Misselijkheid hoort bij de bekendste ongemakken van het begin van de zwangerschap. Ongeveer zeven op de tien zwangere vrouwen hebben er in meer of mindere mate last van, en hoewel het vaak "ochtendmisselijkheid" wordt genoemd, kan het zich op elk moment van de dag melden. Vervelend, maar in verreweg de meeste gevallen onschuldig en tijdelijk. In dit artikel lees je waarom je misselijk wordt, in welke weken het meestal speelt, wat je er zelf aan kunt doen, hoe misselijkheid en vermoeidheid elkaar versterken, en wanneer je wel even je verloskundige of huisarts belt.
Waarom ben je misselijk tijdens de zwangerschap?
De precieze oorzaak van zwangerschapsmisselijkheid is nog niet tot in detail opgehelderd, maar de belangrijkste verdachte is duidelijk: je hormonen. Meestal spelen er meerdere factoren tegelijk.
Het zwangerschapshormoon hCG
Zodra het embryo zich innestelt, begint de zich ontwikkelende placenta het hormoon hCG (humaan choriongonadotrofine) aan te maken. De hoeveelheid hCG in je bloed stijgt in de eerste weken razendsnel en is het hoogst rond het einde van het eerste trimester. Die piek valt opvallend samen met de periode waarin de misselijkheid het hevigst is, en dat is precies waarom hCG als belangrijkste aanjager wordt gezien. Ook het stijgende oestrogeen en progesteron dragen waarschijnlijk bij: progesteron ontspant onder andere de spieren van je maag en darmen, waardoor je spijsvertering trager werkt en je maag sneller "vol" en onrustig aanvoelt.
Gevoeliger voor geuren en smaken
Veel zwangere vrouwen merken dat hun reuk in het eerste trimester op scherp staat. Geuren die je normaal nauwelijks opmerkt, zoals koffie, parfum, bakvet of de koelkast, kunnen opeens een golf van misselijkheid uitlokken. Hetzelfde geldt voor bepaalde smaken. Dit is een normaal verschijnsel dat vaak samen met de misselijkheid weer verdwijnt.
Vermoeidheid en spanning
Misselijkheid staat zelden op zichzelf. Juist in de eerste weken is je lichaam topsport aan het bedrijven: er wordt een placenta gebouwd, je bloedvolume neemt toe en je hormoonhuishouding gaat om. De vermoeidheid die daarbij hoort, maakt misselijkheid vaak erger, en andersom zorgt misselijkheid ervoor dat je slechter eet en slaapt, waardoor je nog vermoeider raakt. Ook spanning en stress kunnen de klachten versterken.
In welke week begint de misselijkheid, en wanneer gaat het over?
Bij de meeste vrouwen begint de misselijkheid rond week 6 van de zwangerschap, gerekend vanaf de eerste dag van je laatste menstruatie. Sommige vrouwen voelen al eerder iets, soms nog voor de test positief is, en anderen hebben nergens last van. Ook dat laatste is volkomen normaal en zegt niets over hoe je zwangerschap verloopt.
De klachten pieken doorgaans tussen week 6 en week 12. Daarna nemen ze bij de meeste vrouwen geleidelijk af: rond week 16 tot 20 is het merendeel ervan verlost. Een klein deel van de vrouwen houdt langer last, soms tot ver in de zwangerschap. Dat is vervelend, maar op zichzelf geen reden tot zorg zolang je goed blijft eten en drinken.
De naam "ochtendmisselijkheid" verdient trouwens een kanttekening: de misselijkheid kan 's ochtends inderdaad heviger zijn, onder andere door een lege maag na de nacht, maar net zo goed 's middags of 's avonds opspelen. Sommige vrouwen zijn de hele dag door licht misselijk, anderen hebben korte golven.
Misselijkheid is bovendien maar een van de vele vroege signalen van een zwangerschap. Welke lichamelijke veranderingen er nog meer bij horen, van gevoelige borsten tot vaker plassen, lees je in ons overzicht van symptomen van een zwangerschap.
Wat kun je zelf doen tegen zwangerschapsmisselijkheid?
Er bestaat geen middel dat de misselijkheid gegarandeerd wegneemt, maar met een paar praktische aanpassingen kun je de klachten vaak flink verzachten. Probeer uit wat bij jou werkt; wat de ene zwangere helpt, doet bij de ander niets.
Eet klein en vaak
Een lege maag en een overvolle maag zijn allebei triggers. Verdeel je eten daarom over vijf tot zes kleine porties per dag in plaats van drie grote maaltijden. Leg 's avonds iets naast je bed, zoals een beschuitje of een cracker, en eet dat 's ochtends op voordat je opstaat. Sta daarna rustig aan op; snel overeind komen maakt veel vrouwen extra misselijk of duizelig. Voel je je bij het opstaan vaak licht in het hoofd, lees dan ook ons artikel over lage bloeddruk tijdens de zwangerschap, want die twee gaan in het eerste trimester vaak hand in hand.
Kies licht verteerbaar eten
Vet, sterk gekruid of sterk geurend eten valt nu vaak verkeerd. Neutrale, koolhydraatrijke dingen zoals crackers, rijst, banaan, toast of een gekookt aardappeltje worden meestal het best verdragen. Koud eten ruikt minder dan warm eten en is daardoor voor veel vrouwen makkelijker binnen te houden. Wees niet te streng voor jezelf: in deze fase is binnenhouden belangrijker dan perfect gevarieerd eten.
Drink genoeg, in kleine slokjes
Voldoende drinken is belangrijker dan veel eten. Neem regelmatig kleine slokjes water, eventueel koud of met een schijfje citroen. Grote hoeveelheden in een keer drinken kan de misselijkheid juist uitlokken, net als drinken tijdens de maaltijd. Lukt water niet, probeer dan eens ijsklontjes, bouillon of verdund sap.
Probeer gember
Gember is een van de weinige huismiddelen waarvoor ook in onderzoek aanwijzingen bestaan dat het misselijkheid kan verminderen. Denk aan gemberthee van verse gember, gemberkoekjes of een klein stukje gekonfijte gember. Gebruik het gewoon als voedingsmiddel, in normale hoeveelheden; geconcentreerde supplementen bespreek je eerst met je verloskundige.
Vermijd je triggers
Houd een paar dagen bij op welke momenten en bij welke geuren of situaties de misselijkheid toeslaat. Veelvoorkomende triggers zijn kookluchtjes, koffie, parfum, sigarettenrook, een warme of benauwde ruimte en lang niet eten. Zet een raam open tijdens het koken, laat iemand anders koken als dat kan, en kies buitenshuis een plek in de frisse lucht.
Neem rust, serieus
Vermoeidheid is een van de sterkste versterkers van misselijkheid. Plan je dag in het eerste trimester bewust ruimer in dan normaal: ga eerder naar bed, doe waar mogelijk een middagdutje en durf afspraken af te zeggen. Rust is in deze fase geen luxe, maar een van de effectiefste dingen die je tegen de misselijkheid kunt doen.
Tip van Numsy
Uitgerust aan de dag beginnen is in het eerste trimester vaak het halve werk, maar juist nu lig je 's nachts sneller wakker van piekergedachten of geluiden. Een constant, zacht achtergrondgeluid zoals white noise helpt veel aanstaande ouders om makkelijker in slaap te vallen en door te slapen, en na de bevalling gebruik je hetzelfde apparaatje voor je baby. Bekijk rustig de mogelijkheden in onze white noise collectie.
Acupressuur en vitamine B6
Sommige vrouwen hebben baat bij acupressuurbandjes om de pols, zoals die ook tegen reisziekte worden gebruikt. Ze zijn onschadelijk, dus proberen kan geen kwaad. Van vitamine B6 is bekend dat het bij sommige vrouwen de misselijkheid kan verminderen, maar begin daar niet op eigen houtje mee: bespreek met je verloskundige of dit voor jou zinvol is en in welke dosering. Datzelfde geldt voor alle andere middelen en medicijnen tegen misselijkheid; slik tijdens de zwangerschap niets zonder overleg met je verloskundige of arts.
Misselijkheid, slaap en vermoeidheid: een vicieuze cirkel
Misselijkheid en vermoeidheid houden elkaar in het eerste trimester stevig vast. Wie misselijk is, eet en drinkt minder en slaapt onrustiger, en wie slecht slaapt, is de volgende dag misselijker. Die cirkel doorbreek je niet met wilskracht, maar met planning: een vast slaapritme, een rustig avondritueel zonder schermen vlak voor bed, en overdag vaste momenten waarop je even gaat liggen. Merk je dat de misselijkheid 's avonds toeslaat, eet dan vroeg en licht en houd een cracker binnen handbereik voor de nacht. Het goede nieuws: zodra de misselijkheid rond het tweede trimester afneemt, knapt ook je energie meestal zichtbaar op.
Wanneer bel je de verloskundige of huisarts?
Gewone zwangerschapsmisselijkheid is onschuldig voor jou en je baby, ook als je af en toe overgeeft. Er is wel een aantal situaties waarin je contact opneemt met je verloskundige of huisarts:
- je kunt vrijwel niets binnenhouden, ook vocht niet, en geeft meerdere keren per dag over;
- je hebt tekenen van uitdroging: weinig en donkere urine, een droge mond, duizeligheid of sufheid;
- je valt af terwijl je zwanger bent;
- er zit bloed bij het braaksel;
- de misselijkheid begint pas na week 10 of komt na het eerste trimester opeens hevig terug;
- je hebt naast de misselijkheid koorts, hevige buikpijn of pijn bij het plassen.
Aanhoudend hevig braken waarbij je uitdroogt en afvalt, heet hyperemesis gravidarum. Dit is een aandoening die echt behandeling nodig heeft, soms met vochtinfuus of medicatie via de arts, dus trek op tijd aan de bel. Doorbijten is hier niet verstandig en niet nodig.
Heb je in de eerste weken naast misselijkheid ook buikpijn en twijfel je wat daar normaal aan is, lees dan ons artikel over pijn in de onderbuik in de eerste weken van de zwangerschap.
Conclusie: vervelend, maar bijna altijd tijdelijk en onschuldig
Zwangerschapsmisselijkheid ontstaat vooral door de snelle stijging van het hormoon hCG, begint meestal rond week 6, piekt tussen week 6 en 12 en is bij de meeste vrouwen rond week 16 tot 20 verdwenen. Je kunt de klachten verzachten door klein en vaak te eten, licht verteerbaar te kiezen, in slokjes te drinken, gember te proberen, je triggers te vermijden en vooral voldoende te rusten en te slapen. Middelen zoals vitamine B6 bespreek je altijd eerst met je verloskundige. Kun je niets binnenhouden, droog je uit of val je af, neem dan direct contact op met je verloskundige of huisarts. Voor alle andere gevallen geldt: dit is een tijdelijke fase die vanzelf overgaat.
Verder lezen:
Zwangerschap berekenen: hoelang ben je zwanger en wanneer komt je baby
Zwangerschap berekenen: hoelang ben je zwanger en wanneer komt je baby