Hechting: hoe je baby een veilige band met je opbouwt (de fases per leeftijd)

Hechting is de band waardoor je baby zich veilig voelt bij jou en andere vaste verzorgers. Die band groeit vanzelf als je contact maakt, de signalen van je baby leert herkennen en daar op tijd op reageert, schrijft het Nederlands Jeugdinstituut (NJI). In het eerste jaar wordt de band steeds zichtbaarder, met rond 6 tot 8 maanden een duidelijke voorkeur voor vertrouwde mensen. En je hoeft geen perfecte ouder te zijn: volgens de JGZ-richtlijn Ouder-kindrelatie is goed genoeg ook echt goed genoeg.

In het kort

Wat is hechting bij een baby?

Bij hechting gaat het om een gevoel van veiligheid in contact met andere mensen, schrijft het NJI. Een kind dat zich veilig voelt, wordt vaak actiever: het durft meer rond te kijken en vrijer te bewegen. In nieuwe situaties blijft het in de buurt van bekenden, en kijkt het even naar jou om te zien of het veilig is.

De JGZ-richtlijn Ouder-kindrelatie beschrijft het mooi: de ouder is een veilige basis van waaruit het kind de wereld kan verkennen, en waar het altijd op kan terugvallen. Kenmerkend voor een veilige relatie is vertrouwen tussen ouder en kind.

Waarom dat zo belangrijk is? Het NJI legt uit dat hechting de basis is voor de manier waarop je kind later relaties aangaat, met familie, vrienden en partners. Door hechting leert je kind vertrouwen te hebben in zichzelf en in de wereld om zich heen.

De fases van hechting per leeftijd

Kind en Gezin en het NJI beschrijven hoe hechting zich in de eerste twee jaar ontwikkelt:

Kind en Gezin vat het eerste jaar zo samen: als vaste mensen voortdurend en goed voor je baby zorgen, geeft dat vertrouwen en voorspelbaarheid. Na korte periodes van scheiding leert je baby dat de vertrouwde persoon elke keer terugkomt. Daar groeit zijn zelfvertrouwen uit.

Verlatingsangst en eenkennigheid: een goed teken

Ouders schrikken er soms van als hun baby ineens huilt bij afscheid of bij opa en oma niet meer op schoot wil. Toch is dat juist een teken dat de hechting zich ontwikkelt, schrijft het NJI. De relatie met jou is zo belangrijk geworden voor je kind, dat het een groot moment is als je even weggaat.

Hoe je die fase rond het slapen opvangt, lees je in verlatingsangst bij baby's.

Hoe bouw je een goede band op met je baby?

Hechting is een natuurlijk proces, benadrukt het NJI. Je kind heeft vooral nodig dat je contact blijft maken en reageert op wat het je laat merken. Daarbij helpen drie dingen:

1. Sensitief reageren. Je leert de signalen van je baby herkennen en reageert daar tijdig en passend op. De JGZ-richtlijn noemt dit, samen met het kunnen aanvoelen wat er in je kind omgaat, het belangrijkste voor een veilige band.
2. Een kleine, vaste groep verzorgers. Continuïteit is belangrijk, schrijft het NJI: een klein aantal vaste mensen die niet te vaak wisselen.
3. Een warme overdracht. Blijf er even bij als je je kind bij iemand anders brengt, zodat het kan wennen. Een vaste knuffel kan helpen in een nieuwe situatie.

In het dagelijks leven ziet dat er heel gewoon uit. Het NJI noemt:

• reageren wanneer je kind contact zoekt;
• je kind regelmatig bij je nemen, wiegen en zacht aanraken;
• samen spelen of zingen als je merkt dat je kind dat wil;
• benoemen wat je kind doet en voelt;
• praten over wat je doet tijdens aankleden, in bad doen of in bed leggen;
• je kind positief benaderen en complimentjes geven.

Dat benoemen hoeft niet perfect. De JGZ-richtlijn geeft een voorbeeld: in plaats van "Jij bent moe" kun je zeggen "Ik denk dat je moe bent. Zullen we eens kijken of je wilt slapen?" Zit je ernaast, dan zeg je gewoon: "Je wilt niet opgetild worden, er is iets anders."

Je hoeft geen perfecte ouder te zijn

Dit is misschien wel het belangrijkste van dit hele artikel. De JGZ-richtlijn Ouder-kindrelatie zegt letterlijk dat het voor een gezonde ontwikkeling niet nodig is om een perfecte ouder te zijn, en dat streven naar perfectie je opvoedvaardigheden juist ondermijnt. Ze gebruiken de term goed genoeg ouderschap: een stabiele, zorgzame en liefdevolle benadering van je kind.

De richtlijn noemt ook een cijfer dat veel ouders geruststelt. In een gezonde ouder-kindrelatie stemt een ouder in ongeveer 30 procent van de alledaagse situaties meteen goed af op het kind. In de rest van de situaties zit je er eerst naast, en maak je het daarna weer goed. Juist van dat herstellen leert je kind om met zijn gevoelens om te gaan.

Dus: je baby huilt en je weet niet waarom? Je pakt hem op en hij wil juist liggen? Dat is geen falen, dat is gewoon hoe het werkt.

Hechting bij een huilbaby, een zware start of weinig slaap

Soms is het moeilijker. Thuisarts schrijft dat sommige baby's gevoeliger zijn voor prikkels, en dat het bij hen vaak meer moeite kost om ze een veilig gevoel te geven. Ook als je je zelf angstig, somber, moe of gestrest voelt, is het lastiger om goed te reageren op de signalen van je baby.

Dat betekent niet dat de band niet goed komt. Het betekent dat jij ook steun nodig hebt. Wat ik ouders in die situatie meegeef:

• Zorg voor rust en regelmaat, zodat je baby en jij voorspelbare momenten hebben. Tips daarvoor staan in huilbaby in slaap krijgen.
• Wissel af met je partner of iemand anders die je vertrouwt; in wat papa kan doen bij het slapen staan ideeën om de nachten te verdelen.
• Zoek de fijne momenten op, hoe klein ook: huid op huid, samen in bad, een liedje.
• Neem je eigen slaap serieus, zie slaaptekort als ouder.

Hechting en de opvang

Gaat je kind naar een kinderdagverblijf of gastouder, dan is dat geen bedreiging voor jullie band. Het NJI schrijft dat kinderen met meerdere mensen een sterke band kunnen opbouwen. Wel helpt het als de verzorgers je kind ongeveer op dezelfde manier behandelen als jij, en als er een warme overdracht is. Hoe je die eerste weken aanpakt, lees je in wennen op het kinderdagverblijf. Hoe je het ritme thuis en op de opvang op elkaar afstemt, lees je in slapen op het kinderdagverblijf.

Wanneer vraag je hulp?

Twijfel je over de band met je baby, voel je weinig of ben je vaak somber, angstig of uitgeput? Praat erover met het consultatiebureau of je huisarts. Volgens de JGZ-richtlijn zijn zij bij uitstek in de positie om de ouder-kindrelatie te bespreken en ouders te steunen in hun rol. Je hoeft niet te wachten tot het misgaat: een vraag stellen is al genoeg.

Wil je tussendoor even sparren over hoe je je baby kunt troosten of geruststellen, dan kun je je vraag ook stellen aan Numo, de coach in de Numsy-app.

Verder lezen

• Verlatingsangst bij baby's: wanneer, hoe lang en wat helpt bij het slapen
• Huilbaby in slaap krijgen: rust, regelmaat en minder prikkels
• Baby slaapt alleen op mij: zo leert hij overdag in bed slapen
• Wat papa kan doen bij het slapen
• Slapen op het kinderdagverblijf: ritme thuis en op de opvang
• Slaaptekort als ouder: zo houd je het vol

Bronnen

• NJI, Baby: hechting, band opbouwen, Nederlands Jeugdinstituut
• Kind en Gezin (Opgroeien, Vlaanderen), Fases in de hechting
• JGZ-richtlijn Ouder-kindrelatie, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• NJI, Baby: scheidingsangst, angst om verlaten te worden, Nederlands Jeugdinstituut
• Thuisarts.nl (NHG), Baby's en huilen: Mijn baby huilt. Wat kan ik doen?

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.