Slaap bij een te vroeg geboren baby: gecorrigeerde leeftijd, ritme en tips

Een te vroeg geboren baby slaapt meer en in kortere stukken dan een voldragen baby, en dat is normaal: hij doet thuis wat hij anders nog in de buik had gedaan. Reken bij alles wat met slaap te maken heeft met de gecorrigeerde leeftijd, dus de leeftijd gerekend vanaf de uitgerekende datum. Een dag-nachtritme ontstaat dan, net als bij andere baby's, in de eerste 2 tot 3 maanden ná die datum. Veilig slapen is bij een prematuur extra belangrijk: altijd op de rug, in een eigen bed, zonder los beddengoed.

In het kort

Wat is de gecorrigeerde leeftijd en hoe reken je die uit?

De gecorrigeerde leeftijd is de leeftijd die je baby zou hebben als hij op de uitgerekende datum was geboren. Je trekt het aantal weken dat hij te vroeg kwam af van zijn kalenderleeftijd. Het consultatiebureau gebruikt die leeftijd voor de groeicurve en de ontwikkeling, meestal tot je kind 2 jaar is, en voor slaap doe je precies hetzelfde.

Waarom dit belangrijk is: de bekende mijlpalen (een ritme rond 3 maanden, een langere nacht rond 5 maanden, de slaapregressie van 4 maanden) horen bij de gecorrigeerde leeftijd. Kijk je naar de kalenderleeftijd, dan lijkt je baby achter te lopen terwijl hij precies op schema zit.

Hoeveel slaapt een te vroeg geboren baby?

Veel. Een voldragen pasgeborene slaapt volgens de National Sleep Foundation 14 tot 17 uur per etmaal. Een prematuur zit daar vaak boven, zeker in de eerste weken thuis, en slaapt in kortere blokken van soms maar een uur, met veel actieve slaap waarin hij trekt, kreunt en beweegt. Hij wordt vooral wakker om te drinken en is daarna snel weer weg.

Wat ik ouders altijd meegeef: een prematuur die veel slaapt, is niet lui en niet ziek, hij is aan het inhalen. Waar je wel op let, is of hij genoeg drinkt. Kleine baby's laat je in de eerste weken niet langer dan 3 uur doorslapen zonder voeding, tenzij de kinderarts iets anders heeft afgesproken. Hoe je dat rustig doet, lees je in moet je een baby wakker maken voor een voeding.

Waarom is de slaap van een prematuur zo anders?

Drie dingen spelen tegelijk:

• Korte cycli en veel actieve slaap. De slaap van een prematuur is nog onregelmatiger dan die van een voldragen baby: meer trekken, kreunen en oppervlakkig slapen, minder diepe slaap. Dat is geen slechte slaap, het is de slaap die bij zijn leeftijd hoort.
• Snel overprikkeld. Licht, geluid, aanraking en te lang wakker zijn komen hard binnen. Een prematuur laat vaak subtiel zien dat het genoeg is: wegkijken, spreiden van de vingers, hikken, gapen. Dan is het tijd voor bed, ook als hij nog maar 30 of 40 minuten wakker is.
• Kleine maag. Hij moet vaak drinken en kan nog geen lange nacht zonder voeding. Dat bepaalt in de eerste maanden het ritme meer dan slaapdruk.

Slaapt je prematuur juist slecht, met veel huilen, moeilijk inslapen en na 20 minuten weer wakker? Dan is hij vaak te lang wakker geweest. Korter is bij deze baby's bijna altijd beter.

Van couveuse naar thuis: zo help je je baby wennen

De afdeling is licht, warm en vol geluid, thuis is het ineens stil en anders. Zo maak je de overgang zacht:

1. Houd de eerste week het ritme van de afdeling aan, inclusief de voedingstijden. Verander pas iets als je baby gewend is.
2. Demp prikkels: gedimd licht, zachte stemmen, weinig bezoek. Een rustig, gelijkmatig slaapgeluid in de kamer kan de stilte thuis minder abrupt maken.
3. Veel huid-op-huidcontact overdag, met papa én mama. Het kalmeert, helpt bij het drinken en geeft een baby die lang in een couveuse lag wat hij gemist heeft.
4. Leg hem wakker maar slaperig neer zodra je de eerste slaapsignalen ziet, op de rug in zijn eigen bed.
5. Vertrouw op de kinderarts en het consultatiebureau voor gewicht en voeding. Voor slaap geldt: het mag rommelig zijn.

Een gewone babyfoon is geen bewaking; een monitor thuis krijg je alleen op advies van de afdeling.

Slaapschema prematuur per gecorrigeerde leeftijd

Gebruik deze tabel op gecorrigeerde leeftijd en neem bij twijfel de kortste wakkertijd.

De wakkertijd omvat voeden, verschonen en even contact; bij een prematuur is dat vaak al genoeg. Alle wakkertijden per maand vind je in wakkertijden baby 0 tot 12 maanden; tel er bij een prematuur de weken te vroeg vanaf.

Wanneer komt het dag-nachtritme?

Net als bij voldragen baby's in de eerste 2 tot 3 maanden, alleen tel je vanaf de uitgerekende datum. Onderzoek van Rivkees laat zien dat het dag-nachtritme in die periode ontstaat en dat daglicht daarbij helpt; McGraw en collega's zagen dat het melatonineritme rond 3 maanden zichtbaar wordt. Een prematuur die 8 weken te vroeg kwam, laat dat ritme dus zien rond 4 tot 5 maanden kalenderleeftijd.

Help het ritme met licht en gewone huisgeluiden overdag, en 's nachts donker, stil en saai bij de voedingen. Draait je baby dag en nacht om, dan lees je dag- en nachtritme baby omdraaien.

Prematuur doorslapen: wanneer?

Op dezelfde momenten als andere baby's, geteld vanaf de uitgerekende datum. Uit onderzoek van Henderson en collega's blijkt dat rond 5 maanden ongeveer de helft van de baby's 8 uur aaneengesloten slaapt en met 1 jaar zo'n 70 tot 80%. Voor een prematuur schuift dat dus op met het aantal weken dat hij te vroeg was.

Belangrijker dan de datum is de voeding. Nachtvoedingen zijn bij een prematuur lang nodig voor de groei; laat het weglaten ervan altijd aan de kinderarts of het consultatiebureau over, op basis van gewicht en groeicurve. Slaaptraining of methodes om zelf in slaap te vallen zijn voor een prematuur pas een optie vanaf ongeveer 6 maanden gecorrigeerd, en ook dan in overleg.

Veilig slapen bij een prematuur

Te vroeg geboren baby's hebben een hoger risico op wiegendood; daarom noemen de JGZ-richtlijn Preventie wiegendood en de AAP de adviezen voor hen extra belangrijk. Op een rij:

• Altijd op de rug, ook al lag hij in het ziekenhuis anders. De afdeling begint hier meestal al mee vóór ontslag.
• Eigen bed, vlak en stevig matras, de eerste 6 maanden op jullie slaapkamer.
• Geen kussens, dekbed, hoofdsteuntjes of positioneringskussens; wel een goed passende slaapzak. Een gewone maat 50/56 is vaak te ruim bij de hals; kijk naar maat 44 of 50 in welke maat slaapzak voor je baby.
• Kamer 16 tot 18 graden, geen muts binnen, niet te warm aankleden.
• Rookvrij, in huis en in de auto.
• Niet slapen in een autostoeltje of wipstoel buiten de auto.

Alle adviezen staan uitgewerkt in veilig slapen baby. Is je baby onderdeel van een tweeling, wat bij prematuren vaak zo is, dan lees je ook tweeling in slaap krijgen.

Wanneer naar de kinderarts, huisarts of het consultatiebureau?

Een prematuur heeft in het eerste jaar vaste controles bij de kinderarts en het consultatiebureau; gebruik die om slaapvragen te stellen. Bel eerder als:

• je baby moeilijk wakker te krijgen is voor een voeding, slap aanvoelt of veel minder drinkt;
• hij pauzes in de ademhaling heeft, blauwig of grauw wordt, of anders ademt dan je gewend bent;
• hij koorts heeft (bij een jonge baby altijd bellen);
• hij niet groeit volgens de gecorrigeerde curve;
• jullie als ouders niet meer kunnen slapen van de zorgen. Dat mag je hardop zeggen.

Verder lezen

• Moet je een baby wakker maken voor een voeding?
• Veilig slapen baby: zo maak je de slaapomgeving veilig
• Tweeling in slaap krijgen: ritme, samen of apart, en wat werkt
• Wakkertijden baby 0-12 maanden
• Dag- en nachtritme baby omdraaien: zo pak je het aan
• Welke maat slaapzak voor je baby? Maattabel per leeftijd en lengte

Bronnen

• NCJ (2017, herziening), JGZ-richtlijn Preventie wiegendood, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• American Academy of Pediatrics, Moon RY et al. (2022), Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations, Pediatrics 150(1)
• Hirshkowitz M. et al. (2015), National Sleep Foundation's sleep time duration recommendations, Sleep Health 1(1)
• Rivkees S.A. (2003), Developing circadian rhythmicity in infants, Pediatrics 112(2)
• McGraw K. et al. (1999), The development of circadian rhythms in a human infant, Sleep 22(3)
• Henderson J.M.T. et al. (2010), Sleeping through the night: the consolidation of self-regulated sleep across the first year of life, Pediatrics 126(5)

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.