Welk speelgoed past bij welke leeftijd? Een ontwikkelingsgids van 0 tot 3 jaar

Welk speelgoed past, hangt af van wat je kind op dat moment leert. In de eerste maanden ben jij het belangrijkste speelgoed, met daarnaast iets om naar te kijken en vast te pakken. Tussen 6 en 12 maanden draait het om in en uit, geluid maken en kruipen, rond 1 jaar om duwen, stapelen en nadoen, en tussen 2 en 3 jaar om fantasie, bouwen en knutselen. Je hebt er weinig voor nodig: een paar dingen tegelijk werkt beter dan een kamer vol. En tot 3 jaar geldt: geen kleine onderdelen en geen losse batterijtjes.

In het kort: speelgoed per leeftijd

Bronnen: Kind en Gezin en NJI. De leeftijden zijn een richting: kijk vooral naar wat jouw kind nu boeit.

Hoeveel speelgoed heeft een baby of peuter nodig?

Minder dan je denkt. Volgens het NJI heb je geen dozen met speelgoed nodig: een lepel, een zacht boekje en jouw aandacht zijn vaak al genoeg. Kind en Gezin over jonge baby's: alles is bijzonder, dus het hoeven zeker geen zeven babyspeeltjes te zijn.

Bij peuters geldt hetzelfde. Een peuter heeft genoeg aan één stuk speelgoed per keer, omdat hij zijn aandacht nog niet goed over meerdere dingen kan verdelen (NJI). Leg de rest weg en haal af en toe iets anders tevoorschijn. Dan is het steeds weer een verrassing.

In mijn praktijk geef ik ouders altijd mee: maak een paar bakken en wissel die af. Oud speelgoed is dan ineens weer nieuw.

Gewone spullen tellen ook mee. Je koopt iets nieuws en je kind speelt met de doos: Kind en Gezin noemt dat herkenbare voorbeeld, net als de keukenkast met plastic potjes en een pan met een houten lepel. Een mandje met 'schatten' (een borstel, keukengerei, dingen uit de natuur) werkt ook, als je oplet met kleine voorwerpen. Iets nieuws proberen zonder te kopen kan via een speelotheek (NJI). En hoe je kind ermee speelt, maakt niet uit: het hoeft niets 'op de juiste manier' te gebruiken (NJI).

Speelgoed voor een baby van 0 tot 3 maanden

Een pasgeboren baby kan nog weinig zelf, maar is heel gevoelig voor contact en geluid. Praten, lachen, zingen en knuffelen zijn in deze fase het belangrijkste spel (NJI). Je baby ontdekt vooral zijn eigen lijf: zwaaien met de armen, trappelen met de benen en kijken naar zijn handjes en voetjes (Kind en Gezin).

Wat past: jij zelf (je gezicht, je stem, oogcontact), een stevige mat waarop hij vrij kan bewegen, liedjes, voorlezen en kiekeboe (Kind en Gezin). Op zijn buik alleen als hij wakker is en jij erbij bent. Meer ideeën voor deze eerste maanden staan in spelen met je baby per leeftijd.

Speelgoed voor een baby van 3 tot 6 maanden

Vanaf ongeveer 3 maanden houdt je baby dingen vast, zoals een zacht boekje of een rammelaar. Rond 4 maanden probeert hij ook gericht te grijpen. Zachte materialen, dingen die geluid maken en opvallende kleuren trekken de meeste aandacht (NJI).

Kind en Gezin noemt voor deze fase iets wat je baby makkelijk kan vastgrijpen (een knuffeldoekje, een rammelaar, een bijtring, een open bal), iets om naar te slaan binnen bereik, afwisseling in materiaal (hard of zacht, warm of koud) en iets wat blinkt, zoals een spiegel. Tip: leg een speeltje ook eens naast je baby op de mat. Dan wil hij opzij draaien en oefent hij met rollen. Hoe grijpen, rollen en zitten zich verder ontwikkelen, lees je in motorische ontwikkeling van je baby.

Let op: bewaar een bijtring met koelelement in de koelkast, niet in de vriezer, en gebruik geen zithulpjes zolang je baby nog niet zelf kan zitten (Kind en Gezin).

Welk speelgoed past bij een baby van 6 maanden tot 1 jaar?

Je baby gaat zich verplaatsen: omrollen, tijgeren, kruipen, zich optrekken. Hij wil dingen uitproberen, niet een paar keer maar opnieuw en opnieuw: uitladen en inladen, verstoppen, weggooien (Kind en Gezin). Zo ontdekt hij oorzaak en gevolg: als ik dit doe, gebeurt er dat (NJI). Tussen 6 en 9 maanden leert hij een voorwerp van de ene naar de andere hand te doen, en tussen 9 en 12 maanden pakt hij kleine dingen op tussen duim en wijsvinger (Kind en Gezin).

Speelgoed dat daarbij past (Kind en Gezin, NJI):

• Stapelbekers, doosjes en potjes: stapelen, omduwen, in en uit.
• Kartonnen boekjes en knisperboekjes.
• Iets wat geluid maakt als je het beweegt, zoals een bal om naar elkaar te rollen en achteraan te kruipen.
• Badspeelgoed, bellenblaas en een handpop (een oude sok werkt ook).

Je baby ontdekt nu veel met zijn mond: houd kleine dingen uit de buurt. Een loopstoel en een babybouncer raadt Kind en Gezin af.

Welk speelgoed past bij een kind van 1 jaar?

Tussen 1 en 2 jaar gaat je kind lopen, vallen en weer opstaan, kleine dingen oppakken en op knopjes duwen. En het gaat volwassenen nadoen: de pop eten geven, met een echte lepel in een pan roeren. Rond 12 maanden beginnen veel kinderen ook te krassen op papier (Kind en Gezin). Wat past, volgens Kind en Gezin:

Benoem tijdens het spelen wat je kind doet en waar het naar wijst; zo helpt spelen bij de eerste woordjes (zie wanneer gaat je baby praten). Concrete spelletjes staan in activiteiten voor je dreumes en peuter. Laat een kind onder de 3 jaar nooit alleen met een ballon spelen: niet opgeblazen of geknapte ballonnen geven verstikkingsgevaar (Kind en Gezin).

Welk speelgoed past bij een peuter van 2 tot 3 jaar?

Rond de peuterleeftijd komt de fantasie. Je kind doet alsof het slaapt, gebruikt een doos als hoed of maakt van de bank een boot. Dat 'doen alsof' helpt bij taal, creativiteit en inlevingsvermogen (NJI). Samen spelen moet nog groeien: voor 2 jaar spelen kinderen vooral naast elkaar, daarna gaan ze andere kinderen meer zien, eerst nog voorzichtig en op afstand (Kind en Gezin).

Speelgoed dat het fantasiespel stimuleert, volgens het NJI: een pop met een buggy en knuffels, blokken, een trommel of ander muziekinstrumentje, vingerverf, stoepkrijt en klei, potjes en pannetjes, verkleedkleren, en zand en water in een bak. Kind en Gezin vult aan met eenvoudige puzzels, grote steekparels, voorleesboeken en 'echte' klusjes zoals de tafel dekken. Spelletjes waarbij je op je beurt wacht, zoals memory, helpen bij leren delen (NJI).

Buiten spelen hoort er volop bij: klimmen, klauteren, rennen, een bal overgooien. Een beetje risicovol spelen vergroot het zelfvertrouwen, zolang jij in de buurt blijft (NJI).

Wat een kind van 2 jaar verder allemaal leert, lees je in je peuter van 2 jaar.

Is speelgoed veilig? Hier let je op onder de 3 jaar

Speelgoed in Europa moet aan de Europese speelgoedrichtlijn voldoen en een CE-markering hebben. Die brengt de fabrikant wel zelf aan, dus volgens VeiligheidNL zegt ze niet alles, zeker niet bij webshops buiten de EU. Kijk daarom zelf mee.

Nog een paar punten van Kind en Gezin: kijk of er een CE-markering, de naam van de fabrikant en een gebruiksaanwijzing bij zit, laat je kind tweedehands speelgoed van voor 2009 niet in de mond stoppen (daar kunnen meer schadelijke stoffen in zitten), en check de speelhoek af en toe op kwijtgeraakte kraaltjes of muntjes van grotere kinderen.

Denk je dat je kind een knoopcelbatterij heeft ingeslikt? Bel dan meteen 112 (VeiligheidNL).

Speel mee, maar laat je kind de baas zijn

Speelgoed is maar een deel van het verhaal: je kind leert het meest van spelen met jou. Het NJI geeft een paar tips. Volg wat je kind wil ontdekken. Laat het zelf doen: maakt je peuter de wolken geel, prima. Benoem wat jullie doen, zo helpt spelen bij leren praten. Herhaal hetzelfde liedje of spelletje. En je hoeft je kind niet de hele tijd te vermaken, zolang je in de buurt blijft.

Spelen lukt het best als je kind uitgerust is. In de Numsy-app houd je het dagritme bij en kun je je vragen kwijt bij Numo, de coach in de app. Over schermen lees je meer in schermtijd voor baby's en peuters.

Wanneer bespreek je het spelen met het consultatiebureau?

Elk kind speelt in zijn eigen tempo, en vergelijken met andere kinderen zegt weinig. Toont je kind weinig interesse in mensen of dingen om zich heen, of beweegt het weinig, bespreek het dan gewoon met het consultatiebureau. Een overzicht van wat kinderen wanneer leren, staat in mijlpalen van je baby per maand.

Verder lezen

• Spelen met je baby per leeftijd
• Activiteiten voor je dreumes en peuter
• Mijlpalen baby per maand
• Motorische ontwikkeling baby
• Wanneer gaat je baby praten?
• Schermtijd voor baby's en peuters

Bronnen

• NJI, Baby: spel, Nederlands Jeugdinstituut
• NJI, Peuter: spelen, Nederlands Jeugdinstituut
• Kind en Gezin, Bewegen en spelen per leeftijd (met de pagina's per leeftijd)
• Kind en Gezin, Veilig speelgoed
• VeiligheidNL, Wanneer weet je of speelgoed veilig is?
• VeiligheidNL, Klein batterijtje, groot gevaar

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.