Slaapmethode baby: welke methode past bij welke leeftijd?

Er is geen slaapmethode die bij elke baby past. Wat wel klopt: elke leeftijd heeft zijn eigen passende aanpak. Van 0 tot 4 maanden zijn E.A.S.Y. en de 5S-methode een goede basis, van 0 tot 8 maanden helpen Shush Pat en Pick up/Put down je baby om in zijn eigen bed in slaap te vallen, en zodra hij kan staan stap je over op Put down/Put down met de Lady Shuffle (ook wel chair-methode). Vanaf 2 jaar werkt de 4R-methode. Geleidelijke, gedragsmatige methodes werken volgens onderzoek van Mindell en collega's bij zo'n 80 procent van de kinderen, en uit vervolgonderzoek blijkt dat ze geen nadelen hebben voor de hechting of de stress van je baby.

In dit artikel

1. In het kort
2. Wat kun je met een slaapmethode?
3. Tracy Hogg: E.A.S.Y. (0 tot 4 maanden)
4. Harvey Karp: de 5S-methode (0 tot 8 maanden)
5. Tracy Hogg: Shush Pat (0 tot 8 maanden)
6. Tracy Hogg: Pick up/Put down (4 tot 8 maanden)
7. Tracy Hogg: Put down/Put down (zodra je baby kan staan)
8. Kim West: de Lady Shuffle of chair-methode (8 tot 24 maanden)
9. De 4R-methode (vanaf 2 jaar)
10. Wat is de 8-10-12 of 3-5-8 methode, en wat is cry-it-out?
11. Zo kies je en houd je vol: stappenplan
12. Wanneer schakel je hulp in?

In het kort

Alle methodes hierboven werken zonder je baby alleen te laten huilen. Cry-it-out en varianten daarvan vind je in dit artikel niet terug als advies.

Wat kun je met een slaapmethode?

Een slaapmethode is een vaste manier van doen rond het slapen, zodat je baby weet wat er komt en jij weet wat je doet. Sommige methodes helpen bij het dagritme, andere bij het kalmeren, en weer andere leren je baby stap voor stap om zonder dragen, wiegen of drinken in slaap te vallen. Begin altijd met de basis: een passende wakkertijd, een donkere kamer, een vast slaapritueel en veilig slapen op de rug.

Tracy Hogg: E.A.S.Y. (0 tot 4 maanden)

E.A.S.Y. is geen inslaapmethode, maar een volgorde voor de dag: Eat (voeden), Activity (even wakker zijn: verschonen, kijken, buikligging), Sleep (slapen) en Yourself (tijd voor jezelf terwijl je baby slaapt). Het belangrijkste effect: je baby drinkt bij het wakker worden en niet vlak voor het slapen, waardoor drinken en inslapen los van elkaar komen te staan. Je hoeft er geen klok bij te houden; het gaat om de volgorde. Bij baby's die bij elke voeding in slaap vallen, is dit de eerste stap die ik voorstel.

Harvey Karp: de 5S-methode (0 tot 8 maanden)

De 5S-methode bootst de baarmoeder na en werkt vooral in de eerste 3 tot 4 maanden, als de schrikreflex nog sterk is:

1. Swaddle (inbakeren): voorkomt dat je baby zichzelf wakker schrikt. Alleen op de rug, niet te strak bij de heupen, en stoppen zodra je baby tekenen van omrollen laat zien, meestal rond 3 tot 4 maanden. Zie inbakeren stap voor stap.
2. Side (zijligging): alleen tijdens het sussen, in jouw armen. In bed ligt je baby altijd op de rug; dat is het advies van NCJ, VeiligheidNL en de AAP.
3. Shush (sussen): een lang, laag "sjjj" of een constant ruisgeluid. In het onderzoek van Spencer en collega's viel 80 procent van de pasgeborenen binnen 5 minuten in slaap met white noise, tegenover 25 procent zonder. Zet een white noise machine op afstand van het bed en niet te hard.
4. Swing (wiegen): kleine, snelle bewegingen met het hoofdje gesteund. Nooit schudden.
5. Suck (zuigen): een speen of de vinger. Zuigen ontspant.

Je stapelt de stappen tot je baby rustig wordt; je hoeft ze niet allemaal te gebruiken.

Tracy Hogg: Shush Pat (0 tot 8 maanden)

Shush Pat is de brug tussen sussen in je armen en in slaap vallen in bed. Je baby ligt op zijn rug in bed, jij legt een hand op zijn buik of draait hem tijdelijk op zijn zij tegen jouw hand aan, en klopt met je andere hand rustig en ritmisch op zijn rug of buik, terwijl je een lang "sjjj" maakt. Begin zodra hij onrustig wordt, niet pas als hij hard huilt. Ga door tot een paar minuten nadat hij rustig is en bouw het kloppen dan af: langzamer, zachter, dan alleen je hand, dan weg. Ligt hij op zijn zij, draai hem dan op zijn rug voordat je de kamer verlaat.

Shush Pat werkt vooral tot een maand of 6 tot 8. Daarna vinden veel baby's het kloppen juist storend en stap je over op de volgende methode.

Tracy Hogg: Pick up/Put down (4 tot 8 maanden)

Met Pick up/Put down leert je baby om in zijn eigen bed in slaap te vallen, terwijl jij hem steeds troost als dat nodig is:

1. Leg je baby slaperig maar wakker in bed, na het slaapritueel.
2. Huilt hij echt (niet even mopperen), pak hem dan op en troost hem tot hij rustig is. Praat zacht, wieg niet.
3. Leg hem wakker terug in bed. Begint hij opnieuw te huilen, herhaal dan stap 2.
4. Ga door tot hij in bed in slaap valt. De eerste avonden kan dat 20 keer zijn; na een paar dagen vaak nog maar 2 of 3 keer.

Combineer het met Shush Pat: eerst een hand op zijn buik, pas oppakken als dat niet genoeg is. Zodra je baby kan gaan staan in bed, wordt oppakken een spelletje en stap je over op Put down/Put down.

Tracy Hogg: Put down/Put down (zodra je baby kan staan)

Vanaf een maand of 8 tot 10 gaat je baby staan in bed. Nu til je hem niet meer op, want elke keer optillen wordt een uitnodiging. In plaats daarvan:

• Blijf bij het bed, praat zacht, leg een hand op zijn rug als hij ligt.
• Staat hij, wacht dan tot hij zelf moe wordt van het staan of wiebelt, en leg hem dan rustig neer. Zeg elke keer hetzelfde: "Liggen, slapen."
• Leg hem neer zo vaak als nodig, zonder boos te worden en zonder er een spel van te maken.

Deze methode combineer je met de Lady Shuffle hieronder, zodat je stap voor stap ook uit de kamer kunt.

Kim West: de Lady Shuffle of chair-methode (8 tot 24 maanden)

De Sleep Lady Shuffle van Kim West staat in Nederland ook bekend als de chair-methode of stoelmethode. Je baby leert zelf inslapen terwijl jij in de buurt blijft, en je vergroot de afstand in stapjes van 3 dagen:

Je blijft elke avond zitten tot je baby slaapt. Wordt hij 's nachts wakker, dan ga je terug naar de plek van die dag. Dit is precies de geleidelijke aanpak die Gradisar en collega's onderzochten: baby's vielen sneller in slaap, hun stresshormoon steeg niet en na 12 maanden was er geen verschil in hechting met de baby's uit de controlegroep.

De 4R-methode (vanaf 2 jaar)

Een peuter snapt taal en regels, en daar maak je gebruik van:

• Rules (regels): 2 of 3 duidelijke bedregels, positief verwoord ("we blijven in bed tot het lampje aan is"), eventueel met plaatjes.
• Role play (rollenspel): oefen de regels overdag met een knuffel die naar bed gaat.
• Routine: elke avond dezelfde volgorde in dezelfde 20 tot 30 minuten.
• Reward (belonen): 's ochtends benoemen wat goed ging, een sticker of een high five. Geen straf bij een mislukte nacht.

Je hoeft niet alle vier de R's te gebruiken; met drie kom je meestal een heel eind. Bij een peuter die steeds uit bed komt, helpt het om overdag samen te oefenen wanneer hij er wél uit mag, bijvoorbeeld als het licht wordt.

Wat is de 8-10-12 of 3-5-8 methode, en wat is cry-it-out?

Ouders zoeken vaak op "3-5-8" of "8-10-12". Dat zijn varianten van gecontroleerd huilen, bekend van kinderarts Ferber: je legt je baby wakker in bed, verlaat de kamer en komt na 3, 5 en 8 minuten (of 8, 10 en 12) kort troosten zonder hem op te tillen. Ook de methode uit het boek Slaap kindje slaap valt in deze categorie. Bij cry-it-out laat je je baby helemaal huilen tot hij slaapt.

De 5-jaarsopvolging van Price en collega's vond geen nadelige effecten van gedragsmatige slaapbegeleiding, ook niet van deze varianten. Toch adviseer ik ze niet: de geleidelijke methodes hierboven werken in mijn praktijk net zo goed, ouders houden ze beter vol en je baby leert dat je er bent. Wil je de methodes naast elkaar zien, lees dan slaapmethodes uitgelegd en slaaptraining per leeftijd.

Zo kies je en houd je vol: stappenplan

1. Fix eerst de basis: passende wakkertijden, donkere kamer, 16 tot 18 graden en een vast ritueel van 20 tot 30 minuten. Uit onderzoek van Mindell en collega's blijkt dat alleen al een vast avondritueel zorgt voor sneller inslapen en minder wakker worden.
2. Kies de methode bij de leeftijd uit de tabel bovenaan en spreek af wie wat doet.
3. Begin met het naar bed gaan 's avonds, in een rustige periode zonder tandjes, verkoudheid of verhuizing. Lukt dat na een week, dan volgen de dutjes.
4. Houd het 2 weken vol en noteer de eerste avonden; de eerste 3 zijn het zwaarst, daarna zie je meestal de knik.

Wanneer schakel je hulp in?

Ga naar het consultatiebureau of de huisarts als je baby ondanks een rustige aanpak na 4 tot 6 weken nog elk uur wakker is, als hij snurkt of moeilijk ademt in zijn slaap, veel spuugt of pijn lijkt te hebben, of als jij zelf niet meer functioneert. De JGZ-richtlijn Gezonde slaap is er juist voor deze vragen.

Verder lezen

• Slaapmethodes uitgelegd: 3-5-8, pick-up-put-down, camping-out en geleidelijk afbouwen
• Slaaptraining per leeftijd: wat past bij 4, 6, 8 en 12 maanden
• Inbakeren: handige stap-voor-stap uitleg
• Slaapritueel
• Slaapassociaties bij je baby: helpend of belemmerend
• Baby in slaap wiegen: hoe bouw je het rustig af?

Bronnen

• Mindell J.A. et al. (2006), Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children, Sleep 29(10)
• Gradisar M. et al. (2016), Behavioral Interventions for Infant Sleep Problems: A Randomized Controlled Trial, Pediatrics 137(6)
• Price A.M.H. et al. (2012), Five-year follow-up of harms and benefits of behavioral infant sleep intervention: randomized trial, Pediatrics 130(4)
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5)
• American Academy of Pediatrics, Moon RY et al. (2022), Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations, Pediatrics 150(1)
• Spencer J.A.D. et al. (1990), White noise and sleep induction, Archives of Disease in Childhood 65(1)

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.