Helpt overdag wakker houden voor beter slapen 's nachts? Nee, en dit wel

Nee, een baby overdag wakker houden zorgt niet voor een betere nacht. In het eerste jaar werkt het meestal averechts: een baby die te lang wakker is, raakt oververmoeid, valt moeilijker in slaap en wordt 's nachts juist vaker wakker. Een baby van 4 tot 11 maanden heeft 12 tot 15 uur slaap per etmaal nodig, en een flink deel daarvan hoort overdag. Wat je wél gericht kunt bijsturen: het laatste dutje van de dag en de bedtijd.

In het kort

• Slaap wekt slaap: een uitgeruste baby slaapt 's nachts beter dan een oververmoeide.
• Niet doen: dutjes overslaan of inkorten om de nacht te verbeteren.
• Wel doen: wakkertijden aanhouden, het laatste dutje op tijd laten eindigen, bedtijd passend bij de leeftijd.
• Uitzondering: een omgedraaid dag- en nachtritme in de eerste weken stuur je voorzichtig bij met licht en dagvoedingen.

Waarom overdag wakker houden averechts werkt

Het idee klinkt logisch: hoe moeier, hoe beter hij slaapt. Bij baby's werkt het niet zo. Een baby die over zijn wakkertijd heen gaat, raakt overprikkeld: huilerig, druk, moeilijk te troosten. Precies de staat waarin inslapen het slechtst lukt.

In mijn praktijk zie ik het elke week: een overgeslagen middagdutje geeft een avond met een uur huilen, een nacht met drie keer wakker en een baby die om 5.30 uur klaarwakker is. Lees ook hoe je oververmoeidheid bij je baby herkent.

Hoeveel dagslaap heeft je baby nodig?

De totale slaapbehoefte per etmaal komt uit de richtlijnen van de National Sleep Foundation (Hirshkowitz e.a., 2015) en de AASM (Paruthi e.a., 2016); de wakkertijden uit de Numsy-schema's per maand. De laatste kolom is hoe ik het in de praktijk toepas bij een bedtijd rond 19.00 uur.

Wanneer beïnvloedt slaap overdag de nacht wel?

Er zijn drie situaties waarin dagslaap de nacht echt in de weg zit:

1. Het laatste dutje ligt te laat of duurt te lang. Een baby van 8 maanden die om 17.30 uur nog slaapt, is om 19.00 uur niet moe. Dit is de enige plek waar wakker maken zin heeft.
2. Dag en nacht zijn omgedraaid. In de eerste weken slaapt je baby overdag 4 uur aan een stuk en is hij 's nachts wakker. Dat stuur je bij, maar niet door wakker houden.
3. De totale dagslaap ligt ver boven wat past. Een dreumes van 18 maanden die overdag 3,5 uur slaapt en 's avonds pas om 21.00 uur inslaapt, slaapt overdag echt te veel.

Buiten deze drie gevallen is te veel dagslaap zelden de oorzaak van een slechte nacht.

Baby slaapt overdag veel en 's nachts slecht: wat is er dan aan de hand?

Loop deze lijst langs voordat je aan de dutjes komt: - Honger: in een groeispurt of bij te weinig voeding overdag. - Slaapassociatie: je baby valt alleen in slaap met wiegen of drinken en heeft dat bij elke slaapcyclus nodig. - Slaapregressie: rond 4, 8 tot 9 en 12 maanden slapen veel baby's tijdelijk onrustiger. - Bedtijd te laat: na 19.30 uur is een baby vaak al over zijn moeheid heen. - Ongemak: tandjes, verkoudheid, een kamer warmer dan 16 tot 18 graden.

Pas als dit in orde is, kijk je naar het laatste dutje.

Dit helpt wel: 6 stappen voor een betere nacht

1. Houd de wakkertijd van de leeftijd aan en leg je baby neer bij de eerste slaapsignalen, niet bij het huilen.
2. Bescherm de dutjes. Thuis, in bed, donker en rustig. Een dutje in de wagen of auto is prima als het niet anders kan.
3. Begrens alleen het laatste dutje. Maak je baby zacht wakker op de tijd uit de tabel, met licht en een rustige stem.
4. Vervroeg de bedtijd met 15 tot 30 minuten als het inslapen moeizaam gaat. Vroeger naar bed geeft vaak een langere nacht, niet een kortere. Bekijk de bedtijd per leeftijd.
5. Vast avondritueel van 20 tot 30 minuten: badje, pyjama, boekje, bed.
6. Daglicht overdag, donker 's nachts. Zo zet je het dag- en nachtritme vast.

Dag en nacht omgedraaid in de eerste weken: dan wel voorzichtig sturen

Het dag- en nachtritme ontstaat pas in de eerste 2 tot 3 maanden en daglicht helpt daarbij (Rivkees, 2003). Een pasgeborene die overdag lange stukken slaapt en 's nachts wakker is, doet dus niets verkeerd.

Wat je wel doet: overdag de gordijnen open, gewone huisgeluiden, en je baby na 3 tot 4 uur slaap zacht wakker maken voor een voeding. 's Nachts blijft alles gedimd, stil en zonder spelen. Meestal draait het binnen een week of twee. Lees de uitgebreide aanpak bij dag- en nachtritme omdraaien.

Geldt dit ook voor dreumesen en peuters?

Grotendeels. Een dreumes van 1 tot 2 jaar heeft 11 tot 14 uur nodig, een peuter van 3 tot 5 jaar 10 tot 13 uur. Het middagdutje verdwijnt meestal ergens tussen 3 en 5 jaar (Iglowstein e.a., 2003), niet eerder.

Alleen als het inslapen 's avonds structureel langer dan 30 tot 45 minuten duurt terwijl het ritueel en de bedtijd kloppen, kort je het middagdutje in of laat je het eerder eindigen, in stapjes van 15 minuten. Een peuter die nog dut, wordt daar zelden slechter van 's nachts; een peuter zonder dutje wel.

Wanneer naar het consultatiebureau

Overleg als je baby ondanks een passend ritme structureel ver onder de richtlijn blijft, als het inslapen elke dag met veel huilen gepaard gaat, of als je baby overdag zo veel slaapt dat hij voedingen mist en niet goed groeit. Neem een slaapdagboek van een week mee; dan zie je samen of het aan de dagslaap ligt.

Verder lezen

• Oververmoeidheid baby: signalen en wat je doet
• Wakkertijden baby 0-12 maanden
• Dag- en nachtritme baby omdraaien
• Bedtijd baby en peuter per leeftijd
• Baby vroeg wakker? Zo help je je early bird
• Hoeveel dutjes doet een baby per leeftijd

Bronnen

• Hirshkowitz M. et al. (2015), National Sleep Foundation's sleep time duration recommendations, Sleep Health 1(1): 40-43
• Paruthi S. et al. (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, AASM, Journal of Clinical Sleep Medicine 12(6): 785-786
• Rivkees S.A. (2003), Developing circadian rhythmicity in infants, Pediatrics 112(2): 373-381
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Iglowstein I. et al. (2003), Sleep duration from infancy to adolescence: reference values and generational trends, Pediatrics 111(2): 302-307

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.