Angsten bij je peuter: bang voor geluiden, honden, het bad of het donker

Angsten horen bij de peutertijd. Tussen 1 en 4 jaar zijn kinderen vaak bang voor harde geluiden, water, onweer, dieren, het donker of verklede mensen. Dat komt doordat ze meer begrijpen dan ze kunnen overzien. Neem de angst serieus, blijf zelf rustig, dwing niets en help je kind stap voor stap. Vraag hulp als de angst lang duurt, je kind niet te troosten is of het dagelijks leven er last van heeft.

Welke angsten zijn normaal per leeftijd?

De JGZ-richtlijn Angst beschrijft per leeftijd welke angsten bij de normale ontwikkeling horen. Zo'n angst staat in verhouding tot de aanleiding en verdwijnt als de aanleiding weg is.

Jonge peuters laten angst vooral zien met hun lijf: gillen, huilen, aarzelen, zich terugtrekken of verstijven. Vanaf ongeveer 2 tot 3 jaar kunnen ze steeds beter zeggen dat ze bang zijn en waarvoor, schrijft de richtlijn. Angst om van jou gescheiden te worden kan op deze leeftijd ook nog spelen. Daarover lees je meer in verlatingsangst bij je peuter en, voor de babytijd, in eenkennigheid bij je baby.

Waarom is een peuter ineens bang?

Veel ouders schrikken als hun kind ineens bang is voor iets wat hem eerst niets deed. Toch is dat logisch. Een peuter begrijpt steeds meer: dat water kan wegstromen, dat een hond kan bijten, dat de stofzuiger dingen opzuigt. Maar hij kan nog niet goed overzien wat echt gevaarlijk is. Zijn fantasie groeit, en het verschil tussen echt en verzonnen is nog vaag.

Daarnaast kan er van alles meespelen: een vervelende ervaring (een hond die blaft, kopje-onder in bad), een verandering thuis of het begin van de opvang, of gewoon moe zijn. Het NJI noemt bang zijn voor onbekende mensen en plekken als iets wat bij de peutertijd hoort en meestal vanzelf voorbijgaat.

Bang voor harde geluiden: stofzuiger, föhn, doorspoelen

Harde geluiden zijn al voor baby's een bekende bron van schrik. Bij peuters gaat het vaak om apparaten die ineens aanslaan: de stofzuiger, de föhn, de blender, de wc die doorspoelt.

• Kondig het aan. "Ik ga nu de stofzuiger aanzetten, hij maakt een hard geluid."
• Geef je kind controle. Laat hem samen met jou op de knop drukken, of de wc doortrekken terwijl hij al bij de deur staat.
• Maak er een spel van. Laat de stofzuiger eerst uit staan en laat hem er een knuffel op zetten.
• Doe het eventueel even als hij er niet is, maar blijf het niet altijd vermijden.

Bang voor het bad of water

Water staat in de JGZ-richtlijn bij de normale angsten van peuters, vooral rond 1 tot 2 jaar. Een peuter kan ineens het bad weigeren, bang zijn voor het putje of voor water over zijn hoofd.

• Houd het bad kort, ondiep en lekker warm.
• Laat het water pas weglopen als je kind al uit bad is.
• Laat hem kiezen: zitten of staan, deze beker of die.
• Spoel haren met een washandje of een beker en een droge doek voor zijn ogen.
• Ga eens samen in bad of onder de douche, of was hem een paar dagen in een teiltje.

Na een paar rustige keren durft hij meestal weer meer. Blijf zelf rustig: kinderen lezen jouw gezicht.

Bang voor honden en andere dieren

Dieren staan bij de angsten tussen 2 en 4 jaar. De JGZ-richtlijn Angst geeft een mooi voorbeeld van hoe je stap voor stap oefent: eerst samen plaatjes van honden bekijken, dan een kleine hond aaien die jullie kennen, daarna een grotere. Als het beter gaat, leer je je kind ook dat je niet zomaar honden aait die je niet kent.

Til je kind niet weg bij elke hond, maar duw hem er ook niet naartoe. Houd hem vast, kijk samen vanaf een afstand en vertel wat de hond doet. Een hond die blaft, kwispelt, snuffelt: woorden maken het voorspelbaar.

Bang voor verklede mensen

Sinterklaas, een clown, carnaval of iemand met een masker: veel peuters vinden dat doodeng. Een bekend gezicht dat ineens anders is, past niet in hun beeld van de wereld, en ze weten nog niet goed wat echt is en wat niet. Tussen 4 en 5 jaar noemt de JGZ-richtlijn gefantaseerde figuren nog steeds als normale angst.

Dwing je kind niet op schoot of op de foto. Laat hem van een afstand kijken, op jouw arm. Leg vooraf uit wat er gaat gebeuren en laat thuis zien hoe je zelf een hoed of masker opzet en weer afzet.

Bang in het donker en voor monsters

In de peutertijd komen bang zijn in het donker en monsters onder het bed vaak op, net als de fantasie groeit. Het donker staat in de JGZ-richtlijn bij de normale angsten van 1 tot 4 jaar. Wat helpt: een vast slaapritueel, samen nog even onder het bed kijken als dat geruststelt, en een zwak licht. Met een nachtlampje met warm, gedimd licht blijft de kamer herkenbaar zonder dat je kind er wakker van ligt. Welk licht het best werkt bij slapen, lees je in baby slapen met licht aan of uit.

Wordt je kind 's nachts angstig wakker, dan gaat het vaak om een nachtmerrie of nachtangst. Die vragen een andere aanpak: zie nachtmerries en nachtangst bij je peuter.

Zo help je je kind met angst (en wat je beter niet doet)

De JGZ-richtlijn Angst geeft tips voor ouders die op alle angsten van toepassing zijn. Vertaald naar een peuter:

Dat laatste is belangrijk. Als je alles wat eng is vermijdt, krijgt je kind niet de kans om te ervaren dat het goed afloopt. Ook bewezen oudercursussen werken zo, schrijft de JGZ-richtlijn Psychosociale problemen: dapper gedrag belonen en stap voor stap oefenen met wat spannend is. Troost en nabijheid blijven daarbij de basis.

Wanneer is angst meer dan een fase?

De meeste angsten gaan vanzelf voorbij. Volgens de JGZ-richtlijn Angst wordt angst een probleem als hij niet meer in verhouding staat of het dagelijks leven belemmert. Neem contact op met het consultatiebureau of de huisarts als:

• de angst veel langer duurt dan je zou verwachten, of steeds erger wordt;
• je kind niet te troosten is, ook niet als de aanleiding weg is;
• de angst niet past bij zijn leeftijd;
• je kind er in het dagelijks leven last van heeft: niet meer naar de opvang of naar buiten willen, niet meer slapen;
• er lichamelijke klachten bij komen, zoals vaak buikpijn, of hij ineens weer in zijn broek plast;
• de angst begon na een heftige gebeurtenis.

Verder lezen

• Nachtangst bij je peuter of kind: herkennen en wat je doet
• Nachtmerries
• Slaapproblemen bij peuters: van bedtijdstrijd tot te vroeg wakker
• Verlatingsangst bij baby's: wanneer, hoe lang en wat helpt
• Wennen op het kinderdagverblijf

Bronnen

• JGZ-richtlijn Angst, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• NJI, Peuter: algemene ontwikkeling, Nederlands Jeugdinstituut
• NJI, Baby: scheidingsangst en eenkennigheid, Nederlands Jeugdinstituut
• JGZ-richtlijn Psychosociale problemen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.