Baby wil niet slapen: oorzaken per situatie en wat je vanavond doet

Een baby die niet wil slapen, is bijna nooit "nog niet moe". Meestal is hij juist te moe, net niet moe genoeg, voelt hij zich niet lekker of zit hij in een fase waarin slapen even lastiger is. Welke van de vier het is, hangt af van wanneer het misgaat: overdag, 's avonds bij het naar bed gaan, in het eigen bed of midden in de nacht. Zoek hieronder jullie situatie op; vanavond begin je met de timing en een kort, vast ritueel.

In het kort

• Eerst de klok: hoe lang is je baby al wakker? Te lang wakker is de meest voorkomende reden dat inslapen niet lukt.
• Dan de basis: honger, luier, temperatuur, ziek of tandjes.
• Dan de situatie: overdag, 's avonds, in het eigen bed of 's nachts vragen elk een andere aanpak.
• Geef het tijd: een nieuwe aanpak heeft meestal 1 tot 2 weken nodig voordat je verschil ziet.

Baby wil niet slapen: waar begin je?

In mijn praktijk zie ik dat ouders vaak alles tegelijk proberen: eerder naar bed, later naar bed, een ander ritueel, een andere slaapzak. Dan weet je nooit wat geholpen heeft. Werk liever van grof naar fijn:

1. Timing. Kijk wanneer je baby wakker werd en hoe lang hij nu wakker is. Ligt dat ver boven de wakkertijd voor zijn leeftijd, dan is hij oververmoeid. De tabel per maand staat in wakkertijden baby 0 tot 12 maanden.
2. Lichamelijk. Honger, een volle luier, te warm of te koud, verkouden, tandjes.
3. Omgeving. Donker, rustig, niet te warm (16 tot 18 graden, NJI).
4. Gewoonte. Hoe valt je baby nu in slaap? Als dat altijd op jou of aan de borst is, zoekt hij dat ook 's nachts.

Een vast avondritueel helpt aantoonbaar: in het onderzoek van Mindell vielen baby's en peuters met een kort, elke avond hetzelfde ritueel sneller in slaap en werden ze minder vaak wakker.

Baby wil niet slapen overdag

Overdag is slapen lastiger: er is licht, er is geluid en er gebeurt van alles. Veel baby's slapen overdag alleen in de draagzak, de kinderwagen of op jou, of ze doen dutjes van 30 tot 45 minuten. Meestal zit het in de wakkertijd voor het dutje en een slaapplek die niet donker genoeg is. Alles daarover, per leeftijd en met een stappenplan, staat in baby wil niet slapen overdag. Slaapt je baby overdag alleen in je armen, lees dan baby slaapt alleen op mij.

Baby wil 's avonds niet slapen

Huilen of protesteren bij het naar bed gaan komt het vaakst door een bedtijd die niet bij de dag past: het laatste dutje was te laat of te lang, of juist te kort waardoor je baby overmoe is. Bij oudere baby's speelt verlatingsangst mee. De oorzaken per leeftijd en een stappenplan om rustig in bed te leggen staan in baby huilt bij het naar bed gaan.

Baby wil niet in eigen bed of wieg slapen

Slaapt je baby prima op jou of naast je, maar wordt hij wakker zodra je hem neerlegt? Dat is heel gewoon: hij merkt het verschil in warmte, geur en beweging. Met kleine stappen leer je hem wennen aan zijn eigen plek. Lees baby wil niet in eigen bed slapen. Houd je bij het samen slapen altijd aan de adviezen voor veilig slapen: op de rug, in een eigen bedje of wieg, in een slaapzak.

Baby wil 's nachts niet meer slapen

Wordt je baby 's nachts wakker en ligt hij daarna een uur te kletsen of te huilen? Dan is er vaak te veel slaap overdag, een te vroege bedtijd of een slaapassociatie die hij 's nachts mist. Bij een baby die elk uur wakker wordt speelt meestal iets anders. Beide staan uitgewerkt in baby wordt 's nachts steeds wakker.

Baby wil ineens niet meer slapen: regressie, sprong, tandjes of ziek

Sliep je baby goed en gaat het ineens mis? Dan zit er vaak een tijdelijke oorzaak achter:

• Slaapregressie rond 4, 8 tot 10, 12, 18 maanden en 2 jaar: slaapregressie per leeftijd.
• Sprong: sprongen en slaap.
• Tandjes: tandjes en slecht slapen.
• Verkouden of ziek: dan troost en help je gewoon, en pak je het ritme op als hij beter is.

Twijfel je tussen deze oorzaken, loop dan de checklist in baby slaapt ineens slechter langs.

Oorzaak per leeftijd en wat helpt

Meer per leeftijd lees je in slaapproblemen bij je baby. Voor dreumesen en peuters ligt het accent anders: zie dreumes wil niet slapen voor 1 tot 2 jaar en peuter wil niet slapen vanaf 2 jaar. De slaap en dutjes per maand vind je bij alle slaapschema's per maand.

Wat je vanavond kunt doen

• Reken terug: wanneer werd je baby wakker uit het laatste dutje? Leg hem neer binnen de wakkertijd voor zijn leeftijd, niet pas als hij jengelt.
• Dim een half uur voor bedtijd het licht en zet schermen uit.
• Doe een kort ritueel van 20 tot 30 minuten, elke avond in dezelfde volgorde: verschonen, pyjama en slaapzak, voeding, boekje of liedje, bed.
• Leg hem in een donkere kamer van 16 tot 18 graden.
• Kies vooraf hoe je reageert als hij huilt, en doe dat de hele week hetzelfde.
• Schrijf drie avonden op hoe laat hij wakker werd, hoe laat hij in bed lag en hoe lang inslapen duurde. Met het ritme van je baby bijhouden zie je sneller wat er verandert.

Wanneer naar het consultatiebureau of de huisarts

Bel direct de huisarts of de huisartsenspoedpost als je baby niet te troosten is of anders huilt dan normaal, suf is, moeilijk of snel ademt, jonger is dan 3 maanden en koorts heeft vanaf 38 graden, of meer dan 12 uur geen natte luier heeft gehad (Thuisarts).

Maak een afspraak met het consultatiebureau als het slapen al weken moeizaam gaat en niets verandert, als je baby snurkt of adempauzes heeft, of als jij zelf uitgeput raakt. Het consultatiebureau werkt met de JGZ-richtlijn over slaap en kijkt met je mee.

Verder lezen

• Slaapproblemen bij je baby: de 6 meest voorkomende
• Baby wil niet slapen overdag
• Peuter wil niet slapen

Bronnen

• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5): 599-606
• Paruthi S. et al. (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, AASM, Journal of Clinical Sleep Medicine 12(6)
• Nederlands Jeugdinstituut, Baby: slapen
• Thuisarts.nl (NHG), Mijn kind is ziek. Waar moet ik op letten?

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.