Baby wil niet slapen overdag: oorzaken per leeftijd en wat helpt

Een baby die overdag niet wil slapen heeft die slaap bijna altijd wél nodig: tot ongeveer 3 jaar horen dutjes bij een gezond ritme, en een baby van 4 tot 12 maanden slaapt volgens de AASM 12 tot 16 uur per etmaal, waarvan 2 tot 4 uur overdag. De oorzaak zit in negen van de tien gevallen in de wakkertijd: te lang (oververmoeid) of te kort (nog niet moe). Daarnaast spelen slaapregressies, dutjesovergangen, een te lichte slaapplek en "alleen op mij slapen" vaak mee. In mijn praktijk lost een passende wakkertijd plus een kort, vast dutjesritueel het grootste deel op binnen 1 tot 2 weken.

In dit artikel

1. Waarom wil mijn baby overdag niet slapen?
2. Waarom is mijn baby overdag zo wakker?
3. Hoe krijg ik mijn baby overdag in slaap? Stappenplan
4. Wat kan ik doen als mijn baby overdag niet in bed wil slapen?
5. Baby slaapt weinig overdag: steeds maar 30 tot 45 minuten
6. Baby van 5 maanden wil ineens niet meer slapen overdag
7. Baby wil 's ochtends niet slapen
8. Hoeveel uur moet een baby overdag slapen?
9. Overdag beter slapen is 's nachts beter slapen
10. Wanneer naar het consultatiebureau of de huisarts

Deze tabel is een richtlijn, geen wet. Ieder kind heeft een eigen slaapbehoefte, maar als je baby ver buiten deze range zit, is de tabel wel de eerste plek om te kijken.

Waarom wil mijn baby overdag niet slapen?

Hieronder staan de oorzaken die ik het vaakst zie, van meest naar minst voorkomend. Vaak spelen er twee tegelijk.

1. De wakkertijd klopt niet. Leg je je baby te vroeg neer, dan is er nog geen slaapdruk en gaat hij spelen of huilen. Leg je hem te laat neer, dan is hij over zijn slaapvenster heen en maakt zijn lichaam stresshormonen aan om wakker te blijven. Een oververmoeide baby slaapt daardoor juist slechter. Bekijk de wakkertijden per maand en vergelijk die met jullie dag.

2. Een slaapregressie. Rond 4 maanden, rond 8 tot 9 maanden en rond 12 maanden verandert er veel in het hoofd en lijf van je baby (omrollen, kruipen, staan, praten). In die weken worden dutjes vaak korter of overgeslagen. Je herkent het aan: ineens slechter slapen, ook 's nachts, hangerig, meer of minder willen drinken, en het duurt 2 tot 4 weken.

3. Oververmoeidheid. Een baby die snel gefrustreerd is, in de auto of tijdens de voeding wegdut, ontroostbaar huilt en toch niet in slaap valt in bed, is meestal over zijn wakkertijd heen. Lees hoe je een oververmoeide baby weer in het ritme krijgt.

4. Een dutjesovergang. Van 4 naar 3 dutjes (rond 4 tot 5 maanden), van 3 naar 2 (rond 6 tot 8 maanden) en van 2 naar 1 (rond 13 tot 18 maanden). Je baby weigert dan structureel het laatste dutje of het ochtenddutje wordt heel kort. Signalen: het dutje weigeren, heel vroeg wakker, 's avonds laat pas in slaap.

5. De slaapplek. Overdag is het licht, er is geluid van broers, zussen of de straat, en je baby is nieuwsgierig. Een lichte woonkamer werkt voor veel baby's na 3 maanden niet meer.

6. Alleen op jou slapen. Je baby valt prima in slaap in je armen of in de draagzak, maar zodra je hem neerlegt is hij wakker. Dat is een slaapassociatie, en die is te veranderen.

Waarom is mijn baby overdag zo wakker?

Sommige baby's zijn overdag alert, kijken alles af en lijken nauwelijks moe. Dat is vaak een temperamentskwestie: nieuwsgierige baby's vechten tegen de slaap omdat ze niets willen missen. Zulke baby's laten late slaapsignalen (huilen, wrijven in de ogen) pas zien als ze al oververmoeid zijn. Ga bij hen op de klok en op de vroege signalen af (staren, wegkijken, stiller worden), niet op het huilen. Meer over vroege en late slaapsignalen.

Twee vragen om te stellen voordat je iets verandert:

• Hoe oud is je baby? Een baby van 6 weken die na 2 uur wakker zijn niet wil slapen, is oververmoeid. Een baby van 10 maanden die na 2 uur niet wil slapen, is nog niet moe.
• Hoe zien de dutjes er precies uit? Slaapt hij helemaal niet, of steeds precies 30 tot 45 minuten? Dat laatste zijn hazenslaapjes en vraagt om een andere aanpak (zie hieronder).

Hoe krijg ik mijn baby overdag in slaap? Stappenplan

Dit is het stappenplan dat ik ouders in mijn praktijk meegeef. Doe het 7 dagen consequent voordat je het effect beoordeelt.

1. Kies de wakkertijd van zijn leeftijd uit de tabel hierboven en zet hem in je telefoon of app. Tel vanaf het moment dat je baby wakker wordt, niet vanaf het moment dat hij uit bed komt.
2. Begin 10 tot 15 minuten voor het einde van de wakkertijd met een kort dutjesritueel: verschonen, slaapzak aan, gordijn dicht, twee minuten knuffelen en een vast zinnetje. Hetzelfde ritueel bij elk dutje.
3. Maak het donker en constant. Verduisterende gordijnen en een constant zacht geluid (bijvoorbeeld een white noise machine op afstand van het bedje, op laag volume) maken de dag-slaapplek herkenbaar. Vanaf 3 maanden helpt donker echt; daarvoor maakt het minder uit.
4. Leg je baby slaperig maar wakker neer. Dan leert hij in bed in slaap vallen en schrikt hij niet aan het eind van een slaapcyclus wakker in een andere omgeving dan waarin hij in slaap viel.
5. Geef 10 minuten. Jengelen en hummelen horen erbij. Huilt je baby echt, ga dan naar binnen, stel gerust met je hand of stem, en probeer het opnieuw.
6. Lukt het na 20 minuten niet? Haal hem er rustig uit, doe 20 tot 30 minuten iets kalms zonder schermen, en probeer het opnieuw. Vermijd een dutje in de auto of wagen als "oplossing" als het niet nodig is; dat leert je baby niets over bed.

Wat kan ik doen als mijn baby overdag niet in bed wil slapen?

Slaapt je baby overdag wel, maar alleen op jou, in de draagzak of in de wagen? Dan heeft hij geleerd dat slapen bij bewegen en warmte hoort. Je bouwt dat zo af:

• Begin met het eerste dutje van de ochtend. De slaapdruk is dan het hoogst en de kans op succes het grootst. De rest van de dag mag voorlopig zoals het was.
• Leg hem in bed met je hand op zijn buik of borst, en sus. Na een paar dagen alleen je stem, daarna alleen je aanwezigheid.
• Verwacht 1 tot 2 weken oefenen. Elke dag dat het eerste dutje in bed lukt, is winst.

Een uitgebreid stappenplan vind je in baby slaapt alleen op mij.

Baby slaapt weinig overdag: steeds maar 30 tot 45 minuten

Vanaf 3 tot 4 maanden bestaat de slaap van je baby uit cycli van ongeveer 45 minuten. Aan het eind van een cyclus wordt hij even wakker, en als hij dan niet zelf verder kan, is het dutje klaar. Dit is de hazenslaapjesfase en die hoort bij de leeftijd. Wat helpt:

• Wakkertijd iets oprekken (10 tot 15 minuten) als het dutje na 30 minuten stopt en je baby vrolijk wakker wordt: dan was hij niet moe genoeg.
• Wakkertijd iets inkorten als hij huilend wakker wordt na 30 minuten: dan was hij oververmoeid.
• Even wachten (2 tot 5 minuten) voordat je naar binnen gaat; veel baby's zakken zelf terug.
• Vanaf 5 tot 6 maanden zie je vaak dat het middagdutje als eerste langer wordt.

Lees het complete plan in hazenslaapjes doorbreken.

Twijfel je of de wakkertijd klopt, houd dan een week bij hoe lang je baby wakker is voor elk dutje. Met de Numsy slaap-app zie je meteen welke wakkertijd bij jouw baby een lang dutje oplevert en welke niet.

Baby van 5 maanden wil ineens niet meer slapen overdag

Rond 4 tot 5 maanden komen drie dingen samen: de slaapregressie van 4 maanden (de slaap wordt "volwassener" en meer in cycli), de overgang van 4 naar 3 dutjes, en meer belangstelling voor de wereld. Een baby van 5 maanden die ineens slecht slaapt overdag heeft meestal een wakkertijd nodig van 2 tot 2,5 uur, 3 dutjes en een bedtijd tussen 18.30 en 19.30 uur. Kort de laatste wakkertijd van de dag iets in als het derde dutje wordt geweigerd, en breng hem die dagen eerder naar bed. Na 2 tot 3 weken zit het nieuwe ritme er meestal in.

Baby wil 's ochtends niet slapen

Het ochtenddutje weigeren komt op twee leeftijden voor. Onder de 6 maanden is de oorzaak meestal dat je baby na het ontwaken nog niet lang genoeg wakker is geweest: een baby van 4 maanden die om 7.00 uur wakker wordt, is pas rond 8.45 uur toe aan zijn dutje. Rond 13 tot 18 maanden is het weigeren van het ochtenddutje juist het signaal dat de overgang naar 1 slaapje begint. Verschuif dan het dutje in stapjes van 15 minuten naar de vroege middag.

Hoeveel uur moet een baby overdag slapen?

Een pasgeborene slaapt volgens de National Sleep Foundation 14 tot 17 uur per etmaal, waarvan grofweg 4 tot 6 uur overdag. Rond 6 maanden is dat 3 tot 3,5 uur dagslaap in 3 dutjes, rond 9 tot 12 maanden 2 tot 3 uur in 2 dutjes. Vanaf 15 tot 18 maanden blijft 1 middagdutje van 1,5 tot 2,5 uur over. De Zwitserse referentiecurves van Iglowstein laten zien dat het dutje meestal tussen 3 en 5 jaar verdwijnt. Slaapt je baby overdag structureel minder dan de helft van de tabel, kijk dan eerst naar de wakkertijden en de slaapplek.

Hoelang moet een middagdutje van een baby zijn?

Er is geen vaste lengte. Onder de 4 maanden zijn dutjes van 30 minuten tot 2 uur allemaal normaal. Vanaf 5 tot 6 maanden streef je naar minstens één dutje van 1 tot 1,5 uur (meestal de middag), zodat je baby een volledige cyclus doorslaapt en uitgerust de middag ingaat. Een dutje langer dan 2 tot 2,5 uur kap ik meestal af, zodat de bedtijd en de nacht niet verschuiven.

Overdag beter slapen is 's nachts beter slapen

Wat ik ouders altijd meegeef: wakker houden overdag levert geen betere nacht op, maar een oververmoeide baby die 's avonds moeilijk inslaapt en 's nachts vaker wakker wordt. Goede dutjes houden de slaapdruk in balans, waardoor het inslapen 's avonds sneller gaat. Dutjes en wakkertijden een week bijhouden (op papier of in een slaap-app) laat vaak binnen een paar dagen zien waar het ritme scheef zit.

Wanneer naar het consultatiebureau of de huisarts

Overdag niet willen slapen is op zichzelf geen medisch probleem. Overleg wel als je baby ook 's nachts heel weinig slaapt en structureel ver onder de tabel zit, als hij bij elk dutje ontroostbaar huilt of overstrekt (denk aan reflux of krampjes), als hij slecht groeit of drinkt, of als jij zelf uitgeput raakt. De JGZ-richtlijn Gezonde slaap benoemt het consultatiebureau als eerste aanspreekpunt bij slaapvragen, en dat is precies waar ze voor zijn.

Verder lezen

• Wakkertijden baby 0-12 maanden
• Hazenslaapjes doorbreken: zo leert je baby langer dutten
• Baby slaapt alleen op mij of in mijn armen
• Oververmoeidheid bij je baby
• Dutjesovergangen van 3 naar 2 en naar 1 slaapje
• Slaapsignalen herkennen bij je baby

Bronnen

• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Paruthi S. et al. (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, AASM, Journal of Clinical Sleep Medicine 12(6)
• Hirshkowitz M. et al. (2015), National Sleep Foundation's sleep time duration recommendations, Sleep Health 1(1)
• Iglowstein I. et al. (2003), Sleep duration from infancy to adolescence: reference values and generational trends, Pediatrics 111(2)
• Hugh S.C. et al. (2014), Infant Sleep Machines and Hazardous Sound Pressure Levels, Pediatrics 133(4)

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.