Wat mag een baby niet eten? Honing, zout, suiker en meer onder 1 jaar

Een baby mag bijna alle gezonde dingen die jij zelf eet: groente, fruit, aardappel, brood, rijst, vis, peulvruchten en ei. Onder 1 jaar geef je geen honing, geen toegevoegd zout, geen koemelk als drank en niets rauws (vlees, vis, ei, rauwe melk), en ook geen lever. Hele noten en pinda's geef je tot 4 jaar niet, omdat je kind zich erin kan verslikken. Hieronder de hele lijst, met de reden erbij.

In het kort: de lijst onder 1 jaar

Deze lijst komt van het Voedingscentrum en geldt vanaf de eerste hapjes (4 tot 6 maanden) tot de eerste verjaardag.

Opbouwen lees je in eerste hapjes baby; per maand in wat eet een baby van 6 maanden en wat eet een baby van 7 en 8 maanden.

Waarom mag een baby geen honing? Botulisme uitgelegd

Honing kan sporen bevatten van de bacterie Clostridium botulinum. Bij een baby jonger dan 1 jaar kunnen die sporen in de darmen uitgroeien en daar een gifstof maken. Dat heet infantiel botulisme, en het komt vooral voor bij baby's tot 6 maanden (RIVM). De gifstof werkt verslappend en verlammend op de spieren. Bij oudere kinderen en volwassenen is de darm zo ver ontwikkeld dat de sporen niet kunnen uitgroeien. Daarom is honing voor jou wel veilig en voor je baby niet.

Het komt in Nederland heel weinig voor: het RIVM noemt tussen 2015 en 2024 vijf meldingen van botulisme, waarvan één baby van 8 maanden. Maar de ziekte is ernstig en makkelijk te voorkomen: geen honing tot de eerste verjaardag.

• Ook niet een beetje: geen honing in de pap, op een boterhammetje of op de speen.
• Ook niet bij hoesten: onder 1 jaar niet. Wat wel helpt, lees je in baby hoest in slaap.
• Vanaf 1 jaar: dan mag honing wel, als iets extra's.

Zout: niets toevoegen tot 1 jaar, en daarna weinig

Een baby krijgt van nature genoeg natrium binnen. In borstvoeding zit gemiddeld 0,15 gram natrium per liter, in flesvoeding ongeveer 0,22 gram per liter (Voedingscentrum). Zodra je baby vast eten krijgt, is het advies om geen zout toe te voegen. De nieren van jonge kinderen kunnen nog niet veel zout aan, en zo wordt zout ook geen gewoonte.

Praktisch betekent dat:

• kook groente, aardappel en pasta zonder zout;
• prak je van je eigen bord, haal het deel voor je baby eruit voordat je zout of een zoute saus toevoegt;
• geen bouillonblokjes, ketjap of kant-en-klare sauzen; milde kruiden mogen wel.

En na 1 jaar? Volgens het Voedingscentrum kunnen de nieren van kinderen tot 4 jaar zout nog niet goed verwerken. Je voegt dus nog steeds geen zout toe en je kiest voor producten met weinig zout. Ter vergelijking: voor volwassenen geldt een maximum van 6 gram zout per dag, en een jong kind heeft veel minder nodig.

Suiker, zoete toetjes en sap

Zoete producten zijn niet gevaarlijk, maar je baby heeft ze niet nodig. Kinderkwark, vruchtenyoghurt, vla, chocolademelk en zoete zuiveldrankjes bevatten veel suiker. Een gezonder toetje is magere yoghurt met wat fruit.

Bij drinken geldt hetzelfde. Sap, diksap, limonade en (light) frisdrank bevatten suiker en zuren die slecht zijn voor het gebit. Het beste drinken naast de melk is water vanaf 6 maanden, of lauwe thee zonder suiker. Geef geen kaneel-, venkel- of anijsthee: daarin kunnen plantengifstoffen zitten. Wanneer en hoe je baby water leert drinken, lees je in vanaf wanneer mag je baby water drinken.

Rauw, half gaar en rauwe melk: vlees, vis, ei en kaas

Jonge kinderen zijn extra gevoelig voor bacteriën. Bak of kook vlees, vis, schaaldieren en eieren daarom altijd goed door (Voedingscentrum).

• Vlees: geen filet americain, ossenworst, carpaccio of tartaar die niet doorbakken is.
• Vis: geen sushi, rauwe vis of voorverpakte gerookte vis zoals gerookte zalm. Gare vis mag gewoon, ook als eerste hapje.
• Ei: alleen goed gaar, zoals hardgekookt of roerei. Geen zelfgemaakte mayonaise. Hoe je ei en pindakaas op tijd introduceert, staat in pindakaas en ei voor je baby.
• Kaas: geen kaas van rauwe melk. Op het etiket staat dan "gemaakt van rauwe melk" of "au lait cru"; boerenkaas is daar een voorbeeld van. Harde kaas en smeerkaas bevatten ook veel zout en verzadigd vet.
• Lever: geen lever, leverworst of paté. Daarin zit veel vitamine A, en te veel daarvan kan hoofdpijn, misselijkheid en vermoeidheid geven.

Koemelk, rijstdrank en nitraatrijke groente

Koemelk. Als drank wacht je met koemelk tot 12 maanden: borst- en flesvoeding bevatten meer goede vetten en minder zout en eiwit. Een beetje melk in de pap of wat yoghurt als toetje kan wel. Welke melk na 6 maanden en na 1 jaar past, lees je in opvolgmelk, dreumesmelk of gewone melk.

Rijst. Rijst, rijstebloem en rijstwafels mogen, maar uit voorzorg niet elke dag. In rijst kan relatief veel arseen zitten, en baby's en peuters krijgen door hun lage gewicht daar sneller te veel van binnen (Voedingscentrum). Wissel rijstebloempap af met pap van andere granen en geef rijstdrank niet als vervanging van melk.

Spinazie en rode biet. Die mogen wel. Vroeger werd nitraatrijke groente afgeraden, maar volgens het Voedingscentrum is dat advies veranderd.

Verslikgevaar: hele noten, druiven, popcorn en harde stukjes

Dit punt geldt langer dan het eerste jaar. In ronde of ovale stukjes eten kan je kind zich verslikken, zeker als het eten vast blijft zitten. Het Voedingscentrum noemt hele snoeptomaatjes, druiven, harde stukjes appel, hele noten, pinda's, popcorn, knakworstjes, kauwgom en snoepjes.

Blijf in de buurt als je kind eet en laat hem rustig zitten, ook bij een snack. In mijn praktijk zie ik dat het spanning scheelt als ouders van tevoren weten hoe ze een stukje snijden.

Wat mag een dreumes (1 tot 4 jaar) nog niet of niet te vaak?

Na de eerste verjaardag mag je kind bijna alles mee-eten, ook honing en koemelk. Een paar dingen blijven op de lijst (Voedingscentrum):

Bij kaas kies je tot 4 jaar liever een soort met weinig zout, zoals mozzarella, zuivelspread of hüttenkäse. Gewone kaas en smeerkaas bevatten vaak twee keer zoveel zout. Een dagmenu voor de eerste maanden na 1 jaar staat in wat eet een kind van 1 jaar.

Toch iets gegeten wat niet mag: wat doe je?

Dat gebeurt in elk gezin weleens. Het Voedingscentrum zegt: maak je niet ongerust als het een keer gebeurt, want de kans dat het echt schadelijk is, is klein. Geef het daarna gewoon niet meer.

Bij honing let je de dagen erna wat beter op. De klachten van infantiel botulisme beginnen soms met een verstopte darm, niet willen eten of drinken, kwijlen of huilen op een hoge toon, en daarna slappe spieren en moeite met slikken (RIVM). Zie je dit bij je baby, bel dan direct de huisarts of de huisartsenpost.

Wil je overzicht houden over nieuwe hapjes en hoe je baby erop reageert? Dat kan op een lijstje op de koelkast, of samen met de voedingen en slaapjes in de Numsy slaap-app.

Verder lezen

• Eerste hapjes baby: wanneer en hoe begin je met oefenhapjes?
• Pindakaas en ei voor je baby: wanneer en hoe begin je?
• Baby of dreumes wil niet eten: wat is normaal en wat helpt?

Bronnen

• Voedingscentrum, Wat kun je beter niet geven aan je kindje
• Voedingscentrum, Wat geef je nog niet aan je dreumes of peuter
• RIVM, Botulisme
• Voedingscentrum, Zout en natrium
• Voedingscentrum, Wat kan ik doen om te voorkomen dat mijn kind zich verslikt
• Voedingscentrum, Kan ik elke dag rijst en rijstwafels aan mijn kind geven

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.