Zodra je zwanger wilt worden, is er een advies waarover in Nederland geen discussie bestaat: slik elke dag 400 microgram foliumzuur. Het is een klein tabletje met een groot effect, want foliumzuur verkleint de kans op ernstige aangeboren afwijkingen zoals een open ruggetje aanzienlijk. Toch leven er veel vragen. Wanneer begin je precies, wanneer mag je stoppen, en wat als je al zwanger bent en nog niets hebt geslikt? In dit artikel zetten we het officiële Nederlandse advies op een rij, leggen we uit waarom juist de allereerste weken zo belangrijk zijn en beantwoorden we de vragen die aanstaande ouders het vaakst stellen.
Wat is foliumzuur?
Foliumzuur is de synthetische vorm van folaat, een B-vitamine die in Nederland vitamine B11 wordt genoemd (internationaal vaak vitamine B9). Het lichaam gebruikt deze vitamine bij de aanmaak van DNA, de celdeling en de groei van weefsels. Folaat zit van nature in voeding, vooral in groene groenten, peulvruchten en volkorenproducten. Foliumzuur is de vorm die in supplementen zit, en die neemt het lichaam juist makkelijker op dan het natuurlijke folaat uit voeding.
Voor de meeste mensen levert gewone gezonde voeding genoeg folaat. Maar in de eerste weken van een zwangerschap ligt dat anders: dan delen de cellen van het embryo zich razendsnel en is de behoefte zo hoog dat voeding alleen niet betrouwbaar genoeg is. Daarom bestaat er voor deze periode een apart, officieel supplementadvies.
Waarom is foliumzuur zo belangrijk voor je baby?
Het draait allemaal om de neurale buis. Dat is de aanleg van de hersenen en het ruggenmerg van je baby, en die vormt en sluit zich al in de eerste weken van de zwangerschap. Vaak gebeurt dat nog voordat je de eerste zwangerschapssymptomen goed en wel opmerkt.
Sluit de neurale buis niet volledig, dan ontstaat een neurale-buisdefect. De bekendste vormen zijn een open ruggetje (spina bifida) en een open schedeltje. Dat zijn ernstige aangeboren afwijkingen die grote gevolgen kunnen hebben voor het leven van een kind. Voldoende foliumzuur in de periode rond de bevruchting en in die eerste weken verkleint de kans op zo'n defect aanzienlijk. Helemaal naar nul brengen kan geen enkel supplement, maar dit is een van de weinige maatregelen waarmee je de kans zelf duidelijk kunt verlagen.
Daarnaast speelt de vitamine een rol bij de groei van de placenta, de bloedaanmaak en de algemene ontwikkeling van het embryo. Maar de bescherming van de neurale buis is de reden dat het advies zo stellig is, en dat de timing zo nauw luistert.
Hoeveel foliumzuur heb je nodig?
Het officiële Nederlandse advies is helder: 400 microgram foliumzuur per dag. Niet meer en niet minder. Die hoeveelheid zit in een standaard foliumzuurtablet van de drogist of apotheek, en ook in de meeste multivitamines die speciaal voor zwangere vrouwen zijn samengesteld.
Gebruik je zo'n zwangerschapsmultivitamine, controleer dan op het etiket of er 400 microgram foliumzuur in zit. Is dat het geval, dan heb je geen los foliumzuurtablet meer nodig. Andersom geldt hetzelfde: stapel geen losse tabletten bovenop een multivitamine, want dan krijg je ongemerkt een dubbele dosis binnen.
Wanneer is een hogere dosering nodig?
Voor een kleine groep vrouwen geldt een hogere dosering, maar alleen op advies van een arts. Denk aan situaties waarin het risico op een neurale-buisdefect verhoogd is, bijvoorbeeld:
- je hebt eerder een kindje gekregen met een neurale-buisdefect;
- jij of je partner heeft zelf een neurale-buisdefect;
- je gebruikt bepaalde medicijnen, zoals sommige middelen tegen epilepsie;
- er is een andere medische reden waardoor je lichaam meer foliumzuur nodig heeft.
In die gevallen kan de arts een hogere dosering voorschrijven. Begin daar nooit op eigen houtje aan: de afweging en de dosering horen bij de huisarts, verloskundige of gynaecoloog thuis.
Wanneer begin je en wanneer mag je stoppen?
Starten: het liefst al bij een kinderwens
Het advies is om te starten zodra je zwanger wilt worden, en in elk geval minimaal vier weken voordat je zwanger raakt. Dat klinkt misschien vroeg, maar er zit een logische reden achter: de neurale buis vormt zich in de allereerste weken, vaak nog voordat een zwangerschapstest überhaupt iets kan laten zien. Wie pas begint bij een positieve test, mist een deel van die cruciale periode. Stop je met anticonceptie omdat je een kinderwens hebt, begin dan diezelfde week nog met slikken.
Ben je onverwacht zwanger geworden en slikte je nog niets? Begin dan meteen op de dag dat je erachter komt. Elke dag telt in deze fase, en alsnog starten heeft echt zin zolang je in de eerste tien weken zit.
Stoppen: na week 10 van de zwangerschap
Je slikt foliumzuur tot en met week 10 van de zwangerschap. Daarna is de neurale buis al geruime tijd gesloten en heeft het supplement zijn belangrijkste werk gedaan. Doorslikken na week 10 mag gerust, het kan geen kwaad, maar het hoeft niet en het voegt voor de bescherming tegen een open ruggetje niets meer toe. Veel vrouwen maken simpelweg hun potje af of blijven een multivitamine voor zwangeren gebruiken, en ook dat is prima.
Voeding of supplement: is gezond eten niet genoeg?
Een begrijpelijke vraag, want folaat zit gewoon in eten. Goede bronnen zijn groene bladgroenten zoals spinazie en andijvie, broccoli, spruitjes, peulvruchten, volkorenproducten, noten en fruit. Gezond en gevarieerd eten is tijdens de zwangerschap sowieso belangrijk, dus die producten verdienen zeker een plek op je bord.
Toch is voeding alleen in deze periode niet voldoende. De hoeveelheid folaat die beschermt tegen neurale-buisdefecten haal je in de praktijk niet betrouwbaar uit eten, en het natuurlijke folaat wordt bovendien minder goed opgenomen dan het foliumzuur uit een tablet. Daarom is het advies uitdrukkelijk allebei: eet gezond en gevarieerd, en neem daarnaast elke dag dat ene tabletje van 400 microgram. Het is geen kwestie van kiezen, maar van combineren.
Veelgestelde vragen over foliumzuur
Ik ben een dag vergeten te slikken, is dat erg?
Nee, van een enkele vergeten dag hoef je niet wakker te liggen. Het gaat om de opbouw over weken, niet om een enkele dag. Pak de volgende dag gewoon je normale tablet en ga verder met het ritme. Neem geen dubbele dosis om het in te halen, dat is niet nodig. Vind je het lastig om eraan te denken, leg het potje dan naast je tandenborstel of zet een vast alarm op je telefoon.
Ik ben te laat begonnen, wat nu?
Begin alsnog vandaag, zolang je nog geen 10 weken zwanger bent. En probeer vooral niet in paniek te raken: de kans op een neurale-buisdefect is ook zonder foliumzuur klein, foliumzuur maakt die kleine kans alleen nog kleiner. Heel veel vrouwen ontdekken hun zwangerschap pas na een paar weken en krijgen gezonde kindjes. Maak je je toch zorgen, bespreek het dan met je verloskundige. Bij de standaard 20-weken echo wordt bovendien zorgvuldig naar de ontwikkeling van je baby gekeken.
Kun je te veel foliumzuur binnenkrijgen?
Foliumzuur is een wateroplosbare vitamine: wat je lichaam niet gebruikt, plas je grotendeels weer uit. Uit gewone voeding kun je praktisch niet te veel binnenkrijgen. Met supplementen kan dat wel, bijvoorbeeld als je meerdere producten met foliumzuur naast elkaar gebruikt. Houd het daarom bij één bron van 400 microgram per dag en ga alleen hoger als een arts dat adviseert.
Helpt foliumzuur om sneller zwanger te worden?
Nee, foliumzuur is geen vruchtbaarheidsmiddel. Het vergroot de kans op een zwangerschap niet en versnelt niets. De reden om al bij een kinderwens te starten is puur dat je baby vanaf de allereerste dag van de zwangerschap voldoende foliumzuur nodig heeft.
Conclusie: klein tabletje, duidelijke regels
Het foliumzuuradvies is een van de duidelijkste adviezen rond de zwangerschap: 400 microgram per dag, starten zodra je zwanger wilt worden of in elk geval vier weken voor de bevruchting, en doorgaan tot en met week 10 van de zwangerschap. Daarna mag je stoppen, doorslikken kan geen kwaad. Een hogere dosering is alleen aan de orde als een arts dat adviseert. Combineer het tabletje met gezonde voeding, en bespreek twijfels of bijzondere omstandigheden altijd met je huisarts of verloskundige. Zo geef je je kindje een beschermde start, nog voordat je buik ook maar iets verraadt.
Verder lezen:
Brandend maagzuur tijdens de zwangerschap: oorzaken en tips
Bloedverlies tijdens de zwangerschap: oorzaken per trimester en wat je doet