Oververmoeide baby in slaap krijgen: signalen en 6 stappen

Een oververmoeide baby slaapt juist slechter: hij valt moeilijk in slaap, huilt snel en hard, wordt uit korte hazenslaapjes wakker en valt op de verkeerde momenten in slaap, zoals in de auto of tijdens de voeding. Oververmoeidheid ontstaat als je baby langer wakker is dan de wakkertijd van zijn leeftijd: 30 tot 60 minuten bij een pasgeborene, 60 tot 90 minuten bij 2 maanden, 1,5 tot 2 uur bij 3 tot 5 maanden en 2,5 tot 3 uur bij 6 tot 12 maanden. Een oververmoeide baby krijg je in slaap door prikkels weg te halen, het ritueel kort en rustig te doen, hem in een donkere kamer met een constant geluid te troosten en hem de komende 2 tot 3 dagen eerder naar bed te brengen.

Wat is oververmoeidheid bij een baby?

Oververmoeidheid betekent dat je baby langer wakker is gebleven dan zijn lichaam aankan. Elke baby heeft een slaapvenster: een moment waarop hij moe genoeg is om vlot in slaap te vallen, maar nog niet zo moe dat het lichaam in de weerstand gaat. Mis je dat venster, dan lijkt je baby ineens klaarwakker en druk, om daarna te gaan huilen zonder dat je hem nog rustig krijgt.

Bij baby's gaat dat snel. Een pasgeborene kan maar 30 tot 60 minuten wakker zijn, en verschonen, voeden en een knuffel vullen die tijd al. Een baby van 6 maanden heeft 2,5 tot 3 uur, maar één druk uitje over die grens heen en je merkt het de rest van de dag.

Hoe merk je dat je baby oververmoeid is?

Oververmoeidheid ziet er bij iedere baby wat anders uit, maar dit zijn de signalen die ik in mijn praktijk het vaakst hoor:

• Moeilijk in slaap vallen, juist als je baby duidelijk uitgeput is. Hij vecht tegen de slaap.
• Snel en hard huilen, met een hoger en dringender geluid dan gewone gemopper.
• Overstrekken, wegdraaien en wild bewegen, soms na een korte drukke, giechelige fase.
• Hazenslaapjes: korte dutjes van 20 tot 30 minuten waaruit je baby huilend wakker wordt.
• In slaap vallen op verkeerde momenten: in de auto, de wagen, tijdens de voeding. Vooral als dat elke dag gebeurt, ligt je baby waarschijnlijk structureel te laat in bed.
• Vaker 's nachts wakker en te vroeg wakker in de ochtend, omdat een oververmoeid lichaam onrustiger slaapt.

Let op het verschil met een baby die te weinig moe is: die ligt vrolijk te kletsen of te kijken en huilt niet.

Waarom vallen oververmoeide baby's slecht in slaap?

Het klinkt onlogisch: een baby die doodmoe is, zou toch juist makkelijk moeten inslapen? Zo werkt het niet. Om in slaap te vallen moet het lichaam in een ruststand zitten. Blijft een baby langer wakker dan hij aankan, dan doet zijn lichaam het tegenovergestelde: het maakt stresshormonen aan om wakker te blijven. Daardoor komt je baby moeilijker tot rust, valt hij lastiger in slaap en wordt hij sneller weer wakker. Vandaar die tweede adem rond bedtijd, en vandaar dat de nacht daarna vaak ook onrustig is.

Hoe voorkom je dat je baby oververmoeid raakt?

Voorkomen is makkelijker dan repareren, en het draait om twee dingen: de wakkertijd van zijn leeftijd en de slaapsignalen.

De volledige tabel per maand en per week vind je bij wakkertijden baby 0-12 maanden. Daarnaast:

1. Leer de vroege slaapsignalen. Staren, stil worden, wegkijken, gapen. Huilen en overstrekken zijn late signalen; dan ben je eigenlijk al te laat.
2. Begin het ritueel 10 tot 15 minuten voor het einde van de wakkertijd. Volgens onderzoek van Mindell zorgt een vast ritueel voor sneller inslapen en minder wakker worden.
3. Sla geen dutjes over om 's nachts beter te slapen. Dat werkt bij baby's averechts, zoals we uitleggen in overdag wakker houden voor beter slapen.
4. Houd de laatste wakkertijd niet te lang. Een te late bedtijd is de meest voorkomende oorzaak van oververmoeidheid die ik zie.

Zo krijg je een oververmoeide baby in slaap: 6 stappen

Is het al gebeurd? Dan werkt de gewone aanpak vaak even niet. Dit stappenplan wel, in deze volgorde:

1. Haal alle prikkels weg. Naar de slaapkamer, gordijnen dicht, licht gedimd, geen speelgoed, geen praten, geen bezoek.
2. Doe een korte versie van het ritueel. Niet het hele boekje, wel de vaste volgorde: luier, slaapzak, zin of liedje. Herkenning geeft rust.
3. Zet een constant achtergrondgeluid aan. White noise maskeert huisgeluiden en helpt een overprikkelde baby tot rust komen; in het onderzoek van Spencer viel 80 procent van de pasgeborenen binnen 5 minuten in slaap met white noise, tegenover 25 procent zonder. Zet het apparaat op minimaal 2 meter van het bedje en op een laag volume, zoals het onderzoek van Hugh adviseert.
4. Draag, wieg of houd je baby dicht tegen je aan. Rustig en ritmisch. Een baby die in de armen ontspant, mag je slaperig maar wakker neerleggen.
5. Geef het 15 tot 20 minuten. Lukt het niet, ga dan even naar een andere kamer met gedimd licht en probeer het na 10 minuten opnieuw. Doorduwen maakt het erger.
6. Ga zelf ook rustig ademen. Baby's voelen spanning; een korte wissel met je partner doet vaak wonderen.

Vandaag mag alles wat helpt, ook als je baby daardoor niet zelfstandig in slaap valt; morgen pak je het ritme weer op.

Hoe herstel je het ritme na oververmoeidheid?

Oververmoeidheid stapelt zich op en lost in 2 tot 3 dagen weer op als je het volgende doet:

• Breng je baby 30 tot 60 minuten eerder naar bed, ook als dat 18.00 uur wordt. Vroeger naar bed geeft meestal niet eerder, maar juist later wakker worden.
• Houd de wakkertijden aan de korte kant van de tabel, zeker de eerste en de laatste van de dag.
• Red korte dutjes. Wordt je baby na 30 minuten huilend wakker, help hem dan met een hand op zijn buik of even wiegen nog een cyclus door; tips staan in hazenslaapjes doorbreken.
• Laat een extra dutje in de wagen toe als het ritme anders niet rondkomt, en houd deze dagen rustig.

Na een paar goede dutjes en nachten is het venster weer makkelijk te raken.

Oververmoeidheid bij peuters en oudere kinderen

Oververmoeidheid verdwijnt niet na het eerste jaar; ze ziet er alleen anders uit. Bij peuters en kleuters herken je het aan hyperactief, giechelig of juist driftig gedrag aan het eind van de middag, klunzigheid, verzet tegen bedtijd terwijl het kind uitgeput is, en steeds vroeger wakker worden. Wat helpt: een bedtijd tussen 18.30 en 19.30 uur, een vast rustmoment na de lunch (ook als het middagslaapje weg is), een schermvrij laatste uur en overdag veel buiten bewegen. Een korte powernap voor 15.00 uur mag, later niet.

Wanneer naar het consultatiebureau of de huisarts?

Neem contact op met het consultatiebureau of de huisarts als je baby ondanks passende wakkertijden elke dag ontroostbaar huilt, als hij overdag bijna niet wakker te krijgen is, slecht drinkt of niet goed groeit, koorts heeft of als het huilen aanvoelt als meer dan vermoeidheid. Thuisarts.nl beschrijft de huilpiek rond 6 weken en wanneer je moet bellen. En bel ook als jij zelf niet meer overeind blijft; de JGZ-richtlijn Gezonde slaap kijkt nadrukkelijk naar het hele gezin.

Verder lezen

• Wakkertijden baby 0-12 maanden
• Slaapsignalen herkennen bij je baby: vroege en late signalen
• Hazenslaapjes doorbreken: zo leert je baby langer dutten
• Mijn baby valt moeilijk in slaap
• Alles over white noise voor je baby
• Slaapritueel

Bronnen

• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5)
• Spencer J.A.D. et al. (1990), White noise and sleep induction, Archives of Disease in Childhood 65(1)
• Hugh S.C. et al. (2014), Infant Sleep Machines and Hazardous Sound Pressure Levels, Pediatrics 133(4)
• Thuisarts.nl (NHG), Mijn baby huilt veel

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.