Wennen op het kinderdagverblijf of bij de gastouder: zo maak je de start makkelijker

Wennen aan de opvang gaat het best stap voor stap: eerst samen met jou, daarna korte momenten alleen, wakker en al spelend, en pas later een dutje en een hele dag. Neem kort en duidelijk afscheid, elke keer op dezelfde manier, en laat het troosten over aan de pedagogisch medewerker. Rond 6 tot 8 maanden kan wennen extra lastig zijn, omdat angst voor vreemden en voor afscheid dan duidelijker worden. Geef je kind en jezelf de tijd: er is geen vaste formule.

In het kort

Waarom is wennen zo belangrijk?

Voor je kind verandert er veel als het naar het kinderdagverblijf of de gastouder gaat. Een nieuwe plek, onbekende gezichten, andere geluiden en geuren, en een groep in plaats van een-op-een aandacht. Kind en Gezin noemt dat een grote aanpassing, en de eerste dagen zijn voor een kind ook echt spannend.

Door rustig te wennen, kan je kind al die indrukken op zijn eigen tempo verwerken. De pedagogisch medewerker leert ondertussen de signalen van je kind kennen: wanneer heeft hij honger, wanneer is hij moe, hoe troost je hem. Zo kan je kind vertrouwen opbouwen in een nieuwe volwassene.

Kind en Gezin legt ook uit waarom de band met jou daarbij helpt: de overgang verloopt vaak het vlotst als je kind veilig aan jou gehecht is. Die band geeft hem het vertrouwen om op ontdekking te gaan. Je kind leert via jou dat de nieuwe plek een goede plek is, waar jij vertrouwen in hebt.

Wanneer is wennen extra lastig?

Leeftijd speelt mee. Kind en Gezin beschrijft dat een baby van 6 à 8 maanden duidelijk laat zien aan wie hij gehecht is. De angst voor vreemden en de angst om van jou gescheiden te worden, worden dan zichtbaarder: hij klampt zich vast aan bekenden en is angstig bij onbekenden. Start je kind in die periode, neem dan extra tijd voor het wennen.

Ook op andere momenten kan je kind het moeilijker hebben, zegt het NJI: als hij zich niet lekker voelt of als een dag heel anders loopt dan normaal. Meer over die fase lees je in verlatingsangst bij baby's.

Voor de start: zo bereid je je kind voor

Kind en Gezin geeft een aantal tips voor de weken voordat de opvang begint:

• Laat je kind al eens door iemand anders verzorgen. Vraag bijvoorbeeld iemand die je vertrouwt om een paar uurtjes op te passen.
• Ga naar andere plekken dan thuis. Wandelen, een andere speelplek, een winkel: zo went je kind aan andere geluiden en indrukken.
• Bespreek gewoontes met de opvang. Hoe gaat het eten, de verzorging, het spelen en vooral het slapen? Kijk samen wat haalbaar is, en welke routines je thuis al kunt oefenen.
• Neem iets van thuis mee, zoals een knuffeldoekje of de eigen slaapzak. Dat kan rust brengen bij het slapen op de opvang.
• Laat de start van de opvang niet samenvallen met de start van je werk. Dan kun je je kind na een wenmoment rustig thuis opvangen.

Gaat je kind ook naar opa en oma of een oppas? Laat het dan ook daar wennen, en bouw het opvangplan rustig op met een zekere regelmaat.

Zo bouw je het wennen op

Elke opvang heeft een eigen wenbeleid. Vraag ernaar, en gebruik onderstaande volgorde als houvast. Het is een voorbeeld op basis van de tips van Kind en Gezin, geen vast schema.

Kind en Gezin benadrukt dat de eerste wenmomenten alleen kort en wakker zijn: al spelend leert je kind de opvang het best kennen. Help je kind tijdens het samen wennen door te vertellen wat er gebeurt: "Hoor je dat andere kindje roepen? Schrok je? Het is oké, ik ben hier." En wees eerlijk tegen jezelf: het is voor jou ook spannend. Als jij rustig bent, voelt je kind zich ook meer op zijn gemak.

Afscheid nemen: kort, duidelijk en steeds hetzelfde

Het moment van wegbrengen vinden veel ouders het zwaarst. Dit adviseert het NJI:

1. Blijf even bij je kind zodat het kan wennen aan de medewerker en zich veilig voelt. Het NJI noemt dat een warme overdracht.
2. Laat de medewerker je kind van je overnemen en even bij zich houden terwijl jij weggaat.
3. Neem kort en duidelijk afscheid, zoveel mogelijk op dezelfde manier. Een vast zinnetje, een kus, zwaaien bij het raam.
4. Laat het troosten over aan de medewerker. Dat is voor je kind het duidelijkst. Terugkomen maakt het afscheid vaak langer en moeilijker.
5. Blijf zelf rustig. Je kind voelt spanning aan en reageert daarop.

Wat het NJI ook schrijft, en wat ik veel ouders zie opluchten: zodra je eenmaal uit beeld bent, wordt je kind vaak snel weer rustig. Stiekem weggaan raad ik af. Afscheid nemen is juist iets wat jullie samen mogen oefenen.

Je kunt dat thuis al spelenderwijs doen. Het NJI noemt kiekeboe-spelletjes en even de kamer uitgaan en dan je hoofd om de hoek steken. Zo leert je kind dat jij terugkomt.

De eerste weken: wat je kunt verwachten

Ook als het wennen goed gaat, merk je de eerste weken vaak iets thuis:

• Moe en hangerig. Een dag vol indrukken kost energie. Een vroegere bedtijd kan helpen; kijk in bedtijd baby en peuter per leeftijd wat past. Hoe je de bedtijd in een paar dagen vervroegt, lees je in bedtijd van je baby verschuiven.
• Anders slapen. Kind en Gezin schrijft dat de stap naar de opvang invloed kan hebben op het slaapgedrag. Hoe je het ritme thuis en op de opvang op elkaar afstemt, lees je in slapen op het kinderdagverblijf.
• Meer aanhankelijk. Na een opvangdag wil je kind vaak extra dicht bij je zijn. Geef hem die nabijheid; dat is bijtanken, geen terugval.
• Overprikkeld. Een rustige avond met weinig bezoek helpt. Herken je de signalen van een te volle dag, kijk dan in oververmoeidheid bij je baby.

Houd ook in je achterhoofd dat wennen volgens Kind en Gezin geen eenmalige gebeurtenis is. Na een vakantie of ziekte, bij een overstap naar de peutergroep of naar school, heeft je kind opnieuw even tijd nodig.

Wanneer overleg je?

Bespreek het met de pedagogisch medewerker of de mentor van je kind als je kind na de wenperiode nog lang erg van slag is, slecht eet of drinkt op de opvang, of als je zelf twijfelt. Kind en Gezin zegt het mooi: jij kent je kind het best, en door die kennis te delen voelt je kind zich sneller op zijn gemak. Maak je je zorgen over je kind zelf, bespreek het dan ook met het consultatiebureau.

Wil je tussendoor even sparren over het afscheid of de eerste opvangweken, dan kun je je vraag ook stellen aan Numo, de coach in de Numsy-app.

Verder lezen

• Slapen op het kinderdagverblijf: ritme thuis en op de opvang
• Verlatingsangst bij baby's: wanneer, hoe lang en wat helpt bij het slapen
• Slaapritueel
• Oververmoeidheid bij je baby
• Bedtijd baby en peuter: hoe laat naar bed per leeftijd

Bronnen

• Kind en Gezin (Opgroeien, Vlaanderen), Wennen in de opvang
• NJI, Baby: scheidingsangst, angst om verlaten te worden, Nederlands Jeugdinstituut
• NJI, Baby: eenkennigheid, angst voor vreemden, Nederlands Jeugdinstituut
• NJI, Baby: hechting, band opbouwen, Nederlands Jeugdinstituut

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.