Tandjes en slecht slapen: wat je merkt en wat helpt

Het eerste tandje komt gemiddeld rond 6 maanden door, ergens tussen 5 maanden en 1 jaar. Doorkomende tandjes geven vaak wat prikkelbaarheid, kwijlen en slechter slapen, vooral de dagen vlak voor en na het doorbreken; hoge koorts en diarree horen er volgens onderzoek niet bij. Meestal is de nacht na een paar dagen tot een week weer als vanouds. Wat helpt: een gekoelde bijtring, extra troost, het ritme vasthouden en pijnstilling alleen in overleg.

In het kort

Slaapt een baby echt slechter door tandjes?

Ja, maar minder vaak en minder lang dan ouders denken. Een grote analyse van onderzoeken naar doorkomende tandjes vond dat prikkelbaarheid, kwijlen, geïrriteerd tandvlees en verstoorde slaap de meest voorkomende verschijnselen zijn. Diezelfde analyse laat zien dat hoge koorts en diarree niet bij tandjes horen.

In mijn praktijk krijgt "de tandjes" bijna elke slechte nacht tussen 4 en 12 maanden de schuld. Vaak is er iets anders aan de hand: een slaapregressie, een dutjesovergang, verlatingsangst of gewoon een wakkertijd die niet meer klopt. Nachtelijk wakker worden komt bij een groot deel van de baby's van 6 tot 18 maanden sowieso nog voor, ook zonder tandjes. Kijk daarom eerst goed naar wat je overdag ziet.

Hoe herken je dat het de tandjes zijn en niet iets anders?

Zie je vooral de eerste twee rijen, dan mag je het op de tandjes gooien. Zie je vooral slecht slapen zonder kwijlen of dik tandvlees, lees dan baby slaapt ineens slechter voor de andere oorzaken. Alles over de volgorde en symptomen van de tandjes zelf vind je in de eerste tandjes van je baby.

Hoe lang slaapt een baby slecht door tandjes?

Korter dan je denkt: de klachten zitten vooral in de dagen vlak voor en na het moment dat het tandje door het tandvlees komt. Reken op een paar dagen tot een week per tandje. Voel je een harde bobbel en zie je het witte puntje al schemeren, dan zit je in die periode.

Daarna volgt vaak een rustige tijd tot het volgende tandje. Snijtanden komen in het eerste jaar, de eerste kiezen meestal tussen 13 en 19 maanden; die kiezen geven bij veel kinderen meer onrust dan de snijtanden. Slaapt je baby weken achter elkaar slecht "door de tandjes", dan is de kans groot dat er intussen ook een slaapregressie of een ritmeverandering speelt.

Tandjes en veel slapen: kan dat ook?

Ja. Waar de ene baby 's nachts vaker wakker wordt, slaapt de andere juist meer: hangerig, langere dutjes, eerder moe. Dat is geen reden tot zorg zolang je baby goed drinkt, bij het wakker worden alert is en geen koorts heeft. Laat de extra slaap toe en houd de gewone bedtijd aan, zodat het ritme niet verschuift.

Let wel op het verschil met suf zijn. Een baby die moeilijk wakker te krijgen is, slap aanvoelt of nauwelijks drinkt, is niet "moe van de tandjes" en hoort dezelfde dag bij de huisarts.

Wat helpt 's nachts bij huilen door tandjes?

• Gekoelde bijtring voor het slapen. Uit de koelkast, niet uit de vriezer. Kauwen geeft tegendruk op het tandvlees en de kou verzacht.
• Tandvlees masseren. Met een schone vinger of de bolle kant van een theelepel, zachtjes over de plek waar het tandje komt.
• Iets kouds om op te knagen. Vanaf de eerste hapjes (rond 6 maanden) mag een stuk gekoelde komkommer onder toezicht; nooit in bed.
• Extra troost zonder alles om te gooien. Oppakken, wiegen en sussen mag; probeer wel je baby weer wakker in bed te leggen, zodat je geen nieuwe gewoonte opbouwt.
• Ritueel vasthouden. Een vast avondritueel helpt kinderen sneller inslapen en minder wakker worden, ook in onrustige weken. Houd het slaapritueel daarom precies zoals altijd.
• Pijnstilling alleen in overleg. Paracetamol op gewicht, volgens de bijsluiter en na overleg met consultatiebureau of huisarts, alleen als je baby duidelijk pijn heeft. Tandgel of druppels ook eerst overleggen. Bijtkettingen en barnsteenkettingen horen niet in bed: verstikkingsgevaar.

Zo houd je het ritme vast in een tandjesweek

1. Overdag: normale wakkertijden, extra bijtring-momenten na het eten, koud drinken of gekoeld fruit bij de hapjes.
2. Voor het slapen: bijtring, tandvlees masseren, dan het gewone ritueel. Wieg gerust wat langer, maar leg wakker neer.
3. 's Nachts, eerste keer wakker: even wachten, dan troosten in bed met hand en stem. Helpt dat niet, oppakken, kort wiegen, terug.
4. 's Nachts, blijft huilen: check de luier, bied drinken aan, en overweeg pijnstilling als je die afspraak met het consultatiebureau hebt.
5. Na het tandje: binnen twee dagen terug naar het normale patroon, anders blijft de extra hulp hangen.

Een nachtlampje met warm, rood licht is bij deze nachtelijke rondes prettig: je ziet genoeg om te kijken, zonder je baby (en jezelf) klaarwakker te maken.

Wanneer naar de huisarts of het consultatiebureau?

Bel de huisarts bij koorts van 38 graden of meer bij een baby onder de 3 maanden, of bij koorts die langer dan drie dagen duurt op elke leeftijd; dat komt niet door tandjes. Ook bij diarree, slecht drinken, minder natte luiers, een baby die suf of slap is, of ontroostbaar huilen dat urenlang aanhoudt. Thuisarts.nl geeft duidelijke aanwijzingen voor wanneer je bij veel huilen contact opneemt.

Vraag het consultatiebureau om advies als je twijfelt over pijnstilling, als je baby weken slecht slaapt en je niet weet waardoor, of als jullie er als ouders doorheen zitten. Slecht slapen door tandjes is tijdelijk; hulp vragen mag altijd.

Verder lezen

• De eerste tandjes van je baby
• Slaapregressie 6 maanden: signalen, duur en wat helpt
• Baby slaapt ineens slechter: de 12 oorzaken op een rij
• Baby wordt 's nachts steeds wakker
• Slaapregressie 9 maanden
• Slaapritueel

Bronnen

• Massignan C. et al. (2016), Signs and Symptoms of Primary Tooth Eruption: A Meta-analysis, Pediatrics 137(3)
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Hysing M. et al. (2014), Trajectories and predictors of nocturnal awakenings and sleep duration in infants, Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics 35(5): 309-316
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5): 599-606
• Thuisarts.nl (NHG), Mijn baby huilt veel

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.