Baby zelf in slaap laten vallen: vanaf wanneer en hoe (per leeftijd)

Een baby kan leren zelf in slaap te vallen, maar dat is een vaardigheid die groeit. Onder de 3 à 4 maanden help je gewoon mee en oefen je af en toe met wakker neerleggen. Vanaf ongeveer 4 tot 6 maanden kun je je hulp stap voor stap afbouwen, en tussen 6 en 12 maanden lukt het de meeste baby's binnen 1 tot 3 weken als je elke avond hetzelfde doet. Je hoeft je baby daarvoor niet alleen te laten huilen: geleidelijk minder helpen werkt ook.

Dit artikel gaat over die ene vaardigheid: wakker in bed liggen en dan zelf wegzakken. Zoek je tips om je baby vanavond rustig te krijgen, lees dan baby in slaap krijgen. Gaat het vooral om de speen, kijk dan bij speen en fopspeen.

In het kort

Waarom valt mijn baby niet zelf in slaap?

Omdat hij het (nog) zo niet kent. Een baby die altijd in slaap wordt gevoed, gewiegd of gedragen, leert dat slapen zo begint. Dat heet een slaapassociatie: de omstandigheden waaronder hij in slaap valt, wil hij terug als hij even wakker wordt.

En wakker worden doet elke baby. Baby's slapen in korte cycli en worden aan het einde daarvan heel even half wakker. Dat hoort bij gezonde slaap, ook in het tweede halfjaar nog (NCJ, 2017). Een baby die zelf in slaap viel, merkt dat moment nauwelijks en slaapt door. Een baby die op de arm in slaap viel, merkt dat de arm weg is en roept je.

Onderzoek laat zien dat meer actieve hulp van ouders bij het inslapen samenhangt met vaker wakker worden 's nachts (Sadeh, 2010). Helpen is liefdevol en in de eerste maanden precies wat een baby nodig heeft, maar het verklaart waarom zelf leren inslapen vaak ook de nachten rustiger maakt. Meer over hoe dat werkt lees je in slaapassociaties bij je baby.

Valt je baby ook met jouw hulp moeilijk in slaap (te moe, tandjes, een regressie), kijk dan eerst naar mijn baby valt moeilijk in slaap.

Vanaf wanneer kan een baby zelf in slaap vallen?

Er is geen vaste leeftijd. Sommige baby's doen het al in de eerste weken, andere pas na hun eerste verjaardag. Wel zie je een duidelijke lijn:

• De eerste 3 maanden komt het dag-nachtritme pas op gang, heeft je baby 's nachts voeding nodig en is troost belangrijk. Hier valt niets af te leren.
• Rond 3 tot 4 maanden wordt de slaap lichter en volwassener. Vanaf dan gaan slaapassociaties echt meetellen, en merk je het verschil tussen een baby die zelf inslaapt en een die altijd geholpen wordt.
• Vanaf ongeveer 6 maanden zijn de meeste baby's er klaar voor. Doorslapen wordt dan ook gewoner: rond 5 maanden slaapt ongeveer de helft van de baby's 8 uur aan een stuk (Henderson, 2010), maar lang niet allemaal, en dat is normaal.

De JGZ-richtlijn noemt een vast slaapritueel en je baby slaperig maar wakker in bed leggen als basis voor goed leren slapen (NCJ, 2017).

Slaperig maar wakker: wat betekent dat precies?

Slaperig maar wakker is het moment waarop je baby moe is, rustig wordt en zijn ogen nog open heeft. Hij kijkt wat glazig, beweegt minder, gaapt of wrijft in zijn oogjes. Leg je hem dan in bed, dan maakt hij het laatste stukje zelf.

1. Het juiste moment. Te vroeg en hij gaat spelen, te laat en hij is overprikkeld en huilt. Let op de vroege signalen in slaapsignalen herkennen en houd de wakkertijden voor zijn leeftijd aan (wakkertijden baby 0-12 maanden).
2. Wat wakkerder dan je denkt. Veel ouders wachten tot hun baby bijna slaapt. Dan is het verschil met in slaap gewiegd worden klein. Begin liever iets wakkerder; dat is het echte oefenen.

Zelf in slaap leren vallen per leeftijd

0 tot 4 maanden: oefenen zonder druk

Voed, wieg en draag gerust. Wat je wel kunt doen:

• leg je baby één keer per dag slaperig maar wakker neer, het makkelijkst bij het eerste dutje of 's avonds;
• lukt het niet binnen een paar minuten, help hem dan alsnog in slaap, zonder gedoe;
• gebruik elke keer hetzelfde korte ritueel: luier, slaapzak, gordijnen dicht, liedje;
• laat hem 's nachts niet onnodig helemaal wakker worden: gedimd licht, weinig praten.

4 tot 12 maanden: hulp stap voor stap afbouwen

Dit is de leeftijd waarop het oefenen het meest oplevert. Begin bij het slapengaan 's avonds, want dan is de slaapdruk het hoogst. Dutjes en nachten volgen later.

1. Maak de voeding los van het slapen. Geef de laatste voeding aan het begin van het ritueel, niet aan het eind. Valt je baby tijdens de voeding steeds in slaap, lees dan baby valt in slaap tijdens de voeding.
2. Kies je eerste stap op de ladder (zie de tabel hieronder) en houd die 2 à 3 avonden vast.
3. Doe dan een stap minder. Van wiegen op de arm naar wiegen in bed, van wiegen naar een hand op zijn buik, van aanraken naar alleen je stem.
4. Blijf erbij en blijf rustig. Huilt hij, troost dan op het niveau van die stap. Je mag hem oppakken als hij echt overstuur is, en hem rustig weer neerleggen.
5. Doe 's nachts hetzelfde. Wordt hij wakker en heeft hij geen honger, reageer dan op dezelfde manier als bij het inslapen.

12 tot 24 maanden: duidelijk en voorspelbaar

Een dreumes kan het meestal al, maar heeft een eigen wil en weet precies hoe hij jou terug krijgt. Wat helpt:

• een vast ritueel met dezelfde volgorde, eventueel met plaatjes;
• een duidelijk eindpunt: nog één boekje, dan het licht uit;
• een knuffel of doekje als vast maatje, vanaf 12 maanden mag dat in bed;
• kort en saai reageren als hij roept: even binnen, rustige zin, weer weg of naast het bed zitten.

De afbouwladder: zo help je steeds een beetje minder

Je hoeft niet bij stap 1 te beginnen. Gaat een avond slecht, blijf dan op dezelfde stap in plaats van terug te gaan. Wil je meer houvast, dan staan in slaapmethodes uitgelegd de bekende varianten zoals de stoelmethode en pick-up-put-down. Wil je het liever met een uitgewerkt plan per dag, dan vind je dat in de Numsy slaapgidsen.

Wiegen is vaak de lastigste gewoonte om los te laten. Daar is een apart stappenplan voor: baby in slaap wiegen afbouwen.

Wat als mijn baby huilt?

Huilen hoort er een beetje bij: je baby is iets gewend en dat verandert. Het verschil zit in of jij erbij blijft. Met de afbouwladder ben je er de hele tijd, alleen help je steeds iets minder.

Een paar vuistregels uit mijn praktijk:

• Protest is iets anders dan paniek. Mopperen en zeuren mag je even laten. Krijst hij en raakt hij overstuur, pak hem dan op, troost tot hij rustig is en leg hem weer neer.
• Kies één aanpak en houd die vast. Wisselen is verwarrend en maakt het juist langer.

Is dat allemaal wel goed voor hem? Gedragsmatige aanpakken, zoals een vast ritueel en geleidelijk afbouwen, verbeteren het inslapen en de nachten bij ongeveer 80% van de kinderen (Mindell, 2006). Een vergelijkend onderzoek vond bij geleidelijke methoden geen hogere stress bij de baby en geen hechtingsproblemen na een jaar (Gradisar, 2016), en vijf jaar later waren er geen nadelige effecten op gedrag of de band met ouders (Price, 2012).

Voorbeeld: zo ziet een avond eruit

Voorbeeld voor een baby van 8 maanden die altijd op de arm in slaap valt. Schuif de tijden mee met jullie ritme.

Houd een paar weken bij hoe lang het inslapen duurt en hoe vaak hij 's nachts wakker wordt. Op papier of in de Numsy-app zie je dan vaak sneller vooruitgang dan je in je moeheid voelt.

Wanneer vraag je hulp?

Lukt het na 3 tot 4 weken consequent oefenen niet, of valt het jullie zwaar? Bespreek het met het consultatiebureau. Dat geldt ook als je baby veel huilt, slecht drinkt, snurkt of benauwd klinkt, of als je denkt dat er pijn meespeelt. De huisarts kan meekijken als je twijfelt over zijn gezondheid.

Weet je niet welke aanpak bij jullie past, dan helpt slaaptraining per leeftijd bij het kiezen.

Verder lezen

• Baby in slaap krijgen: wat werkt echt
• Slaapassociaties bij je baby: helpend of belemmerend
• Slaapmethodes uitgelegd: 3-5-8, pick-up-put-down, camping-out en geleidelijk afbouwen
• Slaaptraining per leeftijd: wat past bij 4, 6, 8 en 12 maanden
• Mijn baby valt moeilijk in slaap: oorzaken en tips
• Baby in slaap wiegen: hoe bouw je het rustig af?

Bronnen

• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Mindell J.A. et al. (2006), Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children, Sleep 29(10)
• Sadeh A. et al. (2010), Parenting and infant sleep, Sleep Medicine Reviews 14(2)
• Gradisar M. et al. (2016), Behavioral Interventions for Infant Sleep Problems: A Randomized Controlled Trial, Pediatrics 137(6)
• Price A.M.H. et al. (2012), Five-year follow-up of harms and benefits of behavioral infant sleep intervention: randomized trial, Pediatrics 130(4)
• Henderson J.M.T. et al. (2010), Sleeping through the night: the consolidation of self-regulated sleep across the first year of life, Pediatrics 126(5)

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.