Baby slaapt met ogen open: is dat normaal?

Een baby die met de ogen (half) open slaapt, zit bijna altijd in de actieve slaap: de lichte slaapfase waarin baby's ook trekken met armen en benen, glimlachen, zuigbewegingen maken en kreunen. Bij pasgeborenen bestaat een groot deel van de slaap uit die actieve slaap en de slaapcycli duren maar ongeveer 45 minuten, dus je ziet het vaak. Het is onschuldig, komt in families voor en wordt in de loop van het eerste jaar vanzelf minder. Alleen bij rode, droge of ontstoken ogen, of als het samengaat met andere klachten, laat je het bekijken.

In het kort

Waarom slaapt mijn baby met ogen (half) open?

Omdat de spieren die de oogleden dichthouden in de actieve slaap niet volledig aanspannen. Baby's hebben twee soorten slaap: rustige slaap, waarin ze stil en diep liggen, en actieve slaap, waarin het lichaam van alles doet. In die actieve slaap zie je de oogballen bewegen onder de leden, en bij veel baby's staan die leden daarbij op een kier of zelfs behoorlijk open.

Twee dingen maken dat je het bij baby's zo vaak ziet. Ten eerste brengen pasgeborenen een groot deel van hun slaap in actieve slaap door, veel meer dan volwassenen. Ten tweede zijn hun cycli kort: ongeveer 45 minuten, tegen 90 minuten bij volwassenen. Elke 45 minuten komt er dus opnieuw een fase langs waarin de ogen open kunnen staan. De term die je soms tegenkomt is nachtelijke lagoftalmie, een chique naam voor: de oogleden sluiten niet helemaal tijdens de slaap.

Actieve slaap: wat er gebeurt achter die halfopen ogen

De actieve slaap is bij baby's de fase waarin het brein hard werkt aan verwerken en groeien. Dat zie je aan de buitenkant: de ademhaling is onregelmatig, het gezicht trekt, er komen glimlachjes en fronsjes voorbij, armen en benen schokken en er wordt gekreund of zacht gehuild. Open ogen horen in dat rijtje thuis, net als de andere dingen die ouders 's nachts laten schrikken.

In mijn praktijk krijg ik veel vragen van ouders die met de babyfoon naast het bed liggen en elk geluidje en elke beweging zien. Wat ik dan meegeef: een baby die trekt, kreunt of met open ogen ligt, is niet wakker en heeft je niet nodig. Pak je hem op, dan maak je hem juist wakker. Wacht een paar minuten en kijk of hij vanzelf de rustige slaap in zakt. Meer over die fases lees je in alles over de slaapcyclus van je baby, en over het geluid dat erbij hoort in slaapkreunen.

Is het erg als een baby met open ogen slaapt?

Nee. Het is een normale variatie, geen aandoening, en het heeft geen invloed op hoe goed je baby slaapt of hoe hij zich ontwikkelt. De JGZ-richtlijn Gezonde slaap beschrijft de onrustige, actieve slaap van baby's als normaal, en overzichten van slaapgedrag bij baby's laten zien hoeveel daarin varieert. Slapen met open ogen hoort bij die variatie.

Het enige waar je op let, zijn de ogen zelf. Staan de leden een groot deel van de nacht wijd open, dan kan het oogoppervlak wat uitdrogen. Dat merk je aan rode ogen bij het wakker worden, korstjes in de ooghoeken of een baby die in de ochtend in zijn ogen wrijft. In dat geval laat je het bekijken. Bij de meeste baby's staan de ogen maar op een kier en gebeurt er niets.

Tot welke leeftijd komt het voor?

Meestal wordt het in de loop van het eerste jaar minder. Naarmate een baby ouder wordt, verandert de opbouw van de slaap: er komt minder actieve slaap, de cycli worden langer en de overgangen rustiger. Rond 3 tot 4 maanden zie je de eerste verschuiving, en tegen het einde van het eerste jaar lijkt de slaap al meer op die van een peuter. Daarmee verdwijnen ook de open ogen voor een groot deel.

Bij een deel van de kinderen blijft het, net als bij een deel van de volwassenen. Slaapt papa of mama zelf met de ogen op een kier, dan is de kans groot dat je kind het ook doet. Dat is geen reden om er iets aan te doen.

Moet je de oogjes dichtdoen?

Het hoeft niet, maar het mag. Strijk heel zacht met een vinger over de oogleden, van binnen naar buiten, zonder druk. Bij veel baby's blijven de ogen dan dicht, zeker als ze net op weg zijn naar de rustige slaap. Wordt je baby er wakker van, laat het dan zitten: de ogen sluiten vanzelf zodra hij dieper slaapt.

Wat je beter niet doet: het licht aandoen om het beter te bekijken, of je baby oppakken om te controleren of hij wakker is. Beide maken hem wakker. Een gedimd rood nachtlampje is genoeg om te zien of hij rustig ademt en of de ogen gezond zijn.

Peuter of kind slaapt met ogen open: wat dan?

Bij peuters en oudere kinderen kan slapen met open ogen twee dingen zijn. Het eerste is dezelfde onschuldige variant als bij baby's: ogen op een kier tijdens de lichte slaap, verder niets aan de hand.

Het tweede is nachtangst. Dan zit je kind in het eerste deel van de nacht plotseling rechtop, met wijd open ogen, gilt of huilt, zweet, kijkt dwars door je heen en is niet te troosten. Hij is niet wakker en herinnert zich er de volgende ochtend niets van. Het gaat meestal binnen een paar minuten over. Blijf erbij, praat zacht, maak hem niet wakker en zorg dat hij zich niet stoot. Hoe je nachtangst herkent, wat het verschil is met een nachtmerrie en wat helpt, lees je in nachtangst peuter. Slaapwandelen hoort in hetzelfde rijtje: ogen open, doelloos rondlopen, geen contact.

Wanneer naar de huisarts of het consultatiebureau?

Slapen met open ogen is bijna nooit reden voor een bezoek. Maak wel een afspraak als:

• de ogen rood, droog of ontstoken zijn, of er dagelijks korstjes zijn bij het wakker worden;
• je baby het oog of ooglid overdag niet goed kan sluiten, of één oog duidelijk anders staat dan het andere;
• het slapen met open ogen begint na een val, koorts of ziekte, of samengaat met andere nieuwe klachten;
• de nachtangst bij je peuter vaker dan een paar keer per week voorkomt of langer dan een half uur duurt;
• jij je zorgen blijft maken. Dat is op zichzelf reden genoeg voor het consultatiebureau.

Slaapt je baby verder onrustig, met veel bewegen, kreunen of huilen zonder wakker te worden? Dan lees je je baby slaapt onrustig en baby huilt in de slaap zonder wakker te worden. Ook een open mond tijdens het slapen is een vraag die ik vaak samen met deze krijg: baby slaapt met mond open.

Verder lezen

• Alles over de slaapcyclus van je baby
• Slaapkreunen
• Baby huilt in de slaap zonder wakker te worden: waarom en wat je doet
• Je baby slaapt onrustig
• Nachtangst peuter
• Baby slaapt met mond open: wanneer is het normaal en wanneer naar de huisarts

Bronnen

• Galland B.C. et al. (2012), Normal sleep patterns in infants and children: A systematic review of observational studies, Sleep Medicine Reviews 16(3)
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Kind en Gezin (Opgroeien, Vlaanderen), Slapen
• Nederlands Jeugdinstituut, Baby: slapen
• Thuisarts.nl (NHG), Mijn kind slaapt slecht

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.