Borstvoedingsproblemen: pijnlijke tepels, stuwing en borstontsteking

De meeste borstvoedingsproblemen beginnen bij het aanleggen of bij te weinig of te onregelmatig drinken, en ze zijn meestal goed op te lossen. Bij pijnlijke tepels leg je opnieuw aan, bij stuwing voed je vaak en kolf je alleen wat nodig is, en bij te weinig melk leg je vaker aan of kolf je tussendoor. Bel de huisarts bij een rode, warme, pijnlijke borst met koorts of een grieperig gevoel. En vraag een lactatiekundige als pijn of zorgen blijven.

Wat ik moeders altijd meegeef: pijn hoort niet bij borstvoeding. Even wennen de eerste dagen wel, maar blijvende pijn is een teken dat er iets bijgesteld moet worden. Hieronder per probleem wat je zelf kunt doen.

In het kort: probleem, wat helpt en wanneer hulp

Bronnen: Thuisarts, Voedingscentrum.

Pijnlijke tepels en tepelkloven

Pijnlijke tepels komen bijna altijd door de manier van aanleggen. Thuisarts zegt het zo: zorg dat je baby goed aan de borst ligt, met een deel van de tepelhof ook in zijn mond. Hapt hij alleen de tepel, dan wordt die platgedrukt en gaat hij kapot.

Wat je zelf kunt doen:

• Leg opnieuw aan als het pijn doet. Haal hem voorzichtig los met een schone vinger in zijn mondhoek. Volgens het Voedingscentrum is opnieuw aanleggen beter dan doorvoeden met pijn.
• Begin aan de minst pijnlijke kant. Als de melk dan stroomt, wissel je naar de pijnlijke borst.
• Kolf een paar dagen aan de pijnlijke kant als voeden echt niet gaat, zodat de tepel kan herstellen (Thuisarts).
• Probeer een andere houding, zodat de druk op een andere plek van de tepel komt.

Hoe goed aanleggen eruitziet, lees je stap voor stap in borstvoeding geven. Wil je een tepelhoedje proberen, doe dat dan liefst met begeleiding van een lactatiekundige, zodat je ook weet hoe je er later weer vanaf komt.

Stuwing: wat helpt en mag je kolven bij stuwing?

Stuwing ontstaat vaak in de eerste week, als de melk op gang komt. Je borsten worden vol, hard, warm en soms pijnlijk. Het kan ook later gebeuren, bijvoorbeeld als je baby ineens een voeding overslaat of als je borstvoeding afbouwt.

Wat helpt:

• Laat je baby vaak en lang genoeg drinken. 8 tot 12 keer per dag is in de eerste weken heel normaal (Thuisarts).
• Koude kompressen na de voeding verlichten de pijn. Haal ze minstens een half uur voor de volgende voeding weg (Thuisarts).
• Is je borst te hard om aan te happen, kolf of knijp dan eerst een beetje melk af, zodat de tepelhof zachter wordt.

Mag je kolven bij stuwing? Ja, maar voorzichtig. Kolf alleen tot de spanning wat minder is, niet tot de borst leeg is. Veel kolven geeft je lichaam het signaal om nog meer melk te maken, en dan houdt de stuwing aan. Stuwing tijdens het afbouwen? Lees dan borstvoeding afbouwen.

Verstopte melkgang en borstontsteking

Een verstopte melkgang voel je als een pijnlijke, harde plek in je borst. Het Voedingscentrum adviseert door te voeden en koude kompressen te gebruiken. Vaak is het binnen een dag weer zachter.

Een borstontsteking (mastitis) voelt anders: je borst wordt dikker, warmer, rood en pijnlijk, en je voelt je grieperig, vaak met koorts. Thuisarts zegt: blijf je baby borstvoeding geven, dan kan de ontsteking overgaan. Begin bij voorkeur met de pijnlijke kant, rust zoveel als je kunt en neem paracetamol tegen de pijn. Helpt dat niet genoeg, dan mag je er ibuprofen bij nemen (Thuisarts).

Bel de huisarts als je een rode, warme, pijnlijke borst hebt en je je ziek of koortsig voelt. Worden de klachten na 24 uur zelf proberen niet minder, dan zijn volgens Thuisarts meestal medicijnen nodig. Ook bij twijfel bel je liever een keer te vaak.

Te weinig melk: wat kun je doen?

Veel moeders denken dat ze te weinig melk hebben, bijvoorbeeld omdat hun baby 's avonds steeds wil drinken of omdat de borsten zachter worden. Dat is meestal normaal: clustervoeden en zachtere borsten na de eerste weken horen erbij. Thuisarts zegt het eenvoudig: als je baby goed groeit, krijgt je baby genoeg.

Laat je baby dus eerst wegen. Groeit hij niet goed of heeft hij weinig natte luiers, dan helpt dit:

• leg vaker aan, 8 tot 12 keer per 24 uur;
• kolf extra tussen de voedingen door, want hoe leger en vaker de borst, hoe meer melk je maakt (Voedingscentrum);
• laat een lactatiekundige kijken naar het aanleggen en het drinken;
• laat je baby regelmatig wegen op het consultatiebureau.

Meer over groei en wanneer bijvoeden nodig is, lees je in baby komt niet aan. Hoe je kolven aanpakt, staat in kolven.

Te veel melk

Ook te veel melk kan lastig zijn. Je baby verslikt zich, hapt naar lucht of laat de borst steeds los, en je borsten lekken. Het Voedingscentrum adviseert dan rechtop te voeden (je baby zittend) of liggend met zijn buik tegen jouw buik, zodat de melk minder hard stroomt. Vervang zoogkompressen regelmatig zodat je tepels droog blijven. Kolf niet extra: dan maak je alleen nog meer.

Je baby is onrustig aan de borst: trekken, loslaten, huilen

Trekt je baby aan je tepel, laat hij steeds los of begint hij te huilen tijdens het drinken? Dat is vervelend voor jullie allebei, maar er is meestal een oorzaak te vinden. Kijk vooral wanneer het gebeurt:

Blijft je baby onrustig aan de borst, drinkt hij slecht of heeft hij minder natte luiers, laat dan een lactatiekundige of het consultatiebureau meekijken.

Je baby weigert de borst

Een baby die ineens de borst weigert, doet dat meestal door iets tijdelijks. Denk aan een verstopte neus, doorkomende tandjes, pijn na een vaccinatie of veel afleiding. In mijn praktijk zie ik ook vaak baby's van een paar maanden oud die tijdens het drinken liever om zich heen kijken. Ook na een paar flesjes kan een baby even moeten wennen aan de borst.

Wat helpt:

• voed op een rustige, wat donkere plek;
• bied de borst aan als hij slaperig is, bijvoorbeeld net na het wakker worden;
• veel huid-op-huidcontact, zonder druk om te drinken;
• kolf zolang hij weigert, zodat je melkproductie op peil blijft.

Drinkt je baby al een dag nauwelijks of heeft hij minder natte luiers, neem dan contact op met het consultatiebureau of de huisarts. Weigert hij de fles, lees dan baby weigert de fles.

Wie helpt je: lactatiekundige, verloskundige, huisarts

• Kraamverzorgende en verloskundige: in de eerste week en de weken erna, bij aanleggen en stuwing.
• Consultatiebureau: wegen, groei en vragen over voeding.
• Lactatiekundige: specialist in borstvoeding, voor pijn, te weinig of te veel melk en problemen met aanhappen. Kijk bij je zorgverzekeraar of het wordt vergoed.
• Huisarts: bij een borstontsteking, koorts of als je baby ziek lijkt.

Het helpt om bij te houden hoe vaak je baby drinkt en hoeveel natte luiers hij heeft, zodat je die informatie bij de hand hebt. In de Numsy slaap-app noteer je voedingen, links of rechts en kolven, naast zijn slaap.

Wanneer naar de huisarts of het consultatiebureau

Bel meteen de huisarts als:

• je borst dikker, warmer, rood en pijnlijk is en je koorts hebt of je grieperig voelt;
• je klachten na 24 uur zelf proberen niet minder worden.

Neem contact op met het consultatiebureau of de huisarts als je baby:

• minder dan 6 natte luiers per dag heeft;
• weinig aankomt of afvalt;
• erg slaperig is, slap is of voedingen overslaat.

Verder lezen

• Borstvoeding geven: aanleggen en houdingen
• Kolven
• Hoe vaak borstvoeding geven per leeftijd
• Baby komt niet aan
• Borstvoeding afbouwen

Bronnen

• Thuisarts.nl (NHG), Ik geef borstvoeding en heb een probleem
• Thuisarts.nl (NHG), Borstvoeding
• Voedingscentrum, Kolven
• Voedingscentrum, De borst geven: aanleggen en drinken
• JGZ-richtlijn Borstvoeding (multidisciplinair)
• Kind en Gezin, Problemen bij borstvoeding bij baby's

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.