Borstvoeding en flesvoeding combineren: zo werkt combivoeding

Borstvoeding en flesvoeding combineren kan prima, met afgekolfde melk of met kunstvoeding in de fles. Het belangrijkste om te weten: je borsten maken melk op vraag. Hoe minder vaak je baby drinkt of je kolft, hoe minder melk je maakt. Houd daarom vaste borstvoedingen aan, het liefst 's ochtends en 's avonds, vervang per keer maar één voeding en geef je lijf 5 tot 7 dagen om zich aan te passen. Wil je juist meer borstvoeding, leg dan vaker aan of kolf extra.

In het kort

Bronnen: Voedingscentrum, JGZ-richtlijn Borstvoeding.

Borstvoeding of flesvoeding: het hoeft niet of-of

Veel ouders denken dat het één of het ander is. Maar tussen volledig borstvoeding en volledig flesvoeding zit een heel spectrum. Sommige moeders geven overdag de borst en laten 's nachts de partner een fles geven. Anderen kolven op het werk en geven thuis de borst. Weer anderen geven na de borst een klein flesje kunstvoeding bij, bijvoorbeeld als hun baby niet genoeg aankomt.

Wat ik ouders meegeef: er is geen goed of fout, er is wat bij jullie gezin past. Wel is het fijn om te weten hoe je lijf werkt, zodat je zelf kunt sturen hoeveel borstvoeding je wilt blijven geven.

Hoe werkt je melkproductie?

De JGZ-richtlijn Borstvoeding legt het uit: goed en vaak aanleggen of kolven, overdag en 's nachts, houdt de melkproductie op gang. Hoe vaker je borsten geleegd worden, hoe meer melk je maakt. Raken je borsten juist vol en worden ze niet geleegd, dan remt dat de aanmaak.

Voor combineren betekent dat:

• Elke voeding die je baby uit de fles krijgt in plaats van de borst, is een keer minder stimulatie. Het Voedingscentrum waarschuwt dat de productie bij deels kunstvoeding kan afnemen, en dat borstvoeding daardoor lastiger kan worden.
• Kolf je op dat moment, dan houd je de vraag wel op peil. De JGZ-richtlijn noemt kolven bij een gemiste voeding als manier om de productie op peil te houden.
• Kies je bewust voor minder borstvoeding, dan past je lijf zich aan. Doe dat geleidelijk.

Ook Kind en Gezin wijst erop dat een combinatie de borstvoeding kan hinderen, en dat terug naar alleen borstvoeding daarna lastig kan zijn. Dat is geen reden om het niet te doen, wel om het bewust te doen.

Combineren vanaf de geboorte

In de eerste weken komt je melkproductie op gang. Je baby drinkt dan vaak: het Voedingscentrum noemt eerst 8 tot 12 voedingen per dag, op verzoek. Ongeveer 6 natte luiers per dag is een goed teken dat je baby genoeg krijgt.

Wil je vanaf het begin combineren, dan zijn dit de aandachtspunten:

• Leg zo vaak mogelijk aan, ook als je ook flesjes geeft. Dat brengt de productie op gang.
• Geef de fles na de borst, niet ervoor, als je bijvoedt omdat je baby te weinig krijgt.
• Kolf als je baby een voeding uit de fles krijgt en je de borstvoeding wilt opbouwen. Volgens de JGZ-richtlijn houdt vaak legen van de borst, aan de borst of met de kolf, de productie op gang.
• Vraag hulp. De JGZ-richtlijn noemt het geven van bijvoeding zonder medische reden als iets wat de start van de borstvoeding kan verstoren. Bij een baby die nog moet leren drinken aan de borst, raadt de richtlijn aan afgekolfde melk eerst met een cupje of spuitje te geven in plaats van een fles. Een lactatiekundige of je kraamverzorgende kan met je meekijken.

Meer over de eerste weken lees je in hoe vaak borstvoeding per leeftijd.

Welke voedingen aan de borst en welke uit de fles?

Het Voedingscentrum geeft een handige vuistregel: het afwisselen van borst en kunstvoeding lukt over het algemeen beter als je de ochtend- en avondvoedingen aan de borst houdt. De voedingen die jij het minst handig vindt, vervang je.

Een voorbeeld van een dag als je overdag werkt:

Dit is een voorbeeld, geen schema. Je baby bepaalt zelf hoe vaak en hoeveel hij drinkt. Op vrije dagen kun je overdag ook flesvoeding geven, eventueel met een extra slokje borst (Voedingscentrum).

Ga je weer werken? In Nederland mag je tot je kind 9 maanden is onder werktijd borstvoeding geven of kolven, en die tijd krijg je doorbetaald tot maximaal een kwart van je werktijd. Je werkgever moet een schone, afsluitbare ruimte regelen (Voedingscentrum).

Combineren met kolven: afgekolfde melk in de fles

Kolf je en geef je die melk uit de fles, dan blijft je baby borstvoeding krijgen en houd je je productie op peil. Hoe vaak en hoe lang je kolft, en hoe je een voorraad opbouwt, lees je in kolven. Hoe lang afgekolfde melk goed blijft in de koelkast en de vriezer, staat in het artikel over moedermelk bewaren.

Afgekolfde melk geef je lauw, liever te lauw dan te warm. Opwarmen kan in een pan met warm water of met een flessenwarmer. Hoe je dat precies doet en wat je met restjes doet, lees je in moedermelk bewaren.

Je baby laten wennen aan de fles

Een baby die alleen de borst kent, moet de fles leren. Het Voedingscentrum geeft de tip om al tijdens je verlof te oefenen: geef spelenderwijs 10 tot 20 ml afgekolfde melk uit de fles tussen voedingen door. Zo is de fles geen verrassing als je weer gaat werken. Wil je baby de fles echt niet, lees dan baby weigert de fles.

Geef de fles op een manier die op de borst lijkt:

• je baby halfrechtop, dicht tegen je aan, met oogcontact;
• de fles bijna horizontaal, zodat de melk niet vanzelf blijft stromen;
• de speen rustig op het gootje tussen neus en bovenlip, en wachten tot je baby zijn mond opent;
• pauzes inlassen en stoppen als je baby genoeg heeft, ook als de fles niet leeg is.

Zo moet je baby actief blijven drinken, net als aan de borst. Meer tips lees je in flesvoeding geven.

Hoeveel flesvoeding geef je bij combivoeding?

Dat hangt af van hoeveel borstvoeding je baby nog krijgt. Een vaste hoeveelheid per fles is er niet. Geef op verzoek, laat je baby zelf stoppen en kijk naar natte luiers, groei en hoe tevreden hij is. Bij combivoeding drinkt je baby een deel van wat hij nodig heeft uit de borst, dus de flesjes zijn vaak kleiner dan bij volledige flesvoeding. Meer over hoeveelheden lees je in hoeveel flesvoeding heeft je baby nodig.

Welke kunstvoeding? Elk merk volledige zuigelingenvoeding is goed, omdat de samenstelling in de wet staat (Voedingscentrum). Hoe je de fles klaarmaakt en opwarmt, lees je in flesvoeding klaarmaken en opwarmen. Na 6 maanden stap je over op opvolgmelk.

Het helpt om een paar dagen bij te houden wanneer je baby de borst en wanneer de fles krijgt, en hoeveel. In de Numsy slaap-app kun je borst en fles door elkaar noteren, samen met de dutjes. Dan zie je ook makkelijk of de fles van de oppas en de borst 's avonds elkaar mooi afwisselen.

Overstappen op alleen flesvoeding

Wil je helemaal stoppen met borstvoeding, doe het dan geleidelijk. Het Voedingscentrum adviseert: vervang elke 5 tot 7 dagen één borstvoeding door een voeding met kunstvoeding. Na 10 tot 14 dagen zijn er dan 2 vervangen, na 15 tot 21 dagen 3, enzovoort. Zo krijgen je borsten de tijd om minder melk te maken en heb je minder last van stuwing.

Je kunt ook kiezen om niet alles af te bouwen en alleen 's ochtends en 's avonds nog de borst te geven. Loopt de borstvoeding dan meer terug dan je wilt, leg dan een paar dagen vaker aan of kolf overdag een keer (Voedingscentrum). Het hele stappenplan lees je in borstvoeding afbouwen.

Wanneer hulp vragen?

Neem contact op met het consultatiebureau, je verloskundige of een lactatiekundige als:

• je baby na de fles de borst niet meer wil pakken;
• je melkproductie sneller terugloopt dan je wilt;
• je pijn hebt bij het voeden of last van harde, pijnlijke borsten;
• je twijfelt of je baby genoeg krijgt, of hij minder natte luiers heeft;
• je wilt overstappen en niet weet hoe je het rustig aanpakt.

Verder lezen

• Kolven: hoe vaak, hoe lang en een kolfschema (ook op je werk)
• Moedermelk bewaren: koelkast, vriezer en buiten de koelkast
• Borstvoeding afbouwen en stoppen
• Hoe vaak borstvoeding geven per leeftijd
• Hoeveel flesvoeding heeft je baby nodig?
• Flesvoeding geven: stap voor stap

Bronnen

• Voedingscentrum, Borstvoeding en weer aan het werk
• Voedingscentrum, Afbouwen van borstvoeding
• Voedingscentrum, Hoeveel borstvoeding heeft mijn baby nodig
• Voedingscentrum, Hoe geef ik de fles
• Voedingscentrum, Wat is goede flesvoeding
• JGZ-richtlijn Borstvoeding (multidisciplinair)
• Kind en Gezin, Soorten flesvoeding

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.