Slaaptrainer voor je kind: vanaf welke leeftijd en helpt het echt?

Een slaaptrainer is een wekker of lampje dat met een kleur, licht of plaatje laat zien of het nog slaaptijd is of dat je kind uit bed mag. Hij werkt meestal vanaf ongeveer 2 tot 2,5 jaar, als je peuter het verband tussen de kleur en opstaan begrijpt. Een slaaptrainer helpt bij een peuter die om 5 uur naast je bed staat of steeds vraagt of het al ochtend is, maar alleen als je hem combineert met een vast ritueel, een passende bedtijd en een afspraak die je elke dag op dezelfde manier volhoudt.

In het kort

Wat is een slaaptrainer?

Een peuter kan nog geen klok lezen. Voor hem is het 's ochtends om 5.30 uur net zo goed ochtend als om 7.00 uur: hij is wakker, dus de dag begint. Een slaaptrainer vertaalt de tijd naar iets wat je kind wel begrijpt. Bijvoorbeeld: een rood of slapend gezichtje betekent nog in bed blijven, een groen of wakker gezichtje betekent dat hij eruit mag.

Er zijn verschillende soorten. Sommige laten een slapend en een wakker dier of gezichtje zien, andere werken alleen met een kleur van het licht. Veel slaaptrainers hebben ook een zachte nachtlampstand. In mijn praktijk merk ik dat het soort minder uitmaakt dan hoe je hem gebruikt: een simpele weergave die je kind in een oogopslag snapt, werkt het best.

Vanaf welke leeftijd is een slaaptrainer geschikt?

Meestal vanaf ongeveer 2 tot 2,5 jaar. Dan begrijpen de meeste peuters dat een plaatje of kleur een betekenis heeft, en kunnen ze een korte afspraak onthouden: "Als het groen is, mag je eruit." Bij een dreumes van anderhalf werkt dat vaak nog niet; hij ziet het lampje wel, maar legt het verband met opstaan nog niet.

Een slaaptrainer is vooral handig rond de overstap van ledikant naar peuterbed. Dan kan je kind zelf uit bed stappen, en de vraag "mag ik eruit?" wordt ineens heel praktisch. Wat je bij die overstap nog meer regelt, lees je in overgang van ledikant naar peuterbed.

Helpt een slaaptrainer echt bij vroeg wakker worden?

Eerlijk antwoord: soms wel, soms niet. Er is geen onderzoek naar slaaptrainers zelf, maar wel naar de aanpak waarin ze passen. Gedragsmatige aanpakken met een vast ritueel en duidelijke, voorspelbare afspraken helpen de meeste jonge kinderen met problemen rond bedtijd en 's nachts wakker worden (Mindell, 2006). Een slaaptrainer maakt zo'n afspraak zichtbaar. Daardoor hoef jij niet elke ochtend uit te leggen dat het nog te vroeg is.

Let ook op de totale slaap. Kinderen van 1 tot 2 jaar hebben volgens de American Academy of Sleep Medicine 11 tot 14 uur slaap per etmaal nodig, en van 3 tot 5 jaar 10 tot 13 uur, dutjes meegeteld (Paruthi, 2016). Slaapt je peuter van 19.00 tot 5.30 uur en doet hij een middagdutje van 2 uur, dan heeft hij zijn slaap gewoon gehad. Dan lost een slaaptrainer niets op, maar een iets latere bedtijd of een korter dutje wel. Meer over die oorzaken lees je in peuter of dreumes vroeg wakker en in wanneer geen middagslaapje meer.

Hoe gebruik je een slaaptrainer? Stappenplan voor de eerste week

Het belangrijkste: begin haalbaar. Zet de opstaantijd de eerste dagen op het moment dat je kind nu meestal wakker wordt, of zelfs iets eerder. Zo heeft je peuter meteen succes, en dat motiveert meer dan een lampje dat pas een uur later groen wordt.

Een paar dingen maken het verschil:

1. Houd het ritueel elke avond hetzelfde. Een vast ritueel van bad of wassen, pyjama, boekje en bed hangt samen met sneller inslapen en minder vaak wakker worden (Mindell, 2009). Zet de slaaptrainer als laatste stap van het ritueel aan. Ideeën staan in een slaapritueel voor je kind.
2. Wees voorspelbaar en saai. Komt je kind voor het groen naar je toe, breng hem dan elke keer op dezelfde rustige manier terug. Geen uitgebreide gesprekken en geen tablet als beloning voor stil zijn.
3. Beloon het wachten. Een vrolijke begroeting en een compliment bij groen werken vaak beter dan een stickerkaart.
4. Doe het samen met je partner. Als de een het lampje serieus neemt en de ander niet, leert je kind vooral dat het de moeite waard is om te proberen.

Komt je peuter 's avonds steeds uit bed, en niet alleen 's ochtends te vroeg? Dan helpen de stappen in peuter komt steeds uit bed.

Waar let je op bij het kiezen?

Je hoeft geen ingewikkeld apparaat te hebben. Let vooral op deze punten:

• Een duidelijk signaal. Twee standen die je kind in een oogopslag snapt, zoals slapen en wakker, of rood en groen.
• Zacht, warm licht in de nacht. Fel wit of blauw licht in de avond remt het slaaphormoon melatonine, en peuters zijn daar extra gevoelig voor (Akacem, 2018). Een nachtstand in rood of oranje stoort het minst. Meer daarover in baby slapen met licht aan of uit.
• Dimbaar of uit te zetten. Sommige kinderen slapen het best als het lampje 's nachts helemaal uit is en pas 's ochtends aangaat.
• Een vaste opstaantijd die je makkelijk verschuift. Handig in het weekend, op vakantie en rond de klokverzetting.
• Veilig neerzetten. Buiten handbereik van het bed, met het snoer weggewerkt, of een oplaadbaar model.

Wil je zien welke modellen er zijn, kijk dan bij een slaaptrainer voor kinderen. Twijfel je tussen twee modellen, vergelijk de slaaptrainers op de punten hierboven.

Wanneer werkt een slaaptrainer (nog) niet?

Werkt het na twee weken niet, dan ligt het zelden aan je kind. Loop deze vragen langs:

• Is je kind al 2 tot 2,5 jaar en snapt hij de afspraak echt? Speel het overdag nog eens na.
• Ligt de bedtijd niet te vroeg voor zijn slaapbehoefte? Kijk in bedtijd per leeftijd.
• Is de kamer 's ochtends licht door de zon of de straatverlichting? Verduisterende gordijnen helpen dan vaak meer dan wat dan ook.
• Doet je kind een lang middagdutje laat op de dag?

Wanneer vraag je hulp?

Vraag het consultatiebureau om mee te kijken als je peuter weken achter elkaar slecht slaapt ondanks een goed ritme, als hij overdag erg moe, hangerig of druk is, of als het slaaptekort jullie als ouders opbreekt. De jeugdverpleegkundige werkt met de JGZ-richtlijn Gezonde slaap en kan samen met jullie een aanpak maken. Snurkt je kind elke nacht hard, stopt hij soms even met ademen of slaapt hij heel onrustig, ga dan naar de huisarts.

Verder lezen

• Peuter of dreumes vroeg wakker: oorzaken en 7 stappen naar later
• Peuter komt steeds uit bed: 7 stappen die rust brengen
• Bedtijd baby en peuter: hoe laat naar bed per leeftijd
• Overgang van ledikant naar peuterbed
• Een slaapritueel voor je kind

Bronnen

• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen
• Mindell J.A. et al. (2006), Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children, Sleep 29(10): 1263-1276
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5): 599-606
• Paruthi S. et al. (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations: A Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine, Journal of Clinical Sleep Medicine 12(6)
• Akacem L.D. et al. (2018), Sensitivity of the circadian system to evening bright light in preschool-age children, Physiological Reports 6(5)

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.