Ritme aanleren bij je baby: vanaf wanneer en hoe (0 tot 12 maanden)

Een pasgeboren baby heeft nog geen ritme; dat groeit vanaf een week of 6 tot 8, als het dag-nachtritme op gang komt, en staat bij de meeste baby's rond 3 tot 4 maanden. Je leert het aan met een vaste volgorde (eten, wakker zijn, slapen), een vaste wektijd en wakkertijden die passen bij de leeftijd. Kijk naar je baby en niet alleen naar de klok: een flexibel ritme houd je langer vol dan een strak schema.

In het kort

Wat is een ritme voor een baby eigenlijk?

Een ritme is een dag die elke dag ongeveer hetzelfde verloopt: wakker worden, drinken, even wakker zijn, slapen, en 's avonds een vast ritueel en een langere nacht. Het gaat om volgorde en herhaling, niet om tijden op de minuut. Je baby leert zo wat er komt, en jij ziet sneller of hij moe is of honger heeft.

Vanaf wanneer kun je je baby een ritme aanleren?

Niet meteen. Een pasgeboren baby maakt nog geen eigen slaaphormoon (melatonine) op vaste tijden. Het dag-nachtritme ontstaat in de eerste 2 tot 3 maanden en daglicht helpt daarbij (Rivkees, 2003); het melatonineritme wordt rond 3 maanden zichtbaar (McGraw, 1999).

Wat dat in de praktijk betekent:

• 0 tot 6 weken: volg je baby. Voeden op verzoek, slapen als hij moe is. Je enige ritme is licht en leven overdag, donker en stil 's nachts.
• 6 tot 8 weken: je kunt beginnen met een vaste wektijd en de volgorde eten, wakker zijn, slapen.
• 3 tot 4 maanden: het ritme gaat staan. Dutjes worden voorspelbaarder en een vaste bedtijd past nu goed.

Draait je baby dag en nacht nog om, begin daar dan eerst mee: dat lees je in dag- en nachtritme baby omdraaien.

Ritme aanleren in 5 stappen

Dit is de volgorde die ik ouders in mijn praktijk meegeef. Begin met stap 1 en 2; de rest volgt vaak vanzelf.

1. Kies een vaste wektijd. Bijvoorbeeld 07:00 uur, elke dag, ook in het weekend. Gordijnen open, daglicht erin, voeding. Dit is het anker van de hele dag.
2. Houd de volgorde eten, wakker zijn, slapen aan. Geef de voeding direct na het wakker worden, niet vlak voor het dutje. Zo raakt drinken los van inslapen.
3. Let op de wakkertijd. Leg je baby te slapen zodra de wakkertijd van zijn leeftijd erop zit, of eerder als je slaapsignalen ziet (gapen, wegkijken, wrijven in de ogen).
4. Zet een kort slaapritueel neer. Voor de dutjes 2 tot 5 minuten (slaapzak, gordijn dicht, liedje), voor de nacht 20 tot 30 minuten. Een vast avondritueel geeft sneller inslapen en minder wakker worden (Mindell, 2009).
5. Kies een vaste bedtijd. Vanaf 3 tot 4 maanden ligt die bij de meeste baby's tussen 18:30 en 20:00 uur.

Geef het 1 tot 2 weken. Wat je elke dag herhaalt, gaat je baby herkennen.

Eten, wakker zijn, slapen: per leeftijd in cijfers

De volgorde blijft gelijk, de tijden groeien mee. Baby's van 4 tot 12 maanden slapen 12 tot 16 uur per etmaal inclusief dutjes (Paruthi, 2016). De voedingen per dag volgen de lijn van het Voedingscentrum; de wakkertijden zijn die ik in mijn praktijk aanhoud.

Hoe je de voedingen precies in de dag past, met voorbeeldschema's per leeftijd, lees je in eet- en slaapschema baby combineren. Alle wakkertijden per maand staan in wakkertijden baby 0 tot 12 maanden.

Voorbeeld: een dagritme bij 4 maanden

Zo kan een dag eruitzien als je baby om 07:00 uur wakker wordt. Zie het als voorbeeld, niet als klok.

Bij 7 tot 12 maanden wordt dit een dag met 2 dutjes. Het 2-3-4-ritme is daar een handige vuistregel voor. Wil je alle schema's per leeftijd bij de hand hebben, dan helpt het dutjesschema van 0 tot 4 jaar om op een vel te zien waar je baby nu staat.

Strak schema of flexibel ritme: wat werkt beter?

Er zijn twee scholen: een strak schema op vaste kloktijden, of een flexibel ritme op volgorde en wakkertijd. In mijn praktijk zie ik dat een flexibel ritme voor de meeste gezinnen het best werkt.

Mijn advies: maak drie dingen vast (wektijd, slaapritueel, bedtijd) en houd de rest flexibel. Een dutje dat korter is, vang je op met een iets eerder volgend dutje of een vroegere bedtijd. Een slaapdagboek of een app zoals de Numsy-app helpt om na een week te zien welk patroon er al is.

Waarom lukt het ritme niet? 4 veelvoorkomende oorzaken

• De wakkertijd is te lang. Een oververmoeide baby slaapt slechter in en korter. Probeer 15 minuten eerder.
• Voeden en inslapen vallen samen. Schuif de voeding naar het begin van de wakkertijd.
• Te weinig daglicht. Ga elke dag even naar buiten, liefst 's ochtends.
• Te jong. Onder de 6 tot 8 weken is geen ritme normaal. Dat is ontwikkeling, geen falen.

Wanneer naar het consultatiebureau?

Een baby zonder ritme is geen medisch probleem. Neem wel contact op met het consultatiebureau als je baby slecht drinkt of weinig groeit, als hij heel veel huilt en moeilijk te troosten is, of als je na een paar weken met een vaste aanpak nergens verandering ziet. Ook als je zelf zo moe bent dat het niet meer gaat, mag je daar altijd terecht.

Verder lezen

• Dag- en nachtritme baby omdraaien
• Eet- en slaapschema baby combineren
• Het 2-3-4-ritme voor baby's
• Wakkertijden baby 0 tot 12 maanden
• Slaapritueel
• Slaapsignalen herkennen

Bronnen

• Rivkees S.A. (2003), Developing circadian rhythmicity in infants, Pediatrics 112(2)
• McGraw K. et al. (1999), The development of circadian rhythms in a human infant, Sleep 22(3)
• Paruthi S. et al. (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, AASM, Journal of Clinical Sleep Medicine 12(6)
• Mindell J.A. et al. (2009), A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood, Sleep 32(5)
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• Voedingscentrum, Borstvoeding en flesvoeding

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.