Slapen op het kinderdagverblijf: ritme thuis en op de opvang

Een baby slaapt op het kinderdagverblijf vaak korter en lichter dan thuis: een slaapkamer met meerdere bedjes, andere geluiden, andere handen en een dag vol prikkels. Dat is normaal en de meeste baby's wennen binnen 2 tot 6 weken. Wat het meest helpt: de opvang de wakkertijden en het ritueel van thuis meegeven, en je baby na een opvangdag 30 tot 45 minuten eerder naar bed brengen. Voor veilig slapen gelden op de opvang dezelfde adviezen als thuis: op de rug, in een eigen bed, in een slaapzak, bij 16 tot 18 graden en met toezicht.

In het kort

Waarom slaapt je baby niet (of kort) op het kinderdagverblijf?

Thuis slaapt je baby in een donkere, stille kamer met een vast ritueel en jouw geur. Op de opvang is er een slaapkamer met vier tot acht bedjes, een kind dat huilt, een deur die opengaat en medewerkers die anders ruiken en anders neerleggen, na een ochtend vol nieuwe gezichten en speelgoed. Zo'n baby komt lastiger tot rust en wordt na één slaapcyclus van 30 tot 45 minuten makkelijker wakker. In mijn praktijk zie ik dat baby's die thuis al zelf in slaap vallen in hun eigen bed, op de opvang het snelst hun draai vinden; baby's die alleen op de arm of aan de borst inslapen, hebben meer tijd nodig, want daar is niet altijd een arm vrij.

Hoe lang duurt het wennen aan slapen op de opvang?

Reken op 2 tot 6 weken. Baby's die 2 of 3 vaste dagen per week gaan, wennen sneller dan baby's die 1 dag gaan; de herhaling doet het werk. De eerste weken zie je vaak dutjes van een half uur en een baby die om 17:00 uur thuis op de bank in slaap valt. Dat betekent niet dat de opvang niet past, maar dat de dag zwaar was. Gaat het na 6 tot 8 weken nog steeds zo, bespreek dan met de opvang hoe ze naar bed brengen en of ze de wakkertijden van thuis kunnen aanhouden.

Zo help je de opvang: geef het ritme van thuis mee

Pedagogisch medewerkers willen graag weten hoe jouw baby slaapt, maar horen het vaak te summier. Geef bij de intake en daarna elke ochtend mee:

Neem de eigen slaapzak mee en vraag of de opvang hetzelfde slaapgeluid mag gebruiken, op afstand van het bedje en zo zacht mogelijk (Hugh et al., 2014). De wakkertijden per maand staan in wakkertijden baby 0-12 maanden.

Zo help je thuis: de avond na een opvangdag

Een opvangdag is voor je baby een topsportdag. Zo vang je dat op:

1. Lees het overdrachtsschrift of de app meteen. Sliep hij maar 2 keer 30 minuten? Dan weet je dat de avond kort moet.
2. Houd de rit naar huis rustig. Valt hij in de auto in slaap, laat het een dutje van maximaal 20 minuten zijn, anders schuift de nacht.
3. Rustige avond. Geen bezoek, geen drukke spelletjes, wel even samen op de bank of een korte wandeling.
4. Ritueel eerder starten. Hetzelfde ritueel als altijd, maar 30 tot 45 minuten vroeger. Een consequent ritueel hangt samen met sneller inslapen en minder wakker worden (Mindell et al., 2015).
5. Vroege bedtijd accepteren. Ging hij thuis om 19:15 naar bed, dan is 18:30 na een opvangdag normaal. Hij haalt het tekort in de nacht in, niet in een extra laat dutje.
6. Verwacht een lichte nacht. Na een dag vol prikkels wordt je baby soms vaker wakker. Dat trekt bij als het wennen klaar is.

Baby slaapt slecht na het kinderdagverblijf: oververmoeid of te veel prikkels?

Meestal allebei, en ze versterken elkaar. Kort slapen overdag betekent een baby die 's avonds over zijn grens gaat, en oververmoeidheid maakt inslapen moeilijker en de nacht onrustiger. Een baby die om 18:00 uur hyper is, giechelt, slaat of juist huilt bij elke overgang, is oververmoeid, niet "vol energie". Lees hoe je dat doorbreekt in oververmoeidheid baby. Blijft het na 8 weken structureel slecht gaan, houd dan een week een slaapdagboek bij met de gegevens van de opvang; vaak zie je dan dat het ochtenddutje daar te laat valt of dat het middagdutje sneuvelt omdat de groep buiten is.

Wat zijn de regels voor veilig slapen in de kinderopvang?

Op de opvang hangt vaak een poster met "de 4 van veilig slapen", de kernadviezen van VeiligheidNL waar de opvang mee werkt. Ze komen neer op dezelfde adviezen die je thuis krijgt van het consultatiebureau (VeiligheidNL; NCJ, richtlijn Preventie wiegendood):

• Op de rug. Altijd op de rug te slapen leggen, ook voor een dutje. Buikslapen alleen als ouders daar schriftelijk om vragen.
• In een eigen, veilig bed. Elk kind een eigen bedje met een passend matras, zonder kussen, dekbed, hoofdbeschermer of knuffels in het eerste jaar.
• Niet te warm. Een slaapzak met de juiste dikte, geen dekbed onder de 2 jaar, een slaapkamer van 16 tot 18 graden.
• Toezicht en rookvrij. Regelmatig kijken in de slaapkamer; een babyfoon is een hulpmiddel, geen vervanging. De hele opvang is rookvrij.

Wat thuis geldt, lees je in veilig slapen baby.

Wettelijke eisen: bedden, beleid en toestemming

Een kinderdagverblijf moet in zijn veiligheids- en gezondheidsbeleid beschrijven hoe het slapen is geregeld, en de GGD controleert dat. Wat je mag verwachten en navragen:

• Bedjes en boxen voldoen aan de Europese veiligheidsnormen voor kinderbedden; stapelbedjes hebben een gesloten bovenbed.
• Elk kind slaapt in een eigen bed; de slaapkamer heeft een thermometer en wordt gelucht.
• Afspraken over buikslapen, inbakeren of een speen worden schriftelijk vastgelegd, met jouw handtekening.
• Vastleggen van een kind in bed (fixeren) gebeurt niet, tenzij op medisch advies en met jouw toestemming.

Vraag bij de rondleiding gerust naar het slaapbeleid; een goede opvang vertelt er graag over. Hoe dik de slaapzak moet zijn, lees je in de babyslaapzak of trappelzak.

Dutjes op de opvang bij dreumes en peuter

Vanaf ongeveer een jaar gaan de meeste kinderen naar een groep met één groepsdutje na de lunch. Dat sluit niet altijd naadloos aan op thuis.

Meer over het aantal dutjes per leeftijd lees je in hoeveel dutjes doet een baby.

Wanneer overleg je met het consultatiebureau?

Slaapt je baby na 2 maanden wennen op opvangdagen nog steeds nauwelijks, is hij ook op thuisdagen uit zijn doen, groeit hij minder goed of huilt hij veel meer dan eerst, bespreek het dan met het consultatiebureau. De jeugdverpleegkundige kijkt mee naar het totaal aan slaap over de week en denkt mee over het aantal opvangdagen. Bij koorts of benauwd ademen tijdens de slaap bel je de huisarts.

Verder lezen

• Veilig slapen baby: zo maak je de slaapomgeving veilig
• Wakkertijden baby 0-12 maanden
• Oververmoeidheid baby
• Slaapritueel
• Hoeveel dutjes doet een baby? Dutjesschema per maand
• Slaapdagboek bijhouden: zo zie je in een week wat je baby nodig heeft

Bronnen

• VeiligheidNL, Veilig slapen: de adviezen voor baby's
• NCJ (2017, herziening), JGZ-richtlijn Preventie wiegendood, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Mindell J.A. et al. (2015), Bedtime routines for young children: a dose-dependent association with sleep outcomes, Sleep 38(5): 717-722
• Hugh S.C. et al. (2014), Infant Sleep Machines and Hazardous Sound Pressure Levels, Pediatrics 133(4): 677-681

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.