Je legt je baby keurig op de rug in bed, en toch ligt dat hoofdje bij elke controle weer naar dezelfde kant gedraaid. Veel ouders herkennen dit: het heet een voorkeurshouding en het komt bij jonge baby's heel vaak voor. Meestal is er niets ernstigs aan de hand, maar je wilt er wel op tijd iets mee doen, omdat een voorkeurshouding kan zorgen voor een afgeplat hoofdje. In dit artikel lees je waarom een voorkeurshouding ontstaat, waarom je je baby gewoon op de rug blijft laten slapen en wat je overdag en bij het neerleggen kunt doen om het hoofdje weer beide kanten op te krijgen.
Wat is een voorkeurshouding?
We spreken van een voorkeurshouding wanneer je baby het hoofdje het grootste deel van de tijd, grofweg driekwart of meer, naar dezelfde kant gedraaid houdt. Dus vrijwel altijd naar links of vrijwel altijd naar rechts, zowel in bed als in de box of op jouw arm.
Een lichte voorkeur is bij jonge baby's normaal. Het wordt pas een aandachtspunt als je baby eigenlijk nooit meer de andere kant op kijkt, of als je merkt dat het hoofdje aan de voorkeurskant platter begint te worden. Hoe eerder je dan bijstuurt, hoe makkelijker het te verhelpen is, want juist in de eerste maanden groeit en vormt het schedeltje het hardst.
Hoe ontstaat een voorkeurshouding?
De schedel van een pasgeboren baby is zacht en vervormbaar. Dat is bewust zo geregeld door de natuur: het hoofdje moet tijdens de bevalling door het smalle geboortekanaal passen en daarna nog flink meegroeien met de hersenen. Die zachtheid heeft alleen een keerzijde: waar langdurig druk op staat, kan de schedel afvlakken.
Sinds de jaren negentig luidt het advies om baby's op de rug te laten slapen. Dat advies heeft het risico op wiegendood drastisch verkleind en staat dan ook niet ter discussie. Maar een baby die op de rug ligt, kan het hoofdje nog niet zelf optillen of midden houden: de nekspiertjes zijn daarvoor nog te zwak. De zwaartekracht laat het hoofdje dus naar een kant zakken, en veel baby's kiezen daarbij steeds dezelfde kant. Soms speelt ook de houding in de baarmoeder of een pittige bevalling mee, waardoor de nekspiertjes aan een kant wat stugger aanvoelen en de andere kant op draaien simpelweg minder comfortabel is.
Ligt het hoofdje vervolgens veel op die ene kant, dan wordt die plek langzaam platter. En op een platte plek ligt het hoofdje nog stabieler, waardoor je baby nog vaker zo gaat liggen. Zo houdt een voorkeurshouding zichzelf in stand.
Afgeplat hoofdje: wat is plagiocefalie?
De bekendste gevolgen van een voorkeurshouding zijn een scheve afplatting aan een kant van het achterhoofd, plagiocefalie genoemd, of een afplatting recht achterop het hoofd, brachycefalie. Bij een duidelijke plagiocefalie kan het oortje aan de platte kant iets naar voren verschuiven en kan de schedel van bovenaf gezien wat scheef ogen.
Goed om te weten: een afgeplat hoofdje is vrijwel altijd een cosmetische kwestie. Het heeft geen gevolgen voor de ontwikkeling van de hersenen van je baby. Bovendien herstelt een lichte afplatting in de meeste gevallen vanzelf zodra je baby het hoofdje vaker beide kanten op draait, meer gaat rollen en minder op het achterhoofd ligt. Toch is het de moeite waard om afplatting voor te blijven, en dat kan met simpele aanpassingen in de dagelijkse verzorging.
Blijf je baby op de rug laten slapen
Eerst het allerbelangrijkste: een voorkeurshouding is nooit een reden om van de rugligging af te stappen. Veilig slapen blijft leidend: rugligging is en blijft de veiligste houding, ook als het hoofdje wat afplat. Leg je baby dus niet op de zij of op de buik te slapen om de schedel te ontlasten, en gebruik ook geen kussentjes, wiggen of opgerolde handdoeken in het bedje om het hoofdje in positie te houden. Die verhogen juist de risico's in bed.
Waarom zijligging geen veilig alternatief is, lees je in ons artikel over je baby op de zij laten slapen. En alle basisregels voor een veilige slaapomgeving, van rugligging tot een leeg bedje, vind je in ons artikel over veilig slapen. De oplossing voor een voorkeurshouding zit niet in een andere slaaphouding, maar in wat je overdag en bij het neerleggen doet.
Dit kun je doen bij een voorkeurshouding
Met deze aanpassingen verdeel je de druk op het schedeltje beter en verleid je je baby om het hoofdje vaker naar de andere kant te draaien:
- Leg het hoofdje afwisselend naar links en naar rechts. Draai bij het neerleggen het hoofdje bewust om en om een andere kant op, bijvoorbeeld bij elke slaap de andere kant. Draait je baby het hoofdje meteen terug, probeer het dan nog eens voorzichtig als je kindje eenmaal slaapt.
- Wissel van kant bij het voeden. Bij borstvoeding gebeurt dat vanzelf doordat je baby afwisselend aan de linker- en rechterborst drinkt. Geef je de fles, wissel dan bewust af tussen je linker- en rechterarm, zodat je baby niet elke voeding dezelfde kant op kijkt.
- Varieer de ligrichting in bed en box. Baby's draaien hun hoofdje graag naar het licht, het raam of de kant waar jij vandaan komt. Leg je baby daarom om en om met het hoofdje aan het ene en het andere uiteinde van bed of box, of draai af en toe de box een kwartslag. Zo wordt de interessante kant vanzelf de andere kant.
- Ga bij de aankleedtafel aan de niet-voorkeurskant staan. Je gezicht en je stem zijn de allergrootste prikkel voor je baby. Sta je tijdens het verschonen recht voor je baby of net aan de niet-voorkeurskant, dan draait het hoofdje vanzelf jouw kant op.
- Geef veel wakkere buiktijd onder toezicht. Op de buik spelen traint de nek- en schouderspiertjes en haalt tegelijk alle druk van het achterhoofd. Begin met een paar minuten, meerdere keren per dag, en bouw rustig op. Buiktijd is alleen voor wakkere momenten waar jij bij bent, nooit om te slapen. Lees in ons artikel over buikslapen hoe je buiktijd veilig aanpakt.
- Leg speelgoed en prikkels aan de niet-voorkeurskant. Hang of leg in de box een speeltje net aan de kant waar je baby weinig naartoe kijkt, en benader je kindje ook bij het optillen en knuffelen vaker van die kant. Houd het bedje zelf leeg: speelgoed hoort in de box, niet in bed.
- Wissel af in het dragen en beperk de tijd in harde zitjes. Draag je baby om en om op je linker- en rechterarm. Laat je kindje daarnaast niet onnodig lang in een autostoeltje of wipstoel liggen, want ook daar rust het achterhoofd steeds op hetzelfde punt.
Verwacht geen verandering van de ene op de andere dag. Het gaat om de optelsom van al die kleine momenten: elke voeding, elke verschoonbeurt en elk speelkwartier waarin het hoofdje net de andere kant op draait, telt mee.
Wanneer schakel je het consultatiebureau of een kinderfysiotherapeut in?
Blijft de voorkeurshouding ondanks deze aanpassingen na zo'n acht weken duidelijk aanwezig, of zie je een duidelijke afplatting van het hoofdje ontstaan, bespreek het dan op het consultatiebureau. Doe dat ook als je merkt dat je baby het hoofdje nauwelijks naar de andere kant kán draaien, want dan zijn de nekspiertjes mogelijk aan een kant verkort of gespannen en is alleen anders neerleggen niet genoeg.
De jeugdarts of jeugdverpleegkundige kijkt naar de schedelvorm en de beweeglijkheid van het nekje en kan je doorverwijzen naar een kinderfysiotherapeut. Die behandelt een voorkeurshouding met eenvoudige oefeningen en geeft je concrete hanterings- en speeladviezen voor thuis. Hoe eerder je erbij bent, hoe beter het resultaat, omdat het schedeltje in de eerste maanden nog het meest meebeweegt.
Herstelt een flinke afplatting rond de vijf tot zes maanden onvoldoende, dan kan de arts in sommige gevallen helmtherapie ter sprake brengen: een op maat gemaakte helm die de schedel tijdens het groeien ruimte geeft om weer ronder te worden. Dit is een uiterste optie die je altijd samen met een arts afweegt. Omdat afplatting een cosmetische kwestie is, is zo'n helm lang niet altijd nodig en beslis je als ouder zelf of je dit traject wilt.
Conclusie: op de rug slapen, overdag afwisselen
Een voorkeurshouding ontstaat doordat een jong babyhoofdje zacht is, de nekspiertjes nog zwak zijn en de zwaartekracht het hoofdje in rugligging steeds naar dezelfde kant laat zakken. De oplossing is nadrukkelijk niet om anders te gaan slapen: rugligging blijft de veiligste houding. Stuur in plaats daarvan overdag bij. Leg het hoofdje om en om een andere kant op, wissel van voedingskant, varieer de ligrichting in bed en box, geef veel wakkere buiktijd onder toezicht en zet speelgoed en jezelf aan de niet-voorkeurskant. Zie je na zo'n acht weken geen verbetering of ontstaat er een duidelijke afplatting, dan denken het consultatiebureau en de kinderfysiotherapeut graag met je mee. Grote kans dat het hoofdje van je kleine dan binnen een paar maanden weer mooi rond groeit.
Verder lezen:
Co-sleeper: dichtbij slapen op een eigen, veilige plek
Co-sleeper: dichtbij slapen op een eigen, veilige plek