Koemelkallergie bij je baby: symptomen herkennen en testen

Ongeveer 2 tot 3 op de 100 baby's heeft in het eerste levensjaar een koemelkallergie. De symptomen komen meestal uit meerdere hoeken tegelijk: de huid (eczeem, uitslag), de maag en darmen (spugen, diarree, krampen, bloed of slijm in de luier), de luchtwegen (piepen, hoesten) en het gedrag (veel huilen, onrustig slapen). Kenmerkend is dat de klachten steeds terugkomen na koemelk en verdwijnen als koemelk 4 weken wordt weggelaten. Laat het altijd vaststellen via het consultatiebureau of de huisarts voordat je zelf koemelk schrapt: de meeste kinderen groeien er in het eerste of tweede jaar overheen.

In dit artikel

1. In het kort
2. Wat zijn de symptomen van koemelkallergie bij een baby?
3. Wanneer beginnen de symptomen van koemelkallergie?
4. Horen stinkende scheten, krampjes en spugen bij koemelkallergie?
5. Is koemelkallergie erfelijk?
6. Allergie of intolerantie: wat is het verschil?
7. Hoe wordt koemelkallergie bij je baby getest?
8. Wat mag je baby eten bij een koemelkallergie?
9. Koemelkallergie en slecht slapen
10. Wanneer naar de huisarts of het consultatiebureau

In het kort

Wat zijn de symptomen van koemelkallergie bij een baby?

Bij een koemelkallergie ziet het afweersysteem het eiwit in koemelk als indringer. Er is niet één klacht die elke baby krijgt; het is juist de combinatie die opvalt. In mijn praktijk zie ik dat ouders vaak op één ding letten (bijvoorbeeld de krampjes), terwijl het afweersysteem meestal op meerdere plekken tegelijk reageert.

Er zijn twee soorten reacties. Bij een snelle reactie komen de klachten binnen 2 uur na de voeding: uitslag, zwelling, spugen. Bij een late reactie zie je ze pas na uren tot dagen: eczeem, diarree, slijm in de luier, onrust. Late reacties komen bij baby's het meest voor en zijn lastiger te herkennen, juist omdat ze niet direct aan een voeding gekoppeld lijken.

Let op: een baby die zwelling in de mond of keel krijgt, benauwd wordt, slap of bleek wordt, heeft direct hulp nodig. Bel dan 112.

Wanneer beginnen de symptomen van koemelkallergie?

De klachten beginnen meestal in de eerste maanden, vaak binnen enkele weken nadat je baby voor het eerst koemelkeiwit binnenkrijgt. Dat moment verschilt per situatie:

Ouders vragen me vaak of klachten bij 4, 5 of 6 maanden nog bij koemelkallergie kunnen horen. Ja, zeker als je in die periode van borst naar fles gaat of met zuivelhapjes begint. Begint een baby van 10 maanden die al maanden probleemloos zuivel eet ineens te spugen of diarree te krijgen, dan ligt een buikgriep meer voor de hand.

Horen stinkende scheten, krampjes en spugen bij koemelkallergie?

Dit is de vraag die ik het vaakst krijg, en het eerlijke antwoord is: meestal niet. Stinkende scheten, winderigheid, wat spugen na de voeding en krampjes in de eerste 3 maanden zijn bij bijna alle baby's normaal. De darmen zijn nog druk aan het wennen en er komt veel lucht mee tijdens het drinken. Meer over gewone krampjes lees je bij darmkrampjes bij je baby.

Verdacht wordt het pas als de scheten of krampen samengaan met andere signalen uit de tabel hierboven: eczeem, diarree met slijm of bloed, veel spugen in combinatie met slecht groeien, of piepen. Twee of meer categorieën tegelijk, steeds terugkerend na koemelk: dan is een gesprek op het consultatiebureau op zijn plaats. Spuugt je baby veel maar groeit hij goed en is hij verder tevreden, kijk dan eerst eens bij reflux en verborgen reflux.

Is koemelkallergie erfelijk?

De aanleg om allergieën te ontwikkelen is erfelijk; de koemelkallergie zelf wordt niet één op één doorgegeven. Heeft een ouder, broer of zus eczeem, astma, hooikoorts of een voedselallergie, dan is de kans groter dat je baby een allergie krijgt. Dat kan dan een koemelkallergie zijn, maar ook een andere vorm.

Andersom geldt: ook in families zonder allergie kan een baby een koemelkallergie krijgen. Erfelijkheid is dus een reden om extra alert te zijn op de signalen, niet een bewijs.

Allergie of intolerantie: wat is het verschil?

Bij een allergie reageert het afweersysteem op het eiwit in koemelk. Bij een intolerantie (overgevoeligheid) verdraagt het lichaam een bestanddeel niet zonder dat het afweersysteem meedoet; het bekendste voorbeeld is lactose-intolerantie, waarbij de melksuiker niet goed verteerd wordt. Lactose-intolerantie is bij baby's zeldzaam, tijdelijk na een buikgriep uitgezonderd.

Het verschil zit dus niet in het aantal klachten, maar in wat er in het lichaam gebeurt. Lactosevrije voeding helpt daarom niet bij een koemelkallergie: het eiwit zit er nog gewoon in. Zelf uitzoeken welke van de twee het is, lukt thuis niet; daar is de eliminatie- en provocatietest voor.

Hoe wordt koemelkallergie bij je baby getest?

Een bloedtest of huidtest zegt bij baby's weinig, zeker bij late reacties. In Nederland wordt koemelkallergie daarom vastgesteld met een dieetproef, begeleid door het consultatiebureau, de huisarts of de kinderarts. Zo gaat dat:

1. Eliminatie, 4 weken. Je baby krijgt geen koemelkeiwit meer. Bij flesvoeding stap je over op intensief gehydrolyseerde voeding (het eiwit is daarin in kleine stukjes geknipt); die krijg je op advies of recept. Gewone "hypoallergene" of gedeeltelijk gehydrolyseerde voeding uit de supermarkt is niet geschikt. Bij borstvoeding laat jij zelf alle koemelk weg (ook kaas, yoghurt, boter, verborgen zuivel) en krijg je advies over calcium.
2. Bijhouden. Noteer elke dag de klachten: huid, luier, spugen, huilen, slaap. Zo zie je of ze echt verdwijnen en niet toevallig minder worden.
3. Beoordeling. Zijn de klachten na 4 weken niet weg, dan is het geen koemelkallergie en zoek je samen verder. Zijn ze wel weg, dan volgt stap 4.
4. Provocatie. Koemelk wordt opnieuw gegeven, bij flesvoeding meestal onder begeleiding op het consultatiebureau of in het ziekenhuis, bij borstvoeding door jou weer zuivel te eten. Komen de klachten terug, dan staat de diagnose vast. Blijven ze weg, dan was het iets anders en mag koemelk gewoon terug op het menu.

Sla stap 4 niet over. In mijn praktijk zie ik regelmatig baby's die maandenlang dure dieetvoeding krijgen terwijl de klachten eigenlijk vanzelf verdwenen waren.

Wat mag je baby eten bij een koemelkallergie?

Staat de diagnose vast, dan blijft koemelkeiwit tijdelijk van het menu:

• Flesvoeding: intensief gehydrolyseerde voeding, of bij een heftige reactie voeding op basis van aminozuren, altijd in overleg. Geiten- en schapenmelk zijn geen alternatief (de eiwitten lijken te veel op elkaar), sojavoeding wordt onder de 6 maanden afgeraden en plantaardige dranken als haver- of amandeldrink zijn geen zuigelingenvoeding.
• Borstvoeding: je gaat gewoon door; jij eet zelf koemelkvrij en let op je calcium. Een diëtist helpt je om dat vol te houden.
• Hapjes vanaf 4 tot 6 maanden: groente, fruit, brood en later vlees, vis en peulvruchten mogen gewoon. Alleen zuivel en producten met verborgen melk (koekjes, sommige broodsoorten, smeersels) laat je weg. Lees etiketten: melk staat altijd vetgedrukt in de ingrediëntenlijst.

Omdat de meeste kinderen eroverheen groeien, wordt koemelk na ongeveer 6 tot 12 maanden opnieuw geprobeerd, vaak met een opbouwschema van gebakken melk (koekje, pannenkoek) naar gewone zuivel. Ook dat doe je in overleg, niet op eigen houtje.

Koemelkallergie en slecht slapen

Een baby met jeuk, buikpijn of een verstopte neus slaapt logischerwijs slechter: vaker wakker, moeilijk inslapen, korte dutjes. Maar slecht slapen alleen is geen reden om aan koemelkallergie te denken. Nachtelijk wakker worden hoort in het eerste jaar bij bijna elke baby, ook zonder allergie.

Wat ik ouders meegeef: houd een week lang voedingen, klachten en slaap naast elkaar bij, op papier of in een slaapdagboek zoals de Numsy Slaap-app. Zie je dat de onrust vooral opspeelt na zuivelmomenten en samengaat met huid- of buikklachten, dan heb je concrete informatie voor het consultatiebureau. Is de diagnose gesteld en het dieet gestart, dan verbetert de slaap meestal binnen enkele weken. Blijft het slapen daarna moeizaam, dan zit het vaak in het ritme of de slaapgewoontes. Daarvoor kijk je bij baby wordt 's nachts steeds wakker en slaapproblemen bij je baby.

Wanneer naar de huisarts of het consultatiebureau

Neem contact op met het consultatiebureau of de huisarts als je baby:

• klachten uit twee of meer categorieën heeft die steeds terugkomen na koemelk;
• bloed of veel slijm in de ontlasting heeft;
• slecht groeit of voedingen structureel weigert;
• eczeem heeft dat ondanks vette zalf niet opknapt;
• meer dan 3 uur per dag huilt en nauwelijks te troosten is.

Bel 112 bij zwelling van mond, tong of keel, benauwdheid, of als je baby slap, bleek of suf wordt na een voeding.

Verander de voeding nooit op eigen houtje. Voor het gewoon bereiden en geven van de fles lees je flesvoeding geven stap voor stap, en hoeveel je baby per leeftijd drinkt vind je in het voedingsschema baby.

Verder lezen

• Reflux en verborgen reflux bij baby's
• Darmkrampjes bij je baby: herkennen, verzachten en wanneer naar de dokter
• Flesvoeding geven: zo doe je het stap voor stap
• Voedingsschema baby
• Baby wordt 's nachts steeds wakker: oorzaken per leeftijd en wat helpt
• Slaapproblemen bij je baby: de 6 meest voorkomende en wat je eraan doet

Bronnen

• NCJ, JGZ-richtlijn Voedselovergevoeligheid, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Thuisarts.nl (NHG), Mijn kind heeft koemelkallergie
• Voedingscentrum, Koemelkallergie bij baby's
• NHS (UK), Cows' milk allergy in babies
• Thuisarts.nl (NHG), Mijn baby huilt veel
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.