Misselijkheid tijdens de zwangerschap: wanneer, hoe lang en wat helpt

Ongeveer 7 op de 10 zwangere vrouwen zijn misselijk, en lang niet alleen 's ochtends. De misselijkheid begint meestal rond week 6, piekt tussen week 8 en 12 en is bij de meeste vrouwen rond week 16 tot 20 over. Wat helpt: klein en vaak eten, licht verteerbaar kiezen, drinken in kleine slokjes, gember, triggers vermijden en serieus rust nemen. Houd je bijna niets binnen of val je af, dan bel je je verloskundige of huisarts.

In het kort

Waarom ben je misselijk tijdens de zwangerschap?

De precieze oorzaak is nog niet tot in detail bekend, maar je hormonen zijn de belangrijkste verdachte. Zodra het embryo zich innestelt, maakt de zich ontwikkelende placenta het hormoon hCG aan. Dat stijgt in de eerste weken razendsnel en is het hoogst rond het einde van het eerste trimester, precies de periode waarin de misselijkheid het hevigst is. Progesteron doet er nog een schepje bovenop: het vertraagt je spijsvertering, waardoor je maag sneller vol en onrustig aanvoelt.

Daar komen een paar versterkers bij:

• Je reuk staat op scherp. Koffie, parfum, bakvet of de koelkast kunnen ineens een golf misselijkheid uitlokken.
• Je bent moe. Je lichaam bouwt een placenta, maakt meer bloed aan en zet je hormoonhuishouding om. Vermoeidheid maakt misselijkheid erger, en andersom.
• Een lege maag. Lang niet eten, bijvoorbeeld 's nachts, maakt de misselijkheid vaak juist heviger.
• Spanning en stress. Die nemen de klachten niet weg, maar maken ze wel voelbaarder.

Wanneer begint zwangerschapsmisselijkheid en wanneer stopt het?

Bij de meeste vrouwen begint de misselijkheid rond week 6, gerekend vanaf de eerste dag van je laatste menstruatie. Sommige vrouwen voelen al iets voordat de test positief is, anderen hebben nergens last van. Dat laatste zegt niets over hoe je zwangerschap verloopt. Misselijkheid is een van de vele vroege symptomen van een zwangerschap.

Houd je na week 20 nog steeds klachten, dan is dat vervelend maar op zichzelf geen reden tot zorg, zolang je goed blijft eten en drinken.

Alleen 's ochtends? Ook 's avonds en 's nachts misselijk zwanger

De naam ochtendmisselijkheid klopt maar half. 's Ochtends is de misselijkheid vaak het ergst door een lege maag na de nacht en het snelle opstaan, maar veel vrouwen zijn juist 's avonds of 's nachts misselijk. Dat komt door een paar dingen tegelijk: de vermoeidheid van de dag stapelt zich op, het avondeten valt zwaar of je hebt te lang niets gegeten, en zodra je ligt komt maaginhoud makkelijker omhoog. Heb je daarbij ook een brandend gevoel achter je borstbeen, lees dan ook over brandend maagzuur tijdens de zwangerschap.

Wat helpt bij avond- en nachtmisselijkheid:

• Eet 's avonds vroeg en licht, en neem vlak voor het slapen nog een klein hapje, zoals een cracker met kaas of een handje ongezouten noten.
• Leg een cracker of beschuit naast je bed voor als je 's nachts of vroeg in de ochtend wakker wordt.
• Slaap met het hoofdeinde iets hoger en zet een raam op een kier: een koele kamer met frisse lucht scheelt vaak.
• Sta 's ochtends in twee stappen op: eerst even zitten en iets eten, dan pas overeind. Zo voorkom je ook duizeligheid door een lage bloeddruk, die in het eerste trimester vaak samen met misselijkheid opspeelt.

Wat helpt tegen zwangerschapsmisselijkheid? 8 tips

Er is geen middel dat de misselijkheid gegarandeerd wegneemt, maar met een paar aanpassingen worden de klachten vaak een stuk draaglijker. Wat bij de een werkt, doet bij de ander niets, dus probeer een paar dingen tegelijk uit.

1. Eet klein en vaak. Een lege en een overvolle maag zijn allebei triggers. Verdeel je eten over 5 tot 6 kleine porties in plaats van 3 grote maaltijden.
2. Kies neutraal en licht verteerbaar. Crackers, rijst, banaan, toast, een gekookt aardappeltje. Vet, sterk gekruid of sterk geurend eten valt nu vaak verkeerd. Koud eten ruikt minder dan warm eten.
3. Drink in kleine slokjes. Water, eventueel koud of met citroen, verspreid over de dag en liever niet tijdens de maaltijd. Lukt water niet, probeer dan ijsklontjes, bouillon of verdund sap.
4. Probeer gember. Gemberthee van verse gember, een gemberkoekje of een stukje gekonfijte gember. Gebruik het als voedingsmiddel in normale hoeveelheden; geconcentreerde supplementen bespreek je eerst met je verloskundige.
5. Vermijd je triggers. Houd een paar dagen bij wanneer het toeslaat. Zet een raam open bij het koken, laat iemand anders koken als dat kan en mijd parfum, rook en benauwde ruimtes.
6. Neem rust, echt. Ga eerder naar bed, doe een middagdutje als het kan en zeg afspraken af. In het eerste trimester is rust geen luxe maar een van de effectiefste middelen tegen misselijkheid.
7. Zoek frisse lucht en beweging. Een korte wandeling helpt de spijsvertering en zet je hoofd even op iets anders.
8. Acupressuur en vitamine B6, in overleg. Polsbandjes tegen reisziekte zijn onschadelijk en helpen sommige vrouwen. Vitamine B6 kan bij sommige vrouwen de misselijkheid verminderen, maar begin er niet op eigen houtje aan: bespreek de dosering met je verloskundige of huisarts. Datzelfde geldt voor elk ander middel tegen misselijkheid.

Blijft het bij een paar dagen slecht eten, wees dan niet te streng voor jezelf: binnenhouden is nu belangrijker dan perfect gevarieerd eten. Neem wel je foliumzuur en let op wat je beter niet eet tijdens de zwangerschap.

Voorbeeld van een dag met zwangerschapsmisselijkheid

Zo kan een dag eruitzien als je de tips combineert. Schuif met de tijden zodat het bij jouw ritme past.

Misselijkheid, slaap en vermoeidheid: een vicieuze cirkel

Misselijkheid en vermoeidheid houden elkaar in het eerste trimester stevig vast. Wie misselijk is, eet en drinkt minder en slaapt onrustiger, en wie slecht slaapt, is de volgende dag misselijker. Die cirkel doorbreek je niet met wilskracht maar met planning: een vast slaapritme, een rustig avondritueel zonder schermen vlak voor bed, en overdag vaste momenten waarop je even gaat liggen. Veel aanstaande ouders vinden een zacht, constant achtergrondgeluid zoals white noise prettig om makkelijker in slaap te vallen, en na de bevalling gebruik je hetzelfde apparaatje voor je baby. Het goede nieuws: zodra de misselijkheid rond het tweede trimester afneemt, knapt ook je energie meestal zichtbaar op.

Is misselijkheid slecht voor je baby?

Nee. Gewone zwangerschapsmisselijkheid, ook als je af en toe overgeeft, is niet schadelijk voor je baby. Je lichaam heeft in de eerste weken reserves genoeg, en een paar weken eenzijdig eten haalt je baby niet tekort. Alleen als je zo veel overgeeft dat je uitdroogt en afvalt, is behandeling nodig; daarover hieronder meer. Ben je juist niet misselijk, dan is dat ook geen slecht teken.

Wanneer bel je de verloskundige of huisarts?

Neem contact op met je verloskundige of huisarts in deze situaties:

• Je houdt vrijwel niets binnen, ook vocht niet, en geeft meerdere keren per dag over.
• Je hebt tekenen van uitdroging: weinig en donkere urine, een droge mond, duizeligheid of sufheid.
• Je valt af terwijl je zwanger bent.
• Er zit bloed bij het braaksel.
• De misselijkheid komt na het eerste trimester ineens hevig terug, of je hebt daarnaast koorts, hevige buikpijn of pijn bij het plassen.

Aanhoudend hevig braken waarbij je uitdroogt en afvalt, heet hyperemesis gravidarum. Daar is behandeling voor, soms met een vochtinfuus of medicijnen via de arts. Doorbijten is hier niet verstandig en niet nodig. Heb je in de eerste weken naast misselijkheid ook buikpijn, lees dan ook over pijn in de onderbuik in de eerste weken en bel bij twijfel altijd.

Verder lezen

• Symptomen van een zwangerschap: dit zijn de eerste signalen
• Lage bloeddruk tijdens zwangerschap
• Brandend maagzuur tijdens de zwangerschap: oorzaken en tips
• Pijn onderbuik zwanger eerste weken
• Wat mag je niet eten tijdens je zwangerschap? De complete lijst

Bronnen

• Thuisarts.nl (NHG), Ik ben misselijk en zwanger
• NHS (UK), Vomiting and morning sickness in pregnancy
• Voedingscentrum, Zwanger: eten en drinken

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.