Brandend maagzuur tijdens de zwangerschap: oorzaken en tips

Een branderig gevoel achter je borstbeen, zure oprispingen en een vieze smaak in je mond: brandend maagzuur hoort bij de meest voorkomende ongemakken van de zwangerschap. Naar schatting krijgt ongeveer de helft van alle zwangere vrouwen er vroeg of laat mee te maken, vooral in de tweede helft van de zwangerschap. Vervelend, maar vrijwel altijd onschuldig voor jou en je baby, en na de bevalling verdwijnen de klachten meestal vanzelf. In dit artikel lees je waarom juist zwangere vrouwen er zo vaak last van hebben, in welke periode het speelt, wat je er zelf aan kunt doen, hoe je nachtelijk maagzuur aanpakt en wanneer je je verloskundige of huisarts belt.

Wat is brandend maagzuur precies?

Je maag maakt maagzuur aan om eten te verteren. De maagwand kan daar goed tegen, maar je slokdarm niet. Normaal houdt een sluitspier onderaan je slokdarm de doorgang naar je maag netjes dicht, zodat maagzuur niet omhoog kan stromen. Werkt die sluitspier tijdelijk minder goed, dan stroomt er zure maaginhoud terug de slokdarm in. Dat heet reflux, en het branderige, soms pijnlijke gevoel dat daarbij hoort ken je als brandend maagzuur of zuurbranden.

Je herkent het aan een brandend gevoel achter het borstbeen dat kan opstijgen richting je keel, zure of bittere oprispingen, een opgeblazen gevoel en soms wat pijn boven in de buik. De klachten zijn vaak het ergst na de maaltijd, bij bukken of tillen en bij het liggen.

Waarom heb je juist tijdens de zwangerschap last van maagzuur?

Dat zwangere vrouwen zo vaak last hebben van brandend maagzuur is geen toeval. Er zijn twee hoofdoorzaken die elkaar bovendien versterken.

Progesteron ontspant de sluitspier

Tijdens de zwangerschap maakt je lichaam veel meer van het hormoon progesteron aan. Dat hormoon is onmisbaar: het zorgt er onder andere voor dat je baarmoeder ontspannen blijft. Maar progesteron werkt niet selectief. Het ontspant ook andere gladde spieren in je lichaam, waaronder de sluitspier tussen je slokdarm en je maag. Die sluit daardoor minder strak af, zodat maagzuur makkelijker omhoog kan komen. Daarnaast vertraagt progesteron je spijsvertering: je maag leegt zich langzamer, waardoor eten en maagzuur er langer in blijven zitten en de kans op terugstromen toeneemt.

Je groeiende baarmoeder drukt op je maag

Naarmate je zwangerschap vordert, neemt je baarmoeder steeds meer ruimte in. Vanaf het tweede trimester, en zeker in het derde, drukt de baarmoeder van onderaf tegen je maag. Door die druk wordt maaginhoud letterlijk omhoog geduwd, richting de verzwakte sluitspier. De combinatie van een soepelere sluitspier en meer druk op de maag verklaart waarom de klachten vaak toenemen naarmate je buik groeit.

Verder spelen je eetgewoonten mee: grote maaltijden, vet of sterk gekruid eten, koffie en chocolade kunnen de klachten uitlokken of verergeren.

Wanneer in de zwangerschap speelt maagzuur?

Brandend maagzuur kan in principe in elke fase van de zwangerschap opduiken. Sommige vrouwen merken het al in het eerste trimester, wanneer de hormonen hard stijgen. Bij de meeste vrouwen beginnen of verergeren de klachten echter in het tweede en vooral het derde trimester, wanneer de baarmoeder groot genoeg is om echt op de maag te drukken. In de laatste weken kan het weer iets afnemen zodra de baby indaalt en er iets meer ruimte boven in je buik ontstaat.

Het goede nieuws: na de bevalling herstelt de hormoonbalans zich en verdwijnt de druk op je maag, waardoor het brandend maagzuur bij verreweg de meeste vrouwen snel vanzelf overgaat. Heb je in het eerste trimester naast zuurbranden ook veel last van misselijkheid, lees dan ook ons artikel over misselijkheid tijdens de zwangerschap; die twee klachten gaan in het begin vaak samen. En twijfel je welke lichamelijke veranderingen sowieso bij een zwangerschap horen, dan vind je een overzicht in ons artikel over symptomen van een zwangerschap.

Wat kun je zelf doen tegen brandend maagzuur?

De oorzaak wegnemen kan niet, want je hormonen en je groeiende baarmoeder horen bij een gezonde zwangerschap. Maar met een aantal praktische aanpassingen kun je de klachten vaak flink verminderen. Begin altijd met deze leefstijladviezen; ze zijn veilig en bij veel vrouwen al voldoende.

Eet kleine, frequente maaltijden

Een volle maag geeft meer druk en dus meer reflux. Verdeel je eten over vijf tot zes kleinere maaltijden per dag in plaats van drie grote. Eet rustig en kauw goed; wie snel eet, vult de maag sneller dan de vertraagde spijsvertering aankan.

Ga na het eten niet liggen of bukken

Zolang je rechtop zit of staat, helpt de zwaartekracht je maaginhoud op zijn plek te houden. Ga daarom na de maaltijd minstens twee tot drie uur niet plat liggen en vermijd vlak na het eten bukken, tillen en diep voorover werken. Een korte, rustige wandeling na het eten helpt de spijsvertering juist op gang.

Vermijd je triggers

Welke voedingsmiddelen maagzuur uitlokken verschilt per persoon, maar de bekendste boosdoeners zijn vet en gefrituurd eten, sterk gekruide gerechten, citrusvruchten en -sappen, tomaat, koffie, chocolade, pepermunt en koolzuurhoudende dranken. Houd een paar dagen bij waarna jij klachten krijgt en laat die dingen zoveel mogelijk staan. Drink liever tussen de maaltijden door dan tijdens het eten, in kleine slokjes.

Draag niets dat knelt

Strakke broeken, riemen of ondergoed verhogen de druk op je maag. Kies ruimzittende kleding, zeker in de tweede helft van je zwangerschap.

Nachtelijk maagzuur: zo slaap je er beter mee

Veel zwangere vrouwen hebben 's nachts de meeste last. Logisch: zodra je plat ligt, valt de hulp van de zwaartekracht weg en kan maagzuur ongehinderd de slokdarm in stromen. Met een paar aanpassingen in je avondritueel en je slaaphouding kun je daar veel aan doen.

• Eet 's avonds vroeg en licht. Neem je laatste maaltijd minstens twee tot drie uur voor het slapengaan en houd het avondeten licht verteerbaar.
• Zet het hoofdeinde van je bed omhoog. Verhoog het hoofdeinde zo'n tien tot vijftien centimeter met klossen of een speciale wig onder het matras. Zo ligt je bovenlichaam in een lichte helling en blijft het maagzuur makkelijker waar het hoort. Alleen een extra hoofdkussen werkt minder goed, omdat je dan vooral je nek buigt in plaats van je hele bovenlijf.
• Slaap bij voorkeur op je linkerzij. Door de ligging van je maag stroomt er in die houding minder zuur terug de slokdarm in. Extra meegenomen: op je zij slapen wordt in de tweede helft van de zwangerschap sowieso aangeraden boven plat op je rug liggen.
• Word je 's nachts wakker met zuurbranden? Ga even rechtop zitten en neem een slokje water; meestal zakt het gevoel dan snel genoeg om weer te kunnen slapen.

Tip van Numsy
Nachtelijk maagzuur maakt je slaap onrustig, en juist in de zwangerschap heb je die nachtrust hard nodig. Naast een verhoogd hoofdeinde helpt een rustige, voorspelbare slaapomgeving om na zo'n wakker moment weer in slaap te komen. Veel aanstaande ouders gebruiken daarvoor een zacht, constant achtergrondgeluid zoals white noise, en na de bevalling gebruik je hetzelfde apparaatje voor je baby. Bekijk rustig de mogelijkheden in onze white noise collectie.

Zuurremmers tijdens de zwangerschap: eerst overleggen

Helpen de leefstijladviezen onvoldoende, dan zijn er middelen die het maagzuur neutraliseren of de aanmaak ervan remmen. Sommige daarvan kunnen veilig gebruikt worden tijdens de zwangerschap, maar dat geldt niet voor alles wat vrij verkrijgbaar is, en ook niet in elke fase van de zwangerschap. Begin er daarom nooit op eigen houtje aan: bespreek met je verloskundige, huisarts of apotheker welk middel in jouw situatie veilig is en hoe je het gebruikt. Dat geldt ook voor huismiddeltjes zoals maagzout of grote hoeveelheden melk; wat onschuldig klinkt, is dat niet altijd.

Wanneer neem je contact op met je verloskundige of huisarts?

Brandend maagzuur is vervelend maar vrijwel altijd onschuldig. Neem wel contact op met je verloskundige of huisarts in deze situaties:

• de klachten blijven hevig ondanks de leefstijlaanpassingen en een eventueel afgesproken middel;
• je hebt moeite met slikken, of eten lijkt niet goed te zakken;
• je valt af of kunt door de klachten nauwelijks nog normaal eten;
• je geeft bloed op of je ontlasting is zwart;
• je hebt in de tweede helft van de zwangerschap plotseling hevige pijn boven in de buik of achter de ribben, zeker in combinatie met hoofdpijn, misselijkheid, sterretjes zien of je ziek voelen. Dit kan op iets anders wijzen dan maagzuur en moet direct beoordeeld worden.

Conclusie: hinderlijk, maar goed te verzachten en tijdelijk

Brandend maagzuur tijdens de zwangerschap ontstaat door een dubbele oorzaak: het hormoon progesteron ontspant de sluitspier tussen slokdarm en maag, en je groeiende baarmoeder drukt de maaginhoud omhoog. Daarom hebben vooral vrouwen in het tweede en derde trimester er last van. Met kleine, frequente maaltijden, niet liggen na het eten, het vermijden van je triggers, ruime kleding, een verhoogd hoofdeinde en slapen op je linkerzij zijn de klachten vaak goed te verzachten. Is dat niet genoeg, overleg dan met je verloskundige, huisarts of apotheker welke zuurremmer voor jou veilig is. En houd vol: na de bevalling verdwijnt het bij bijna iedereen vanzelf.

Verder lezen:

• Misselijkheid tijdens de zwangerschap: oorzaken en tips
• Symptomen van een zwangerschap: dit zijn de eerste signalen