Kolven: wanneer beginnen, hoe vaak, hoe lang en een kolfschema (ook op je werk)

Kolf je per keer ongeveer 10 tot 15 minuten per borst, of tot er 1 tot 2 minuten geen melk meer komt. Begin bij voorkeur als de borstvoeding goed op gang is, vaak rond 4 tot 6 weken, tenzij je baby niet zelf aan de borst kan drinken. Op je werk kolf je ongeveer zo vaak als je baby thuis zou drinken: hoe vaker en hoe leger de borst, hoe meer melk je maakt.

In het kort

Waarom zou je kolven?

Ouders kolven om veel verschillende redenen. In mijn praktijk hoor ik deze het vaakst:

• Terug naar je werk. Je wilt je baby moedermelk blijven geven terwijl jij weg bent.
• Een voeding overdragen. Je partner geeft 's avonds of 's nachts een fles, zodat jij een blok kunt slapen.
• Je baby kan (nog) niet aan de borst. Bijvoorbeeld na een vroeggeboorte of als drinken aan de borst nog niet lukt.
• Je borst is te vol of doet pijn. Een beetje afkolven geeft lucht, bijvoorbeeld bij stuwing.
• Meer melk maken. Extra kolven na of tussen voedingen kan de aanmaak een duwtje geven.

Belangrijk om te weten: je lichaam maakt melk op vraag. Het Voedingscentrum zegt het zo: hoe leger en hoe vaker de borst wordt gekolfd, hoe groter de melkaanmaak. Dat werkt in twee richtingen. Kolf je minder, dan maak je ook minder.

Wanneer beginnen met kolven?

Dat hangt af van je reden.

Je wilt af en toe een fles kunnen geven. Wacht dan tot de borstvoeding goed op gang is. Kind en Gezin noemt een moment rond 4 tot 6 weken, als drinken aan de borst soepel gaat. Een handkolf gebruik je volgens het Voedingscentrum ook pas als de borstvoeding goed loopt. Kolven moet je leren, dus oefen gerust een paar keer voordat je het echt nodig hebt. Hoe je borst en fles slim afwisselt, lees je in borstvoeding en flesvoeding combineren.

Je baby kan niet zelf aan de borst drinken. Dan begin je zo snel mogelijk na de bevalling. Om de aanmaak op te bouwen adviseert Kind en Gezin minstens 8 keer per 24 uur te kolven, het liefst met een dubbelzijdige kolf. Vraag in deze situatie altijd hulp van de kraamverzorgende, de verpleegkundige of een lactatiekundige.

Je hebt te weinig melk. Thuisarts adviseert eerst te laten kijken of je baby goed groeit en daarna extra te kolven tussen de voedingen door. Kind en Gezin noemt kolven kort na een voeding als manier om meer melk te maken. Doe dit bij voorkeur met begeleiding, zodat je weet of het nodig is.

Hoe vaak en hoe lang kolven?

Het Voedingscentrum adviseert ongeveer 10 tot 15 minuten per borst. Je stopt als er 1 tot 2 minuten geen melk meer komt. Langer doorgaan levert meestal weinig extra op en kan je tepels gevoelig maken.

Vaker is belangrijker dan langer. Kind en Gezin schrijft dat vaak afkolven meer effect heeft dan een paar keer lang kolven. Bij een dubbele kolf doe je beide borsten tegelijk; dat scheelt tijd, en veel moeders merken dat er meer melk komt.

Een handig trucje uit de praktijk: kolf eerst met de machine en kolf daarna nog even met de hand na. Kind en Gezin noemt dat als manier om er meer uit te halen.

Handkolf, elektrische kolf of met de hand afkolven?

Bron: Voedingscentrum, Kolven. Veel thuiszorgwinkels en kraamzorgorganisaties verhuren elektrische kolven. Huren is een goede manier om te ontdekken wat bij je past voordat je er een koopt.

Een kolfschema voor als je weer gaat werken

Er is geen vast kolfschema dat voor iedereen werkt. Het uitgangspunt van het Voedingscentrum is simpel: kolf op je werk ongeveer zo vaak als je baby zou drinken. Zo houd je de aanmaak op peil en heb je melk voor de volgende dag.

Een voorbeeld voor een werkdag van 8:30 tot 17:00, met een baby van een paar maanden:

Is je baby ouder en eet hij al hapjes, dan zijn twee kolfmomenten vaak genoeg. Let op je lijf: wordt je borst tussendoor hard of pijnlijk, dan was de pauze te lang.

Praktische tips voor op het werk:

• Bespreek ruim voor je terugkomst met je werkgever wanneer en waar je kunt kolven. Je hebt recht op tijd om te kolven en op een geschikte, rustige ruimte; vraag naar de afspraken bij jullie organisatie.
• Neem een koeltas mee. Het Voedingscentrum adviseert gekolfde melk in een koeltas mee naar huis te nemen.
• Begin een week of twee voor je eerste werkdag met kolven en oefenen met de fles, zodat jij en je baby eraan wennen. Wil je baby de fles nog niet, kijk dan bij baby weigert de fles.
• Spreek met de opvang af hoe zij de melk bewaren en geven. Lees ook slapen op het kinderdagverblijf voor het ritme daar.

Hoeveel melk kolf je?

Dat verschilt enorm, en per keer. Het Voedingscentrum schrijft dat hoeveelheid en kleur van gekolfde melk normaal per keer verschillen. 's Ochtends komt er bij veel moeders meer dan aan het eind van de dag.

Wat je kolft is ook geen goede maat voor wat je baby drinkt. Een baby haalt de borst meestal beter leeg dan een kolf. Kijk daarom vooral naar je baby. Het Voedingscentrum noemt ongeveer 6 natte luiers per 24 uur als teken dat je baby genoeg binnenkrijgt, en in de eerste 6 maanden een groei van ongeveer 150 gram per week. Hoeveel je baby per dag drinkt en hoe vaak, lees je in het voedingsschema per leeftijd.

Zie je wat roze of een beetje bloed in de melk, dan is dat volgens het Voedingscentrum meestal geen probleem. Komt het door kloofjes in je tepels, vraag dan een lactatiekundige om mee te kijken.

Kolven in de nacht

Als je partner 's nachts een fles met kolfmelk geeft, blijft je lijf melk maken op dat moment. Veel moeders worden dan wakker met een volle borst. Er zijn twee keuzes: je kolft op dat moment ook even (je aanmaak blijft gelijk), of je slaat het over en accepteert dat je aanmaak in de nacht langzaam wat zakt. Wat bij jullie past, hangt af van de leeftijd van je baby en hoe vaak hij 's nachts nog drinkt; zie nachtvoeding: hoe vaak en tot wanneer.

Kolf je 's nachts, houd het dan donker en rustig, zodat je daarna weer makkelijk in slaap valt. Een nachtlampje met warm, gedimd licht is genoeg om de kolf in elkaar te zetten zonder dat je helemaal wakker wordt. Taken verdelen in de nacht? Lees wat papa kan doen bij het slapen.

Wil je weten hoe vaak je kolft en hoeveel er uitkomt? In de Numsy-app kun je voedingen bijhouden: borst links of rechts, fles en kolven. Zo zie je na een week in een oogopslag of je kolfmomenten aansluiten op de voedingen van je baby.

Kolf schoonmaken en melk bewaren

Het Voedingscentrum geeft deze stappen voor de kolf:

1. Spoel alle onderdelen die met melk in aanraking komen eerst af met koud water, daarna met warm water.
2. Laat ze drogen op een schone doek.
3. Volg de schoonmaakinstructies van de fabrikant.
4. Bewaar de droge kolf in een schone, dichtgevouwen doek.

Gekolfde melk bewaar je in een schone, goed afsluitbare fles, een moedermelkzakje of een plastic bakje, met de datum erop. Volgens het Voedingscentrum blijft moedermelk zeker 4 uur goed buiten de koelkast, zeker 4 dagen achterin de koelkast op 4 graden en 6 maanden in een vriezer van -18 tot -20 graden. Hoe je melk ontdooit en opwarmt staat in het stappenplan voor flesvoeding geven en in onze uitleg over moedermelk bewaren. Alle bewaartijden, en hoe je ontdooit en opwarmt, staan in moedermelk bewaren.

Wanneer hulp vragen?

Vraag hulp van het consultatiebureau, de kraamzorg of een lactatiekundige als:

• kolven pijn doet of je tepels kapot gaan;
• je het gevoel hebt dat je aanmaak sterk terugloopt;
• je baby (nog) niet zelf aan de borst kan drinken en je de aanmaak moet opbouwen;
• je baby niet goed groeit of weinig natte luiers heeft.

Bel de huisarts als een borst dik, warm en pijnlijk wordt en je je ziek of koortsig voelt (Thuisarts). Dat kan een borstontsteking zijn. Blijf dan wel voeden of kolven, en begin met de pijnlijke kant.

Verder lezen

• Pasgeboren baby: eten en drinken in de eerste weken
• Voedingsschema baby per leeftijd
• Flesvoeding geven: zo doe je het stap voor stap
• Nachtvoeding: hoe vaak en tot wanneer
• Wat papa kan doen bij het slapen
• Slapen op het kinderdagverblijf

Bronnen

• Voedingscentrum, Kolven
• Voedingscentrum, Borstvoeding bewaren
• Voedingscentrum, Hoeveel borstvoeding heeft mijn baby nodig
• Kind en Gezin, Borstvoeding (onderdeel Afkolven)
• Thuisarts.nl (NHG), Ik geef borstvoeding en heb een probleem

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.