Wanneer van 2 naar 1 slaapje overgaan + stappenplan

De meeste kinderen gaan rond 15 tot 18 maanden van 2 naar 1 slaapje, liever niet voor 14 maanden en soms pas rond 20 maanden. Je merkt het aan het ochtenddutje: dat wordt kort, geweigerd of schuift steeds later, terwijl je kind 's middags niet meer moe genoeg is. De overgang zelf duurt meestal 2 tot 4 weken. In die tijd schuif je het ochtenddutje in stapjes van 20 tot 30 minuten op naar één middagdutje rond 12.00 tot 12.30 uur, en breng je je kind eerder naar bed.

In dit artikel

1. In het kort
2. Op welke leeftijd gaat een baby van 2 naar 1 slaapje?
3. Hoe merk je dat je kind toe is aan 1 slaapje?
4. Wanneer nog niet van 2 naar 1 slaapje?
5. Hoe bouw je af van 2 naar 1 slaapje? Stappenplan in 2 weken
6. Voorbeeldschema met 1 slaapje
7. Hoe lang duurt de overgang van 2 naar 1 slaapje?
8. Tips voor een soepele overgang naar 1 slaapje
9. Wanneer hulp vragen bij het consultatiebureau of een slaapcoach

In het kort

Op welke leeftijd gaat een baby van 2 naar 1 slaapje?

Rond 15 tot 18 maanden. Het liefst niet eerder, later mag wel. In mijn praktijk zie ik ouders vaak te vroeg overstappen, omdat een kind van 12 of 13 maanden het ochtenddutje ineens weigert. Meestal is dat een tijdelijke dip, geen teken dat het dutje weg kan.

De overgang van 2 naar 1 slaapje is de derde van vier dutjesovergangen in de eerste jaren:

Dat het middagdutje meestal pas tussen 3 en 5 jaar verdwijnt, blijkt ook uit Zwitserse referentiecurves (Iglowstein et al., 2003). Een kind van 1 tot 2 jaar heeft in totaal 11 tot 14 uur slaap per etmaal nodig (Paruthi et al., 2016; Hirshkowitz et al., 2015). Wie van 2 naar 1 slaapje gaat, verliest overdag vaak een half uur tot een uur; dat haal je in met een vroegere bedtijd. De overgang van 3 naar 2 slaapjes staat apart beschreven in dutjesovergangen van 3 naar 2 en naar 1 slaapje.

Hoe merk je dat je kind toe is aan 1 slaapje?

Kijk niet naar de kalender, maar naar deze signalen, en let vooral op de combinatie. Zie je er drie of meer, 2 weken achter elkaar, dan is je kind er waarschijnlijk klaar voor:

1. Het ochtenddutje wordt heel kort (30 tot 45 minuten) of je kind valt helemaal niet in slaap.
2. Het ochtenddutje gaat prima, maar het middagdutje lukt niet meer, waardoor bedtijd 's avonds naar 20.00 of 21.00 uur schuift.
3. Inslapen duurt bij beide dutjes steeds langer, terwijl je kind vrolijk in bed ligt te kletsen.
4. Je kind wordt 's nachts weer wakker of is heel vroeg wakker, zonder dat er iets anders speelt.
5. Je kind wil 's middags niet meer slapen, maar is 's avonds ook niet oververmoeid.
6. Het humeur blijft overdag goed, ook op dagen met maar één dutje.

Let op: dutjes weigeren is niet altijd een teken dat er een dutje af kan. Rond 12 en 15 maanden zit ook een slaapregressie, en dan lijkt het er verdacht veel op. Lees het verschil in slaapregressie 15 maanden.

Wanneer nog niet van 2 naar 1 slaapje?

Wacht nog even als je kind jonger is dan 14 maanden, ziek is, midden in een regressie of sprong zit, net is gestart op de opvang, of aan het eind van de middag steeds instort. Met 1 slaapje moet je kind zo'n 5 uur achter elkaar wakker zijn, en dat is voor de meeste kinderen onder de 15 maanden gewoon te lang. Het gevolg: rond 17.00 uur is de dag op en de avond een drama.

Twee trucjes om de 2 dutjes nog even vast te houden:

• Kort het ochtenddutje in. Begin met een uur en maak je kind daarna zachtjes wakker. Het middagdutje plan je 3 tot 4 uur later.
• Rek de tijd tussen de dutjes op. Schuif het ochtenddutje een half uur later, dan is je kind 's middags weer moe genoeg. Bedtijd schuift dan meestal een kwartier mee.

Hoe bouw je af van 2 naar 1 slaapje? Stappenplan in 2 weken

Heb je de trucjes geprobeerd en merk je dat je kind echt klaar is voor een dutje minder? Dan ga je er rustig naartoe werken, niet ineens een dutje schrappen. Kies de methode die bij je kind past.

Methode 1: schuif het ochtenddutje op. Dit werkt het best bij kinderen die lang slapen in de ochtend en 's middags niet meer willen.

Methode 2: kort het ochtenddutje steeds verder in. Dit werkt goed bij kinderen die al een kort ochtenddutje doen. Ga in stapjes van een paar dagen van 60 naar 45 naar 30 minuten en dan naar geen ochtenddutje meer. Het middagdutje schuift tegelijk naar voren, van 13.30 naar 12.30 uur.

Bij beide methodes geldt: gaat een stap 3 dagen goed, dan mag de volgende. Gaat het mis, blijf dan een paar dagen langer op de huidige stap staan.

Voorbeeldschema met 1 slaapje

Zo ziet een dag eruit als de overgang klaar is. De wakkertijd voor het dutje en voor de nacht is 4,5 tot 5 uur.

Sliep je kind maar een uur? Probeer het opnieuw te laten slapen, en lukt dat niet, dan gaat het die avond om 18.00 uur naar bed. Een vroege lunch voorkomt dat je kind aan tafel in slaap valt. Uitgewerkte schema's per leeftijd vind je in slaapschema dreumes 15 maanden en slaapschema dreumes 18 maanden.

Hoe lang duurt de overgang van 2 naar 1 slaapje?

Reken op 2 tot 4 weken waarin goede en moeizame dagen elkaar afwisselen. De ene dag lukt één dutje prima, de volgende dag heeft je kind na een korte nacht toch twee slaapjes nodig. Dat is geen terugval, dat is de overgang. Zie je 2 weken achter elkaar dat één dutje volstaat en het humeur goed blijft, dan is het klaar.

Wordt het eind van de middag toch te lang, laat je kind dan rond 16.00 uur een korte powernap van 15 tot 20 minuten doen in de wagen of auto. Zo'n overbruggingsdutje redt de avond zonder dat bedtijd naar achteren schuift.

Tips voor een soepele overgang naar 1 slaapje

• Bewaak de wakkertijd. Niet langer dan 4,5 tot 5 uur, zeker in het begin. Bedtijd is dan vaak al om 18.00 tot 18.30 uur. Je kind haalt daar de gemiste dagslaap in.
• Laat het middagdutje lang duren. 2 tot 2,5 uur is prima. Slaapt je kind maar een uur, probeer dan opnieuw.
• Houd het avondritueel hetzelfde, ook al is bedtijd vroeger. Een vast ritueel zorgt voor sneller inslapen en minder wakker worden (Mindell et al., 2009).
• Stem af met de kinderopvang. Vertel welke stap jullie zetten, zodat het dutje daar op hetzelfde moment valt. Hoe dat werkt, lees je in slapen op het kinderdagverblijf.
• Plan uitjes en visite na het dutje, of laat je kind in de auto of wagen slapen. Eén dag met een dutje onderweg gooit het ritme niet om.
• Kijk naar je kind, niet naar het schema. Is je kind moe, dan is het bedtijd, ook als de klok iets anders zegt. Een week de dutjes en wakkertijden bijhouden, bijvoorbeeld in de Numsy Slaap-app, laat snel zien welk patroon bij jouw kind past.

Wanneer hulp vragen bij het consultatiebureau of een slaapcoach

Lukt het na 6 weken nog niet, wordt je kind overdag steeds hangeriger, of slaapt het in totaal veel minder dan 11 uur per etmaal? Bespreek het dan op het consultatiebureau, dat werkt met de JGZ-richtlijn Gezonde slaap. Ook bij twijfel of het een dutjesovergang is of iets anders, zoals oorpijn of een verkoudheid die niet overgaat, is een belletje naar de huisarts nooit overdreven.

Verder lezen

• Dutjesovergangen van 3 naar 2 en naar 1 slaapje
• Slaapschema dreumes 15 maanden + voorbeeldschema
• Slaapschema dreumes 18 maanden + voorbeeldschema
• Overbruggingsdutje
• Slaapregressie 15 maanden
• Slapen op het kinderdagverblijf

Bronnen

• Paruthi S. et al. (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, American Academy of Sleep Medicine, Journal of Clinical Sleep Medicine 12(6)
• Hirshkowitz M. et al. (2015), National Sleep Foundation's sleep time duration recommendations, Sleep Health 1(1)
• Iglowstein I. et al. (2003), Sleep duration from infancy to adolescence: reference values and generational trends, Pediatrics 111(2)
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5)
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.