Buikslapen baby: vanaf wanneer mag het en wat als hij omrolt?

Leg je baby het hele eerste jaar op de rug te slapen, ook overdag: dat is het advies van het NCJ en VeiligheidNL. Buikslapen is pas oké als je baby zelf vlot van rug naar buik én van buik naar rug rolt, bij de meeste baby's tussen 5 en 7 maanden. Vanaf dat moment leg je hem nog steeds op de rug neer, maar hoef je hem niet meer terug te draaien als hij zichzelf omrolt.

In dit artikel

1. In het kort
2. Is buikslapen gevaarlijk voor je baby?
3. Waarom is op de buik slapen niet veilig?
4. Waarom willen baby's zo graag op hun buik slapen?
5. Vanaf wanneer mag een baby op de buik slapen?
6. Mijn baby van 4, 5 of 6 maanden draait zelf op zijn buik: wat nu?
7. Wat als je baby alleen op zijn buik wil slapen?
8. Buikligging overdag: wél doen
9. Zo slaapt je baby veilig, in elke houding
10. Wanneer naar het consultatiebureau of de huisarts

In het kort

Is buikslapen gevaarlijk voor je baby?

Ja, zolang je baby niet zelf kan omrollen. Buikligging is volgens de JGZ-richtlijn Preventie wiegendood de belangrijkste risicofactor voor wiegendood die je zelf kunt wegnemen. Sinds ouders in Nederland het advies kregen om baby's op de rug te leggen, is het aantal gevallen van wiegendood sterk gedaald.

Wiegendood is gelukkig zeldzaam. Volgens de American Academy of Pediatrics vindt 90 procent van de gevallen plaats in de eerste 6 maanden, met een piek tussen 1 en 4 maanden. Precies in die periode kan een baby zichzelf nog niet omdraaien, en daarom is rugligging dan zo belangrijk.

Ook slapen op de zij wordt afgeraden: vanuit zijligging rolt een baby makkelijk door naar de buik. Meer daarover lees je in baby op zij laten slapen.

Waarom is op de buik slapen niet veilig?

Een baby op de buik slaapt dieper en wordt minder makkelijk wakker. Dat klinkt fijn, maar juist het kunnen wakker worden beschermt een baby. Ligt het gezichtje in het matras, dan ademt hij zijn eigen uitgeademde lucht opnieuw in en kan hij oververhit raken. Een jonge baby merkt dat op de buik minder goed op en reageert er trager op.

Daar komt bij dat een baby in de eerste maanden zijn hoofdje nog niet stevig kan optillen en draaien. Op de rug ligt zijn neus vrij, kan hij warmte kwijt en wordt hij bij een prikkel makkelijker wakker. Dat is de reden dat NCJ, VeiligheidNL, de AAP en de NHS allemaal hetzelfde zeggen: op de rug, bij elk slaapje.

Waarom willen baby's zo graag op hun buik slapen?

Veel ouders merken dat hun baby op de buik sneller in slaap valt en langer doorslaapt. Op de buik voelt een baby zich omsloten, schrikt hij minder van zijn eigen armpjes (de schrikreflex) en zakt hij dieper weg. In mijn praktijk hoor ik vaak: "Op de buik slaapt hij eindelijk." Dat is precies het effect dat het onveilig maakt, want de diepere slaap is het probleem.

Wil je dat omsloten gevoel wél veilig nabootsen? Dan helpt in de eerste maanden een goed ingebakerde baby op de rug, later een goed passende slaapzak, een rustig ruisgeluid en een vast slaapritueel.

Vanaf wanneer mag een baby op de buik slapen?

Zodra je baby drie dingen kan:

1. Zelf van rug naar buik rollen.
2. Zelf van buik terug naar rug rollen.
3. Zijn hoofdje goed optillen en draaien als hij op de buik ligt.

Bij de meeste baby's is dat tussen 5 en 7 maanden, sommige zijn eerder, andere later. De AAP zegt het zo: kan een baby beide kanten op rollen, dan mag hij in de houding blijven liggen die hij zelf kiest. Je blijft hem wel op de rug neerleggen bij het naar bed brengen, ook na 6 maanden. Hij kiest daarna zelf.

Rolt je baby pas één kant op (meestal eerst van rug naar buik), dan is hij er nog niet klaar voor. Draai hem dan terug als je het ziet, en oefen overdag veel met terugrollen.

Mijn baby van 4, 5 of 6 maanden draait zelf op zijn buik: wat nu?

Dit is de vraag die ik het meest krijg, want rond 4 tot 5 maanden leren de meeste baby's rollen en vaak gebeurt dat 's nachts voor het eerst. Zo pak je het aan:

• Stop met inbakeren zodra je baby probeert te rollen, ook als het nog niet lukt. Een ingebakerde baby op de buik kan zich niet redden. Stap over op een slaapzak.
• Maak het bed leeg: stevig matras, strak hoeslaken, geen kussen, dekbed, hoofdbeschermer, knuffels of positioneerkussens. Zo is er niets waar zijn gezichtje in kan zakken.
• Leg hem op de rug neer, elke keer opnieuw.
• Rolt hij nog maar één kant op? Draai hem dan terug als je het ziet. Je hoeft er niet de hele nacht naast te blijven zitten; wel af en toe kijken.
• Rolt hij beide kanten op? Laat hem dan liggen. Terugdraaien maakt hem alleen wakker en hij rolt meteen weer om.
• Oefen overdag met rollen op een speelkleed, beide kanten op. Hoe sneller hij het beheerst, hoe eerder je gerust kunt zijn.

Een baby van 5 maanden die 's nachts op zijn buik ligt en zelf terug kan rollen, mag dus blijven liggen. Kan hij dat nog niet, dan draai je hem nog even terug. Deze fase valt vaak samen met de slaapregressie van 4 maanden, dus onrustige nachten horen er even bij.

Wat als je baby alleen op zijn buik wil slapen?

Sommige baby's protesteren hard op de rug. Wat ik ouders dan meegeef:

• Leg hem op de rug neer als hij al slaperig maar nog wakker is, met je hand op zijn borst en een zacht, ritmisch "sjjj". Blijf even staan tot hij zakt.
• Baker in de eerste maanden in (op de rug, niet te strak bij de heupen) zodat de schrikreflex hem niet wakker maakt. Stop hiermee zodra hij tekenen van rollen laat zien.
• Zorg dat de wakkertijd klopt. Een oververmoeide baby vecht tegen elke houding.
• Geef het een paar dagen. Baby's hebben geen ingebouwde voorkeur voor buik of rug; het is gewenning.

Wat je niet doet: hem op de buik of zij leggen omdat hij dan beter slaapt, of een kussentje of opgerolde handdoek in bed leggen om hem "vast te zetten". Dat vergroot het risico juist.

Buikligging overdag: wél doen

Buikligging terwijl je baby wakker is en jij erbij bent, is goed voor hem. Het versterkt de nek-, schouder- en rugspieren, helpt tegen een voorkeurshouding en een afgeplat hoofdje en is precies de oefening die hij nodig heeft om straks zelf te leren rollen.

Begin vanaf de eerste weken met een paar minuten per keer, een paar keer per dag, op een stevige ondergrond of op jouw borst. Valt hij in slaap op zijn buik? Draai hem dan om of leg hem op de rug in bed.

Zo slaapt je baby veilig, in elke houding

Dit zijn de adviezen van VeiligheidNL en het NCJ, in het kort:

Wil je het complete overzicht? Lees dan veilig slapen baby.

Wanneer naar het consultatiebureau of de huisarts

Bel of ga langs als je baby na 7 maanden nog helemaal niet rolt of zijn hoofdje op de buik nauwelijks optilt, als hij een sterke voorkeurshouding heeft of als je twijfelt of hij veilig ligt. Het consultatiebureau kijkt graag met je mee en helpt ook bij vragen over inbakeren en de overstap naar een slaapzak.

Verder lezen

• Veilig slapen baby: zo maak je de slaapomgeving veilig
• Baby op zij laten slapen: dit moet je weten
• Inbakeren: handige stap-voor-stap uitleg
• Voorkeurshouding bij je baby: zo voorkom je een afgeplat hoofdje
• De babyslaapzak of trappelzak
• Slaapregressie 4 maanden

Bronnen

• NCJ (2017, herziening), JGZ-richtlijn Preventie wiegendood, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• VeiligheidNL, Veilig slapen: de adviezen voor baby's
• American Academy of Pediatrics, Moon RY et al. (2022), Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations for Reducing Infant Deaths in the Sleep Environment, Pediatrics 150(1)
• NHS (UK), Reduce the risk of sudden infant death syndrome (SIDS)
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.