Toeschietreflex: wat is het, hoe voelt het en wat als hij niet komt?

De toeschietreflex is het moment waarop je melk gaat stromen. Als je baby aan de borst zuigt, maakt je lichaam het hormoon oxytocine aan. Dat laat kleine spiertjes rond de melkklieren samentrekken, waardoor de melk naar je tepel wordt geperst (JGZ-richtlijn Borstvoeding, La Leche League). Je voelt het als tintelingen of een vol, trekkend gevoel, of helemaal niet. Het kan een paar minuten duren en gebeurt vaak meerdere keren per voeding.

In het kort

Wat is de toeschietreflex?

Je borsten maken tussen de voedingen door melk aan, maar die melk zit voor een groot deel diep in de melkklieren. Twee hormonen doen het werk. Prolactine zorgt dat je melk aanmaakt, oxytocine zorgt dat die melk vrijkomt. Dat laatste is de toeschietreflex.

Oxytocine komt vrij als je baby aan je tepel zuigt, maar ook bij huidcontact, oogcontact en zijn geluidjes en geur (JGZ-richtlijn). Daarom kan alleen al de gedachte aan je baby, of hem horen huilen, je melk laten toeschieten. Zonder goede toeschietreflex drinkt je baby de borst minder leeg, en dan maak je op den duur ook minder melk.

Hoe voelt toeschieten, en voel je het altijd?

Iedere moeder voelt het anders. De JGZ-richtlijn beschrijft dat sommige vrouwen niets voelen en anderen tintelingen tot een sterke pijnprikkel. Thuisarts beschrijft het als iets wat je even in je hele borst voelt en dat snel weer weg is als je baby drinkt.

Je merkt het vaak ook aan je baby. In het begin zuigt hij een paar keer snel achter elkaar en slikt hij af en toe. Als de melk toeschiet, verandert zijn ritme naar rustig zuigen en slikken, en hoor je hem drinken (JGZ-richtlijn). Soms lekt de andere borst mee.

De eerste dagen na de bevalling kan de oxytocine ook je baarmoeder laten samentrekken. Die naweeën zijn vervelend, maar helpen je baarmoeder sneller te herstellen.

Hoe lang duurt het voordat de melk toeschiet?

Volgens de JGZ-richtlijn kan het een aantal minuten duren voordat de melk toeschiet, en zijn er vaak meerdere toeschietreflexen tijdens één voeding. Na het toeschieten stroomt de melk eerst krachtig en daarna rustiger, tot de volgende golf komt.

Daarom is het geen probleem als je baby eerst even moet werken. Haal hem niet te snel weg en wissel niet direct van borst. Valt hij na de eerste golf in slaap, lees dan baby valt in slaap tijdens de voeding.

Toeschietreflex opwekken: rust, warmte, massage en huid-op-huid

La Leche League en het Voedingscentrum noemen dezelfde trucs:

1. Maak het jezelf comfortabel. Zorg dat je het niet koud hebt, ga lekker zitten en adem een paar keer rustig in en uit.
2. Masseer je borst. Begin bovenaan bij je borstkas met kleine draaiende bewegingen en werk spiraalsgewijs naar de tepelhof toe.
3. Gebruik warmte. Een warme washand of een warme douche vlak voor het voeden of kolven helpt de melk stromen.
4. Denk aan je baby. Huid-op-huidcontact, zijn geur, een foto of een filmpje op je telefoon werkt bij veel moeders goed.
5. Drink iets warms en beperk afleiding.

Helpt dit allemaal niet, dan kan de huisarts een neusspray met oxytocine voorschrijven (Thuisarts). La Leche League meldt dat dit middel niet altijd leverbaar is.

Trage of geen toeschietreflex: mogelijke oorzaken

Bronnen: JGZ-richtlijn Borstvoeding, Voedingscentrum. Volgens de JGZ-richtlijn kunnen stress en angst de toeschietreflex tijdelijk belemmeren, en vertraagt een gestuwde borst het toeschieten. Klakt je baby tijdens het drinken en laat hij steeds los, kijk dan ook bij een te korte tongriem.

Toeschietreflex bij kolven

Bij kolven komt de melk vaak moeilijker op gang dan bij je baby. Je mist zijn geur, gezicht en geluidjes, en die maken juist oxytocine vrij (JGZ-richtlijn). Wat helpt:

• masseer je borsten even voor je begint;
• begin met korte, snelle zuigbewegingen die het zuigen van je baby nadoen, en ga langzamer zodra de melk stroomt (Voedingscentrum);
• stopt de melk te vroeg, masseer dan opnieuw, gebruik warmte of drink iets warms;
• kolf zo mogelijk naast je baby, of kijk naar een foto of filmpje.

Is je baby rond de 9 maanden tot een jaar, dan kolf je vaak minder. La Leche League legt uit dat je productie dan precies is afgestemd op je baby en dat een kolf anders prikkelt dan een kind. Dat zegt niets over wat je baby zelf uit de borst haalt. Meer over kolfschema's lees je in kolven.

Te krachtige toeschietreflex: je baby verslikt zich

Bij sommige moeders gutst de melk eruit. Je baby slikt zich dan in, hapt naar lucht, laat de borst los of gaat boeren en spugen. Het Voedingscentrum geeft deze tips:

• kolf of knijp eerst een beetje melk af met de hand, en leg aan als de borst iets zachter is;
• voed je zittend, houd je baby dan rechtop;
• voed je liggend, leg je baby met zijn buik op jouw buik, zodat hij boven de borst ligt.

Laat je baby tussendoor een boertje doen als hij veel lucht binnenkrijgt. Het wordt bij de meeste moeders na de eerste weken rustiger, als vraag en aanbod beter op elkaar zijn afgestemd.

Pijnlijke of sombere toeschietreflex (D-MER)

Pijn. Een stevige prikkel bij het toeschieten kan, vooral in het begin. Blijft het voeden pijnlijk, kijk dan eerst naar het aanleggen, kloven en stuwing in borstvoedingsproblemen. Een harde, rode, warme plek met koorts kan een borstontsteking zijn: bel dan de huisarts (Thuisarts).

Somberheid. Sommige moeders voelen zich vlak voor of tijdens het toeschieten ineens somber of rot, en daarna ebt het gevoel weer weg. Dat heet een dysforische toeschietreflex, of D-MER. Volgens La Leche League is dat geen depressie, begint het vaak in de eerste twee weken en lucht het veel moeders op om te weten dat het bestaat. Het kan een bestaande depressie wel versterken. Herken je dit, of blijft de somberheid ook buiten het voeden hangen, bespreek het dan met je verloskundige, huisarts of het consultatiebureau.

Wanneer vraag je hulp?

Vraag hulp aan een lactatiekundige, de verloskundige of het consultatiebureau als:

• je baby onrustig drinkt, steeds loslaat of nauwelijks slikt;
• je baby minder natte luiers heeft of niet goed aankomt;
• voeden of kolven pijn blijft doen;
• je je bij elke voeding somber of angstig voelt.

Een week lang bijhouden hoe vaak en hoe lang je baby drinkt, helpt bij zo'n gesprek. Dat kan op papier of in de Numsy slaap-app, waar je per voeding de kant noteert. Alles over borstvoeding op een rij staat in borstvoeding: hoe lang en wat het oplevert.

Verder lezen

• Kolven: hoe vaak, hoe lang en een kolfschema
• Hoe vaak borstvoeding geven per leeftijd
• Clustervoeden
• Borstvoeding en flesvoeding combineren
• Baby weigert de fles

Bronnen

• JGZ-richtlijn Borstvoeding (multidisciplinair)
• Borstvoeding.nl (La Leche League), Je melk laten toeschieten als je gaat afkolven of voeden
• Borstvoeding.nl (La Leche League), Dysforische toeschietreflex
• Voedingscentrum, Kolven
• Voedingscentrum, Hulp bij borstvoeding
• Thuisarts.nl (NHG), Ik geef borstvoeding en heb een probleem

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.