grens echt is. Geef die keuzes voor het ritueel en niet erna.

Is slaaptraining slecht voor je baby?

Nee, niet als je het doet op een leeftijd en manier die bij je baby past. Een onderzoek dat gecontroleerd troosten en bedtijd-uitstel vergeleek met alleen informatie, vond geen verhoogd cortisol bij de baby's en een even veilige hechting na 12 maanden. Een ander onderzoek volgde kinderen 5 jaar na gedragsmatige slaapbegeleiding en zag geen nadelen voor gedrag, stress of de band met ouders.

Wat wel telt: laat een baby nooit onbeperkt alleen huilen, en pauzeer bij ziekte, koorts of tandjes. En niet elke baby hoeft getraind te worden: nachtelijk wakker worden komt bij een groot deel van de baby's van 6 tot 18 maanden nog voor. Slaaptraining is er voor als het jullie als gezin te veel wordt, niet omdat het moet.

Stappenplan: slaaptraining in 7 dagen

Houd de dutjes en nachten deze twee weken bij, bijvoorbeeld in de Numsy Slaap-app of op papier. Moe als je bent, voelt een goede nacht anders net zo zwaar als een slechte.

Doen we het goed, en wanneer vraag je hulp?

Je doet het goed als je baby binnen een week sneller inslaapt en jullie de aanpak allebei kunnen volhouden. Twijfel je, check dan eerst de wakkertijden: verkeerde timing is de meest voorkomende reden dat training "niet werkt".

Overleg met het consultatiebureau of de huisarts als je baby na twee weken consequent trainen nog steeds lang huilt, als je pijn, reflux of een verkoudheid vermoedt, of als het je boven het hoofd groeit. Een slaapcoach kan dan meekijken naar het hele plaatje.

Verder lezen

• Slaapmethodes uitgelegd: 3-5-8, pick-up-put-down, camping-out en geleidelijk afbouwen
• Slaapschema baby 8 maanden
• Slaapschema baby 12 maanden
• Slaapregressie 12 maanden (1 jaar)
• Slaapassociaties bij je baby
• Wakkertijden baby 0-12 maanden

Bronnen

• Mindell J.A. et al. (2006), Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children, Sleep 29(10): 1263-1276
• Gradisar M. et al. (2016), Behavioral Interventions for Infant Sleep Problems: A Randomized Controlled Trial, Pediatrics 137(6)
• Price A.M.H. et al. (2012), Five-year follow-up of harms and benefits of behavioral infant sleep intervention: randomized trial, Pediatrics 130(4): 643-651
• Henderson J.M.T. et al. (2010), Sleeping through the night: the consolidation of self-regulated sleep across the first year of life, Pediatrics 126(5): e1081-e1087
• Hysing M. et al. (2014), Trajectories and predictors of nocturnal awakenings and sleep duration in infants, Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics 35(5): 309-316
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.