Baby slaapt ineens slechter: de 12 oorzaken op een rij (checklist)

Slaapt je baby ineens slecht terwijl het net zo lekker ging? In negen van de tien gevallen die ik in mijn praktijk zie, is er een gewone, tijdelijke oorzaak: een slaapregressie (rond 4, 7 tot 9 en 12 maanden), een sprong, tandjes, een verkoudheid of een wakkertijd die stilletjes te kort is geworden. Meestal is het binnen 2 tot 4 weken weer rustig. Met de checklist hieronder vind je in een paar dagen welke van de 12 oorzaken bij jullie speelt.

In het kort

Waarom slaapt mijn baby ineens slecht?

Baby's slapen lichter dan wij en worden na elke slaapcyclus van 45 tot 60 minuten even wakker. Zolang ze zelf weer in slaap vallen, merk je daar niets van. Gaat er iets veranderen in het lijfje, het hoofd of de dag, dan lukt dat opnieuw inslapen ineens niet meer en roept je baby om je.

Dat "ineens" is dus bijna nooit toeval: het valt samen met een ontwikkelingsstap, een fysiek ongemak of een ritme dat niet meer past bij de leeftijd. Nachtelijk wakker worden komt bij een groot deel van de baby's van 6 tot 18 maanden nog voor (Hysing et al., 2014). Een terugval is geen teken dat je iets fout doet.

De 12 oorzaken op een rij (checklist)

Loop de tabel van boven naar beneden na. De eerste vier kun je vandaag nog afvinken.

Baby slaapt ineens onrustig: wat zie je precies?

Onrustig slapen is niet hetzelfde als slecht slapen. Baby's woelen, kreunen, bewegen met hun armen en maken geluidjes in de lichte slaap; dat hoort bij een normale slaapcyclus en wordt vanzelf minder in het eerste jaar (Galland et al., 2012). Wacht bij gekreun daarom altijd even af voordat je je baby oppakt. Vaak slaapt hij gewoon door.

Wordt je baby echt wakker en heeft hij jou nodig om weer in slaap te vallen? Kijk dan naar het moment: in de eerste uren van de nacht wijst onrust vaak op oververmoeidheid of een te warme kamer, tegen de ochtend eerder op honger, een volle luier of te veel licht.

Baby slaapt ineens niet meer door: is dat normaal?

Ja. Doorslapen is geen mijlpaal die je haalt en daarna houdt. Rond 5 maanden slaapt ongeveer de helft van de baby's 8 uur achter elkaar; met 1 jaar is dat zo'n 70 tot 80 procent, afhankelijk van hoe je doorslapen definieert (Henderson et al., 2010). Een baby die 3 weken doorsliep en nu weer twee keer per nacht roept, doet dus niets vreemds.

Wat ik ouders altijd meegeef: zoek de oorzaak, maar verander de aanpak in de nacht zo min mogelijk. Een nieuwe gewoonte uit een moeilijke week (weer voeden, bij je in bed, wiegen tot hij slaapt) blijft vaak hangen als de oorzaak allang weg is.

Baby slaapt opeens slecht overdag

Slechte dutjes hebben bijna altijd met de wakkertijd te maken. Groeit je baby uit zijn wakkertijd, dan ligt hij klaarwakker te babbelen of huilt hij bij het neerleggen omdat hij nog niet moe genoeg is. Is de wakkertijd juist te lang, dan is hij over zijn slaap heen en wordt elk dutje een hazenslaapje van 30 minuten.

Vuistregels per leeftijd vind je in wakkertijden baby 0-12 maanden. Verschuif de wakkertijd met stapjes van 15 minuten en geef elke aanpassing 3 dagen. Rond 3 tot 4, 6 tot 8 en 12 tot 18 maanden speelt vaak ook een dutjesovergang mee: het aantal dutjes gaat van 4 naar 3, van 3 naar 2 en van 2 naar 1.

Is het een slaapregressie? Zo herken je het per leeftijd

Een slaapregressie is een periode van meestal 2 tot 4 weken waarin een baby slechter slaapt door een grote ontwikkelingsstap. De bekendste komt rond 4 maanden, als de slaapcyclus blijvend verandert. Daarna volgen dips rond 7 tot 9 maanden (kruipen, zitten, verlatingsangst) en rond 12 maanden (lopen, taal). Sommige baby's laten al rond 3 maanden een kleinere dip zien.

Een overzicht van alle periodes vind je in slaapregressie per leeftijd. Een sprong uit "Oei, ik groei!" valt vaak samen met zo'n dip; lees daarover in sprongen en slaap.

Stappenplan: zo vind je in 3 dagen de oorzaak

1. Dag 1, lijfje. Voel aan het nekje, check de neus, kijk naar kwijlen en rode wangen. Koorts, slecht drinken of benauwd ademen: bel de huisarts. Tandjes geven onrust, maar geen hoge koorts of diarree (Massignan et al., 2016).
2. Dag 1, kamer. Kamer 16 tot 18 graden, donker, geen nieuw geluid of licht. Slaapzak met de TOG die bij de temperatuur past.
3. Dag 2, wakkertijden. Schrijf op hoe laat je baby wakker wordt, slaapt en naar bed gaat. Vergelijk met de richtlijn voor zijn leeftijd en pas één wakkertijd aan.
4. Dag 2, ontwikkeling. Oefent je baby iets nieuws (omrollen, zitten, staan, brabbelen)? Laat hem dat overdag veel doen, dan hoeft het minder in bed.
5. Dag 3, ritueel en reactie. Houd het avondritueel elke avond hetzelfde (dat helpt aantoonbaar bij sneller inslapen en minder wakker worden, Mindell et al., 2009). Reageer in de nacht rustig, kort en steeds op dezelfde manier.
6. Dag 3, de dag eromheen. Is er iets veranderd: opvang, vakantie, verhuizing, bezoek, prik? Dan weet je genoeg en is geduld het beste medicijn.

Een slaapdagboek maakt dit makkelijk. Ouders die dutjes en wakkertijden bijhouden in de Numsy Slaap-app zien vaak al na 3 dagen waar het ritme scheef loopt.

Hoe krijg ik mijn baby weer makkelijker in slaap?

• Leg je baby slaperig maar wakker neer, zodat hij het laatste stukje zelf doet. Dat is precies wat hij 's nachts na elke cyclus nodig heeft.
• Houd het avondritueel kort en vast, steeds in dezelfde volgorde.
• Gebruik overdag daglicht en beweging, en houd de laatste wakkertijd voor bed rustig.
• Wordt hij wakker: wacht 1 tot 2 minuten, sus dan kort en rustig en ga weer weg. Herhaal zo vaak als nodig, zonder nieuwe gewoonte.
• Is je baby ziek of komen er tandjes door: geef gewoon extra troost. Een week meer nabijheid is geen slechte gewoonte, zolang je daarna teruggaat naar het oude patroon.

Meer over onrustig slapen lees je in je baby slaapt onrustig, en over de meest voorkomende boosdoeners in tandjes en slecht slapen en verkouden baby slaapt slecht.

Wanneer naar de huisarts of het consultatiebureau

Bel de huisarts bij koorts (onder 3 maanden altijd), slecht drinken, benauwd of piepend ademen, aanhoudend huilen dat je niet kunt troosten, of als je baby suf en anders is dan normaal. Het consultatiebureau werkt met de JGZ-richtlijn Gezonde slaap en denkt graag mee over het ritme, vooral als het slechte slapen langer dan 6 weken duurt of jullie als ouders eronderdoor gaan. Ook dat laatste is een goede reden om hulp te vragen.

Verder lezen

• Slaapregressie per leeftijd
• Wakkertijden baby 0-12 maanden
• Tandjes en slecht slapen
• Verkouden baby slaapt slecht
• Sprongen en slaap
• Je baby slaapt onrustig

Bronnen

• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Galland B.C. et al. (2012), Normal sleep patterns in infants and children: A systematic review of observational studies, Sleep Medicine Reviews 16(3)
• Hysing M. et al. (2014), Trajectories and predictors of nocturnal awakenings and sleep duration in infants, Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics 35(5)
• Henderson J.M.T. et al. (2010), Sleeping through the night: the consolidation of self-regulated sleep across the first year of life, Pediatrics 126(5)
• Massignan C. et al. (2016), Signs and Symptoms of Primary Tooth Eruption: A Meta-analysis, Pediatrics 137(3)
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5)

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.