Slaapregressie: alle leeftijden op een rij (4 maanden tot 3 jaar)

Een slaapregressie is een periode van meestal 2 tot 4 weken waarin je baby of peuter ineens slechter slaapt, omdat hij een grote stap in zijn ontwikkeling zet. De bekende leeftijden zijn 4 maanden, 6 tot 7, 8 tot 9, 12, 15 en 18 maanden en rond 2 en 3 jaar, telkens met een speling van een paar weken. Je herkent het aan 's nachts weer wakker worden, korte of geweigerde dutjes en een hangerig humeur, terwijl er verder niets aan de hand is.

In dit artikel

1. In het kort
2. Wat is een slaapregressie?
3. Hoe herken je een slaapregressie?
4. Wanneer zijn de slaapregressies en welke zijn er?
5. Waarom slaapt je kind slechter tijdens een regressie?
6. Hoe lang duurt een slaapregressie?
7. Slaapregressie of sprong: wat is het verschil?
8. Wat is de heftigste slaapregressie?
9. Hoe ga je om met een slaapregressie: stappenplan
10. Wanneer naar het consultatiebureau of de huisarts

In het kort

Wat is een slaapregressie?

Een slaapregressie is de naam voor een periode waarin je kind slechter slaapt dan daarvoor, omdat zijn hersenen en lichaam druk zijn met iets nieuws: omrollen, zitten, kruipen, staan, lopen, praten of ineens veel meer begrijpen van de wereld. Eigenlijk klopt het woord niet, want je kind gaat vooruit. Alleen zijn slaap gaat tijdelijk achteruit.

Het is goed om te weten dat wakker worden 's nachts in het eerste jaar sowieso normaal is. Uit een grote overzichtsstudie van Galland en collega's blijkt dat 's nachts wakker worden in het hele eerste jaar bij de normale slaap hoort, en volgens Hysing en collega's wordt een groot deel van de baby's tussen 6 en 18 maanden nog geregeld wakker. Een regressie legt daar een schepje bovenop.

Hoe herken je een slaapregressie?

Het opvallendste kenmerk is het woord "ineens". Je kind sliep prima en dan, van de ene week op de andere:

• wordt hij 's nachts weer (vaker) wakker en valt hij moeilijk terug in slaap;
• weigert hij dutjes of doet hij alleen nog korte hazenslaapjes;
• is naar bed gaan een strijd, terwijl het net zo soepel liep;
• is hij huilerig, hangerig en sneller gefrustreerd;
• wil hij meer of juist minder drinken of eten;
• oefent hij zichtbaar met iets nieuws, ook in bed (rollen, staan, brabbelen).

Een of twee slechte nachten is geen regressie. Denk dan eerder aan tandjes, een verkoudheid, een te warme kamer of een drukke dag. Houdt het een week of langer aan en zie je tegelijk een nieuwe vaardigheid opkomen, dan zit je er middenin.

Wanneer zijn de slaapregressies en welke zijn er?

Dit is het overzicht waar de meeste ouders naar zoeken. De leeftijden zijn richtlijnen: reken op een speling van een paar weken tot een maand, en niet elk kind doorloopt elke regressie even merkbaar.

Zoals je ziet, zitten de meeste regressies in de eerste 2 jaar. Dat is logisch: in die tijd gaat je kind van een baby die alleen op de rug kan liggen naar een peuter die loopt, praat en zijn eigen plan trekt.

Waarom slaapt je kind slechter tijdens een regressie?

De hersenen van een jong kind ontwikkelen zich continu, maar rond een nieuwe vaardigheid gaat dat in een stroomversnelling. Een baby die net kan staan, oefent dat ook om 3 uur 's nachts, in zijn bed, zonder te weten hoe hij weer moet gaan zitten. Een dreumes die ineens woordjes begrijpt, verwerkt overdag zoveel dat de nacht onrustiger wordt.

Daar komen vaak nog dingen bij die precies in dezelfde periode vallen: tandjes, de overgang naar minder dutjes, verlatingsangst, een verkoudheid of de start op de opvang. Daarom voelt een regressie soms alsof alles tegelijk gebeurt. Dat is het ook een beetje.

Hoe lang duurt een slaapregressie?

Meestal 2 tot 4 weken. Rond 18 maanden en 2 jaar kan het oplopen tot 6 weken, omdat daar veel bij elkaar komt: eigen wil, taal, angsten en vaak een nieuwe slaapsituatie. Zodra je kind de nieuwe vaardigheid beheerst, valt de slaap doorgaans terug in het oude patroon.

Twee dingen die ik ouders altijd meegeef. Ten eerste: de regressie van 4 maanden is de enige die niet "overgaat". De slaap van je baby verandert dan blijvend in cycli van lichte en diepe slaap, en het zelf weer in slaap vallen tussen die cycli is iets wat hij vanaf dan moet leren. Ten tweede: duurt slecht slapen langer dan 6 weken, dan is het waarschijnlijk geen regressie meer maar een gewoonte of iets anders, en is het tijd om anders te kijken.

Slaapregressie of sprong: wat is het verschil?

Beide worden vaak door elkaar gehaald, en dat is niet gek: ze vallen deels in dezelfde weken. De bekende sprongen uit Oei, ik groei! gaan over mentale stappen: je baby neemt de wereld ineens anders waar en is daardoor huilerig, hangerig en aanhankelijk. Een slaapregressie hangt vaker aan een lichamelijke of grote mijlpaal, zoals rollen, kruipen, lopen of praten, en gaat vooral over de slaap.

In de praktijk maakt het onderscheid weinig uit voor wat je doet. Bij allebei geldt: nabijheid overdag, rust en regelmaat rond het slapen, en niets nieuws beginnen dat je later moet afleren.

Wat is de heftigste slaapregressie?

Vraag het tien ouders en negen zeggen: die van 4 maanden. Dat komt door die blijvende verandering in de slaapcyclus: een baby die eerst in één keer 5 uur sliep, wordt ineens elke cyclus van 45 minuten wakker en huilt om hulp. Op de tweede plaats staat 18 maanden, omdat een dreumes dan heel duidelijk "nee" kan zeggen en dat ook bij bedtijd doet.

Fijn om te weten: doorslapen op 6 of 12 maanden zegt niets over hoe slim of gezond je kind wordt. Uit onderzoek van Pennestri en collega's blijkt dat baby's die nog niet doorsliepen zich net zo goed ontwikkelden als baby's die dat wel deden. Een regressie is dus lastig voor jou, niet schadelijk voor je kind.

Hoe ga je om met een slaapregressie: stappenplan

Dit is wat ik ouders in mijn praktijk laat doen, in deze volgorde:

1. Check eerst het gewone. Tandjes, koorts, een te warme of koude kamer, honger door een groeispurt. Los dat op voordat je iets aan de slaap verandert.
2. Houd de wakkertijden aan. Een oververmoeid kind slaapt slechter, ook tijdens een regressie. Kijk eventueel of het aantal dutjes nog klopt bij de leeftijd.
3. Houd het slaapritueel vast, elke avond hetzelfde. Uit onderzoek van Mindell en collega's blijkt dat een vast avondritueel zorgt voor sneller inslapen en minder wakker worden, en dat het effect groter is naarmate je het vaker doet.
4. Oefen de nieuwe vaardigheid overdag. Veel rollen, kruipen, staan en weer gaan zitten, praten. Hoe sneller je kind het beheerst, hoe sneller de nacht rustig wordt.
5. Troost, maar begin geen nieuwe gewoontes. Ga naar je kind toe, leg een hand op zijn buik, praat zacht. Maar begin niet ineens met in slaap wiegen, een extra fles of samen in jullie bed als je dat daarna niet wilt voortzetten. Wat je 3 weken doet, wordt een gewoonte.
6. Zorg voor jezelf. Wissel de nachten af met je partner, ga vroeg naar bed en doe overdag een dutje als het kan. Een regressie is tijdelijk; jouw slaaptekort moet dat ook blijven.

Wil je overzicht houden in zo'n rommelige periode? In de Numsy Slaap-app zie je in een paar dagen of de wakkertijden nog kloppen en of het patroon al herstelt.

Wanneer naar het consultatiebureau of de huisarts

Een regressie hoort bij de ontwikkeling en hoeft niet naar de dokter. Neem wel contact op als je kind koorts heeft, benauwd is, opvallend weinig drinkt, aan zijn oortjes trekt of als het slechte slapen langer dan 6 weken aanhoudt zonder duidelijke reden. En als jij het zelf niet meer trekt: ook dat is een goede reden om te bellen. De JGZ-richtlijn Gezonde slaap is er juist voor deze vragen.

Verder lezen

• Slaapregressie 4 maanden
• Slaapregressie 9 maanden
• Slaapregressie 12 maanden (1 jaar)
• Slaapregressie 18 maanden
• Slaapregressie 2 jaar
• Slaapregressie 3 jaar

Bronnen

• Galland B.C. et al. (2012), Normal sleep patterns in infants and children: A systematic review of observational studies, Sleep Medicine Reviews 16(3)
• Hysing M. et al. (2014), Trajectories and predictors of nocturnal awakenings and sleep duration in infants, Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics 35(5)
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5)
• Pennestri M-H. et al. (2018), Uninterrupted Infant Sleep, Development, and Maternal Mood, Pediatrics 142(6)
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Van de Rijt H. & Plooij F., Oei, ik groei!

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.