Wat papa kan doen bij het slapen: taken verdelen en het ritme samen dragen

Papa kan bij het slapen precies hetzelfde als mama, op de borstvoeding na: het ritueel doen, de baby in bed leggen, 's nachts troosten en de vroege ochtend pakken. Een baby die alleen bij mama in slaap valt, heeft dat geleerd omdat het bijna altijd zo ging, en leert het bij papa in mijn praktijk meestal in 3 tot 7 avonden als jullie het consequent doen. Wat papa vandaag al kan overnemen: het badje, het laatste flesje of het voorlezen, en één vast deel van de nacht.

In het kort

• Een baby die alleen bij mama in slaap valt, heeft een gewoonte, geen voorkeur die vastligt. Gewoontes zijn te veranderen.
• Papa neemt het ritueel over in 5 stappen: eerst samen, dan een onderdeel, dan alles met mama uit de kamer. Reken op 3 tot 7 avonden.
• De nacht verdeel je in blokken. Bij borstvoeding doet papa het ophalen, verschonen, terugleggen en de vroege ochtend.

Waarom valt mijn baby alleen bij mama in slaap?

Omdat inslapen voor een baby een gewoonte is die aan personen, geuren en handelingen vastzit. Als mama in de eerste maanden bijna altijd degene was die de baby in slaap voedde, wiegde of neerlegde, dan is "mama" voor je baby het sein voor slaap geworden. Papa is dan niet slechter, alleen onbekender in die rol.

Uit onderzoek naar ouders en babyslaap weten we dat hóe ouders het inslapen begeleiden, sterk samenhangt met hoe een baby slaapt en 's nachts weer in slaap valt. Dat is goed nieuws: wat aangeleerd is, kan ook anders aangeleerd worden. Meer over dat mechanisme lees je in slaapassociaties bij je baby.

Wat papa kan doen bij het slapen: 7 taken

1. Het badje en de pyjama. Het begin van het ritueel, elke avond in dezelfde volgorde.
2. Het voorlezen of liedje. Het laatste onderdeel voor het bed, ook bij een baby van 3 maanden.
3. Het neerleggen. Mama voedt of geeft de fles, papa legt in bed en blijft er even bij.
4. Het eerste nachtblok. Van bedtijd tot de eerste voeding vangt papa alles op.
5. De vroege ochtend. Papa staat op met de baby, mama slaapt tot 8.00 uur door.
6. Het middagdutje in het weekend. In de draagzak, de kinderwagen of in bed, maar door papa. Slaapt je baby overdag alleen op mama, lees dan baby slaapt alleen op mij.
7. Het bijhouden. Wie de wakkertijden en dutjes noteert, ziet het ritme en kan meepraten over de aanpak.

Zo neemt papa het slaapritueel over in 5 stappen

Doe dit niet in één keer ("vanavond doet papa het"), maar in stappen. Zo went je baby aan de nieuwe persoon zonder dat het ritueel zelf verandert.

1. Avond 1 en 2: samen. Mama doet het ritueel, papa is erbij, doet het badje en zit bij het neerleggen naast het bed.
2. Avond 3 en 4: papa doet het laatste stuk. Mama voedt of geeft de fles, papa doet het boekje, het liedje en legt neer. Mama blijft in de kamer, op afstand.
3. Avond 5 en 6: papa doet alles, mama op de gang. Bij borstvoeding: mama voedt in de woonkamer, minstens 15 minuten voor het ritueel begint, zodat voeden en inslapen losgekoppeld raken.
4. Avond 7: mama de deur uit. Letterlijk. Boodschappen, sporten, een vriendin. Een baby ruikt en hoort mama, en protesteert langer als die in huis is.
5. Daarna: vast 3 tot 4 avonden per week. Een ritueel werkt beter naarmate het vaker op dezelfde manier gaat. Papa's avonden zijn dan geen uitzondering meer, maar gewoon hoe het gaat.

Hoe het ritueel er inhoudelijk uitziet, vind je in slaapritueel.

Baby slaapt niet bij papa en huilt: wat doe je?

Huilen op avond drie is geen teken dat het niet werkt; het is een teken dat je baby de verandering opmerkt. Wat ik vaders meegeef:

• Blijf rustig en blijf erbij. Hand op de buik, zachte stem, hetzelfde liedje. Je hoeft het niet op te lossen, je hoeft er te zijn.
• Zelfde volgorde, zelfde woorden. Kopieer het ritueel van mama letterlijk. Dit is niet het moment om het "op jouw manier" te doen.
• Mama komt niet meteen. Spreek vooraf af wanneer mama overneemt (bijvoorbeeld na een kwartier aanhoudend, oplopend huilen) en dat papa het de volgende avond opnieuw doet. Anders leert je baby: hard genoeg huilen brengt mama.
• Geef het een week. In mijn praktijk zie ik bij bijna alle gezinnen dat het tussen avond 3 en 7 omslaat.

Onderzoek laat zien dat de emotionele beschikbaarheid van de ouder bij het naar bed brengen samenhangt met hoe goed een baby slaapt: niet wíe er is, maar hoe aanwezig die persoon is. Blijft je baby bij het naar bed gaan huilen, ook bij mama, lees dan baby huilt bij het naar bed gaan.

Taakverdeling in de nacht: 3 modellen

Praat over de verdeling overdag en tel eerlijk: wie heeft deze week hoeveel uur aaneengesloten geslapen? Moeders slapen in het eerste jaar gemiddeld zo'n 1 uur per nacht korter dan voor de zwangerschap; elk blok dat papa overneemt, telt. Meer over volhouden lees je in slaaptekort als ouder.

Bij borstvoeding: wat papa 's nachts wel kan doen

"Ik kan toch niets doen, ik heb geen borsten", hoor ik vaak. Niet waar. Bij een nachtvoeding is het voeden zelf vaak maar een deel van de tijd. Papa kan:

• de baby uit bed halen en verschonen, en na de voeding terugleggen en laten inslapen;
• de droomvoeding rond 22.00 uur geven met afgekolfde melk, zodat mama vroeg naar bed kan;
• de vroege ochtend doen, zodat mama na de laatste voeding nog doorslaapt.

Overweeg je de nachtvoedingen af te bouwen, dan is papa juist degene bij wie dat het makkelijkst gaat: bij hem verwacht de baby geen borst. Lees eerst nachtvoeding en droomvoeding afbouwen om te zien of je baby eraan toe is.

Waarom het voor iedereen beter werkt

• Voor je baby: twee mensen bij wie hij in slaap kan vallen, dus minder afhankelijk van de aanwezigheid van één ouder.
• Voor mama: aaneengesloten slaap, en de ruimte om niet de enige te zijn die het "kan".
• Voor papa: een eigen rol in het meest intieme moment van de dag, in plaats van toekijken. Vaders die het ritueel doen, vertellen me bijna allemaal dat het hun band met de baby verandert.

Als papa weinig thuis is: het ritme samen dragen

Werk je lange dagen of ben je een deel van de week weg, kies dan de momenten die er wél zijn: de ochtend, het weekend, één vaste avond. Belangrijker dan het aantal avonden is dat je het ritme kent, zodat je op jouw avond niet hoeft te vragen "hoe laat moet hij ook alweer?". Houd de dutjes en wakkertijden samen bij, bijvoorbeeld in de Numsy Slaap-app, waarin jullie allebei hetzelfde zien; dan draag je het ritme samen, ook als je het niet elke dag zelf uitvoert.

Verder lezen

• Slaapassociaties bij je baby: helpend of belemmerend
• Slaapritueel
• Baby huilt bij het naar bed gaan: waarom en wat je kunt doen
• Slaaptekort als ouder: zo houd je het vol en herstel je
• Nachtvoeding en droomvoeding afbouwen
• Baby slaapt alleen op mij of in mijn armen

Bronnen

• Sadeh A. et al. (2010), Parenting and infant sleep, Sleep Medicine Reviews 14(2)
• Teti D.M. et al. (2010), Maternal emotional availability at bedtime predicts infant sleep quality, Journal of Family Psychology 24(3)
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5)
• Mindell J.A. et al. (2015), Bedtime routines for young children: a dose-dependent association with sleep outcomes, Sleep 38(5)
• Richter D. et al. (2019), Long-term effects of pregnancy and childbirth on sleep satisfaction and duration of first-time and experienced mothers and fathers, Sleep 42(4)
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.