Flesvoeding afbouwen en stoppen met de fles: wanneer en hoe?

Vanaf ongeveer 8 maanden kun je flesvoeding afbouwen: je vervangt dan een fles door een volledige maaltijd en neemt minstens een week per voeding die je laat vallen. Volgens het opbouwschema van het Voedingscentrum zit je rond 11 maanden op 2 melkvoedingen en 3 maaltijden. De fles voor het slapen gaat meestal als laatste. Rond 1 jaar drinkt je kind zijn melk uit een beker.

Afbouwen gaat dus in kleine stapjes, in het tempo van je kind. Hieronder lees je wanneer je begint, welke fles eerst gaat en hoe je de laatste fles loslaat.

In het kort: van flessen naar maaltijden

Het Voedingscentrum geeft een voorbeeld-opbouwschema. Het is een houvast, geen regel: wie later met hapjes begon, schuift gewoon wat op.

Wanneer kun je flesvoeding afbouwen?

Tussen 6 en 8 maanden komen de hapjes erbij. De melk wordt in die maanden geleidelijk wat minder, maar de fles blijft nog de basis van wat je baby binnenkrijgt. Vanaf 8 maanden kan een volledige maaltijd een flesvoeding echt vervangen (Voedingscentrum).

Afbouwen met 6 of 7 maanden is dus vooral: laten gebeuren wat vanzelf gebeurt. Drinkt je baby na een fruithapje minder uit de fles, dan is dat prima. Je hoeft de fles niet leeg te laten drinken.

Je baby is toe aan een fles minder als hij:

• een maaltijd goed eet en daarna weinig interesse heeft in de fles;
• de fles op een vast moment steeds laat staan;
• goed groeit en vrolijk is.

Welke fles bouw je als eerste af?

Begin overdag. De meeste ouders vervangen eerst de fles rond de middag door een broodmaaltijd of pap. Daarna volgt de fles aan het eind van de middag, die plaatsmaakt voor de warme maaltijd. De fles bij het opstaan en de fles voor het slapen blijven het langst.

Zo pak je het aan:

1. Kies een fles overdag die je wilt vervangen.
2. Geef op dat moment een maaltijd met water of melk uit een beker erbij.
3. Wacht minstens een week voordat je de volgende fles vervangt (Voedingscentrum).
4. Heeft je baby na de maaltijd nog duidelijk honger, geef dan gerust een kleinere fles. Over een paar dagen probeer je het opnieuw.

Hoe de voedingen per maand verschuiven, staat in het voedingsschema baby per maand.

De avondfles en de fles voor het slapen

De fles voor het slapen is voor veel kinderen meer dan eten: het is troost en een vast stuk van het slaapritueel. Daarom gaat hij meestal als laatste, rond of na de eerste verjaardag.

Wat ik ouders altijd meegeef: haal eerst de koppeling tussen drinken en in slaap vallen weg, en pas daarna de fles zelf. Dat doe je zo:

• Geef de melk aan het begin van het avondritueel, niet als laatste stap.
• Poets daarna de tandjes; de JGZ-richtlijn Mondzorg adviseert geen melk of eten meer mee naar bed.
• Leg je kind wakker in bed, met een knuffel of slaapzak als vast signaal.

Slaapt je kindje alleen in met een fles, lees dan baby in slaap zonder fles. Gaat het om een fles midden in de nacht, dan helpt nachtvoeding en droomvoeding afbouwen.

Ook de fles van 19.00 uur is een veelgestelde vraag. Eet je kind rond 17.30 uur een goede warme maaltijd, dan kan die late fles na 1 jaar vervangen worden door een beker melk bij het ritueel.

Stoppen met de fles rond 1 jaar: over op de beker

Het Voedingscentrum adviseert tussen 6 en 8 maanden te beginnen met oefenen uit een gewone beker. De JGZ-richtlijn Mondzorg adviseert vanaf ongeveer 9 maanden geen tuitbeker of zuigfles meer, en geen fles in de nacht. Rond 1 jaar drinkt je kind dus het liefst helemaal uit een beker.

Tips om de overstap makkelijk te maken:

• Laat je kind al vroeg oefenen met een open beker met een paar slokjes water.
• Vervang eerst de flessen overdag door een beker, de fles voor het slapen het laatst.
• Gebruik een eigen, leuke beker die alleen van hem is.

Hoe je baby leert drinken uit een beker, lees je in baby water geven en uit een beker leren drinken.

Van flesvoeding naar koemelk: hoeveel melk na 1 jaar?

Vanaf 1 jaar kan je kind gewone melk drinken. Opvolgmelk of speciale dreumesmelk is volgens het Voedingscentrum niet nodig. Rond de eerste verjaardag zijn 2 bekers melk van 150 ml per dag genoeg. Daarnaast drinkt hij water of thee zonder suiker.

Drinkt je kind veel meer melk, dan heeft hij vaak minder trek in zijn maaltijden. Hoe je overstapt van flesvoeding op koemelk, staat in opvolgmelk, dreumesmelk of gewone melk. Wat een dreumes op een dag eet, lees je in wat eet een kind van 1 jaar.

Als je dreumes niet zonder fles wil

Sommige dreumesen houden hun fles stevig vast. Dat is begrijpelijk: het is vertrouwd en geeft rust. Een paar dingen die in mijn praktijk goed werken:

• Maak de fles minder belangrijk. Melk komt uit de beker, aan tafel. In de fles zit alleen nog water.
• Geen fles in bed. Ook niet met water, zodat de fles niet meer bij in slaap vallen hoort.
• Bied iets anders aan. Een knuffel, een liedje of een boekje bij het slapengaan.
• Wees duidelijk en rustig. Een paar avonden protest is normaal. Blijf in de buurt en troost, maar ga niet terug naar de fles.

Lukt het na een paar weken nog steeds niet en heb je zorgen over hoe weinig hij eet of drinkt, bespreek het dan met het consultatiebureau.

Afbouwen bij combivoeding

Geef je zowel borstvoeding als flesvoeding, dan kun je zelf kiezen welke voeding als eerste gaat. Veel moeders laten eerst de flessen vallen en houden de borstvoeding bij het opstaan of het slapengaan nog wat langer. Bouw de borstvoeding geleidelijk af, met ongeveer elke 5 tot 7 dagen een voeding minder. Dat staat uitgebreid in borstvoeding afbouwen. Hoe je borst en fles nu combineert, lees je in borstvoeding en flesvoeding combineren.

Houd tijdens het afbouwen een week bij welke flessen je kind nog drinkt en hoeveel. In de Numsy slaap-app zet je voedingen en dutjes naast elkaar. Zo zie je of het afbouwen rustig gaat en of zijn slaap meebeweegt.

Wanneer naar het consultatiebureau of de huisarts

Overleg met het consultatiebureau als je kind:

• na het afbouwen duidelijk minder eet en drinkt en niet goed groeit;
• minder plast of droge luiers heeft;
• helemaal niet wil eten of drinken uit een beker, ook niet na een paar weken oefenen.

Bel de huisarts als je kind ziek is, suf wordt of weinig plast.

Verder lezen

• Voedingsschema baby per maand
• Opvolgmelk, dreumesmelk of gewone melk
• Baby in slaap zonder fles
• Welke flesvoeding kies je?
• Wat eet een kind van 1 jaar?

Bronnen

• Voedingscentrum, Toewerken naar volledige maaltijden 8-12 maanden
• Voedingscentrum, Voorbeeld opbouwschema van oefenhapjes naar warme maaltijd (PDF, december 2022)
• Voedingscentrum, De eerste hapjes vanaf 6 maanden
• Voedingscentrum, Leren water drinken
• JGZ-richtlijn Mondzorg, 3.3 Praktische adviezen rond mondgezondheid
• Voedingscentrum, Wat geef ik te drinken (dreumes en peuter)

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.