Baby op zij laten slapen: mag dat en vanaf wanneer?

Mag een baby op de zij slapen? Nee: zolang je baby niet zelf beide kanten op kan rollen, leg je hem altijd op de rug. Dat is het advies van VeiligheidNL en de JGZ-richtlijn Preventie wiegendood, en het verkleint de kans op wiegendood. Vanuit zijligging rolt een baby makkelijk op de buik zonder terug te kunnen. Pas als hij zelfstandig van rug naar buik én terug rolt, meestal rond de 6 maanden, mag hij zelf de houding kiezen. Zijslaapkussens worden afgeraden, ook als je erbij bent.

In het kort

Wanneer mag een baby op de zij slapen?

De veilige slaaphouding voor baby's is op de rug. VeiligheidNL en de JGZ-richtlijn Preventie wiegendood adviseren rugligging bij elk dutje en elke nacht, vanaf de eerste dag. Op de buik of de zij slapen geeft bij jonge baby's een grotere kans op wiegendood, omdat ze niet zelfstandig kunnen draaien als ze met het gezichtje naar beneden komen te liggen.

Baby's mogen pas zelf op hun zij (of buik) blijven liggen als ze zelfstandig hebben leren omrollen, beide kanten op. Bij de meeste baby's is dat rond de 6 maanden, maar het kan ook iets eerder of een paar maanden later zijn. Tot die tijd leg je je baby op de rug en draai je hem terug als je hem op zijn zij ziet liggen.

Waarom mogen baby's niet zomaar op hun zij slapen?

Zijligging is onstabiel. Een baby die op zijn zij ligt, rolt met een kleine beweging op zijn buik, en een jonge baby lukt het niet om zelfstandig terug te rollen. Met het gezicht in het matras kan hij minder goed ademen en raakt hij uitgeademde lucht minder kwijt. Precies daarom telt zijligging in de richtlijnen als net zo onveilig als buikligging.

Veel ouders vragen mij: maar stikt hij op zijn rug niet in zijn spuug? Nee. Op de rug liggen de luchtpijp en slokdarm zo dat spuug juist makkelijker wordt weggeslikt. Ook bij baby's met reflux blijft rugligging het advies (AAP, 2022). Meer daarover in reflux en verborgen reflux bij baby's.

Mag een pasgeboren baby op zijn zij slapen?

Nee. Juist bij een pasgeborene is rugligging het belangrijkst, en dat geldt ook voor de eerste dagen in het ziekenhuis of thuis met de kraamzorg. Zijligging wordt soms nog gebruikt als een baby net gespuugd heeft of tijdens een onderzoek, maar altijd onder direct toezicht en nooit om in te slapen. Leg je pasgeboren baby dus bij elk dutje op de rug, met de voetjes tegen het voeteneind, in een slaapzak. Alle adviezen op een rij vind je in veilig slapen baby.

Wat is de meest geschikte slaaphouding voor mijn baby?

Op het ruggetje. De kans op wiegendood is het kleinst als je baby op de rug slaapt, in een leeg bedje. Dit zijn de adviezen van VeiligheidNL en de JGZ-richtlijn in het kort:

• Leg je baby op de rug, bij elk dutje en elke nacht.
• Gebruik een slaapzak in plaats van een dekbed; geen dekbed onder de 2 jaar.
• Stevig, passend matras; geen kussen, hoofdbeschermer, knuffels of losse dekens in bed.
• Laat je baby het eerste half jaar in een eigen bed op jullie slaapkamer slapen.
• Kamer 16 tot 18 graden, niet te warm aankleden.
• Rookvrij: niet tijdens de zwangerschap en niet in huis.

Andere slaaphoudingen zijn pas veilig vanaf het moment dat je kleintje sterk genoeg is om zelf om te rollen. Die ontwikkeling gaat vaak samen met een onrustige periode, omdat je baby het rollen ook in bed oefent. Hoe je daarmee omgaat, lees je in buikslapen baby: dit moet je weten.

Mijn baby van 5 of 6 maanden slaapt op zijn zij: wat nu?

Rond 4 tot 6 maanden leren de meeste baby's rollen, en dan vind je hem ineens op zijn zij of buik in bed. Wat je doet, hangt af van hoe ver hij is:

1. Rolt hij nog maar één kant op (meestal van rug naar buik)? Leg hem op de rug neer en draai hem rustig terug als je hem op zijn zij of buik ziet. 's Nachts hoef je er niet voor wakker te blijven, maar check als je toch bij hem bent.
2. Rolt hij beide kanten op, vlot en zonder hulp? Dan mag hij zelf zijn houding kiezen. Je legt hem nog steeds op de rug neer, maar je hoeft hem niet steeds terug te draaien.
3. Stop met inbakeren zodra hij probeert te rollen; een ingebakerde baby kan op zijn buik niet zijn armen gebruiken. Lees hoe je dat afbouwt in inbakeren stap voor stap.
4. Maak het bed leeg. Geen knuffels, hoofdbeschermer of kussentjes waar hij bij het draaien met zijn gezicht in kan komen. Een goed passende slaapzak geeft bewegingsvrijheid zonder losse stof.
5. Laat hem overdag veel oefenen op de grond. Hoe sneller hij beide kanten op rolt, hoe sneller de zorg voorbij is.

Hoe kan ik mijn baby op de zij laten slapen? (en waarom niet)

Deze vraag krijg ik vaak, meestal van ouders die bang zijn voor een plat hoofdje of van wie de baby op de zij "zo lekker lijkt te slapen". Het eerlijke antwoord: je laat een baby die niet zelf rolt niet op de zij slapen, en er is geen veilig hulpmiddel om dat toch te doen.

Zijslaapkussens, wiggen en positioneerkussens waarin je baby tussen twee rollen ligt, worden door VeiligheidNL, de JGZ-richtlijn en de Amerikaanse kinderartsen afgeraden (AAP, 2022). Ze houden een baby niet betrouwbaar op zijn plek, en de kussens zelf zijn een verstikkingsrisico als je baby er met zijn gezicht tegenaan komt. Dat geldt ook overdag onder toezicht: een ouder kijkt nooit onafgebroken.

Maak je je zorgen over een plat hoofdje? Dat los je overdag op, niet in bed:

• Leg je baby als hij wakker is een paar keer per dag op de buik, onder toezicht.
• Draai bij het neerleggen zijn hoofdje afwisselend naar links en naar rechts.
• Wissel de kant van het bed, de commode en de wipstoel af, zodat hij naar beide kanten kijkt.
• Beperk de tijd in de maxi-cosi en wipstoel.

Meer tips lees je in voorkeurshouding bij je baby. Blijft het hoofdje eenzijdig plat of draait je baby zijn hoofd steeds dezelfde kant op, dan kijkt het consultatiebureau mee en verwijst zo nodig naar een kinderfysiotherapeut.

Wanneer naar de huisarts of het consultatiebureau

Neem contact op als je baby moeite heeft met ademen, blauw of grauw ziet, opvallend slap of juist stijf is, of als hij tijdens de slaap ademstops lijkt te hebben. Ook bij een duidelijke voorkeurshouding, een afplatting van het hoofd of twijfel over het rollen (met 6 tot 7 maanden nog helemaal niet) is het consultatiebureau je eerste aanspreekpunt. Het werkt met de JGZ-richtlijn Preventie wiegendood en helpt je de slaapomgeving veilig in te richten.

Verder lezen

• Veilig slapen baby: zo maak je de slaapomgeving veilig
• Buikslapen baby: dit moet je weten
• Voorkeurshouding bij je baby: zo voorkom je een afgeplat hoofdje
• Inbakeren: handige stap-voor-stap uitleg
• De babyslaapzak of trappelzak
• Reflux en verborgen reflux bij baby's

Bronnen

• NCJ (2017, herziening), JGZ-richtlijn Preventie wiegendood, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• VeiligheidNL, Veilig slapen: de adviezen voor baby's
• American Academy of Pediatrics, Moon RY et al. (2022), Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations for Reducing Infant Deaths in the Sleep Environment, Pediatrics 150(1)
• NHS (UK), Reduce the risk of sudden infant death syndrome (SIDS)

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.