Blaasontsteking tijdens de zwangerschap: herkennen en altijd behandelen

Een blaasontsteking is buiten de zwangerschap vaak vooral vervelend: veel drinken, eventueel een korte kuur, en na een paar dagen is het over. Tijdens de zwangerschap ligt dat anders. Een blaasontsteking is dan geen kwaaltje om even uit te zieken, maar een infectie die je altijd door de huisarts laat behandelen. Onbehandeld kan de ontsteking namelijk opstijgen naar de nieren, en een nierbekkenontsteking vergroot de kans op complicaties zoals vroeggeboorte. Het goede nieuws: een blaasontsteking is bij zwangeren goed en veilig te behandelen, zolang je er op tijd bij bent. In dit artikel lees je hoe je de symptomen herkent, waarom zwangere vrouwen er vaker last van hebben, wat de huisarts precies doet en wanneer je direct aan de bel trekt.

Hoe herken je een blaasontsteking tijdens je zwangerschap?

De klassieke signalen van een blaasontsteking zijn tijdens de zwangerschap hetzelfde als daarbuiten:

• Pijn of een branderig gevoel bij het plassen, vaak vooral aan het einde;
• Heel vaak kleine beetjes moeten plassen, terwijl er telkens maar weinig komt;
• Sterke, plotselinge aandrang, ook vlak nadat je net bent geweest;
• Troebele of sterk ruikende urine, soms met wat bloed erin;
• Pijn of een drukkend gevoel in je onderbuik.

Waarom de symptomen tijdens de zwangerschap lastiger te herkennen zijn

Hier zit meteen het addertje: veel van deze klachten lijken op gewone zwangerschapsverschijnselen. Vaker moeten plassen hoort bij de eerste symptomen van een zwangerschap, en ook een gevoelige of drukkende onderbuik komt bij veel zwangere vrouwen voor zonder dat er iets aan de hand is. Daardoor wordt een blaasontsteking tijdens de zwangerschap nogal eens laat opgemerkt.

Bovendien verloopt een blaasontsteking bij zwangeren soms atypisch: het branderige gevoel kan ontbreken, en de infectie geeft dan alleen vage klachten zoals extra aandrang, een onrustige of harde buik, of gewoon een gevoel dat er iets niet klopt. Twijfel je of je klachten bij de zwangerschap horen of bij een infectie, lees dan ook ons artikel over pijn in de onderbuik in de eerste weken, en bel bij twijfel gewoon de huisarts. Urine nakijken is zo gebeurd, en onnodig is die controle nooit.

Waarom krijg je tijdens de zwangerschap sneller een blaasontsteking?

Zwangere vrouwen hebben een verhoogde kans op een blaasontsteking, en dat heeft een aantal duidelijke oorzaken:

• Het hormoon progesteron maakt het gladde spierweefsel in je lichaam soepeler, ook dat van de urinewegen en urineleiders. Urine stroomt daardoor trager door en blijft langer staan, en stilstaande urine is een ideale voedingsbodem voor bacteriën.
• De groeiende baarmoeder drukt op de blaas en de urinewegen. Daardoor kun je je blaas minder goed volledig legen en blijft er vaker een restje urine achter.
• De urinebuis is bij vrouwen kort, waardoor bacteriën vanuit de darmen (meestal de E. colibacterie) sowieso makkelijk de blaas bereiken. De zwangerschap versterkt dit effect doordat de urinewegen wijder en soepeler zijn dan normaal.

Een blaasontsteking tijdens de zwangerschap is dus geen teken dat je iets verkeerd doet. Het is simpelweg een bekend en veelvoorkomend gevolg van hoe je lichaam op de zwangerschap reageert.

Waarom moet een blaasontsteking tijdens de zwangerschap altijd behandeld worden?

Buiten de zwangerschap geneest een milde blaasontsteking soms vanzelf, en kiezen vrouwen er weleens voor om het een paar dagen aan te kijken met veel drinken. Tijdens de zwangerschap is dat afwachten geen goed idee. Zwangere vrouwen gelden bij urineweginfecties als risicogroep, en daar is een duidelijke reden voor.

Door diezelfde wijdere, soepelere urinewegen kunnen bacteriën tijdens de zwangerschap makkelijker vanuit de blaas opstijgen naar het nierbekken. Zo kan een onschuldig ogende blaasontsteking uitgroeien tot een nierbekkenontsteking: een serieuze infectie met hoge koorts en flankpijn, waarvoor vaak een ziekenhuisopname nodig is. Een nierbekkenontsteking tijdens de zwangerschap vergroot bovendien de kans op vroeggeboorte en een laag geboortegewicht.

Daarom is de lijn in Nederland helder: heb je tijdens de zwangerschap klachten die op een blaasontsteking wijzen, dan bel je de huisarts. Niet uitzieken, niet afwachten tot na het weekend, en niet zelf dokteren met huismiddeltjes. Hoe eerder een blaasontsteking behandeld wordt, hoe kleiner de kans dat de infectie doorschiet naar de nieren.

Wat doet de huisarts?

De behandeling van een blaasontsteking tijdens de zwangerschap is voor de huisarts routine, en verloopt meestal zo:

• Urineonderzoek. Je levert een beetje (liefst ochtend)urine in. De praktijk test die op tekenen van infectie en stuurt de urine daarnaast op voor een urinekweek. Die kweek laat precies zien welke bacterie de ontsteking veroorzaakt en voor welke antibiotica die gevoelig is.
• Een zwangerschapsveilig antibioticum. Juist omdat je zwanger bent, kiest de huisarts een middel waarvan bekend is dat het veilig is in jouw fase van de zwangerschap. Meld daarom altijd dat je zwanger bent, ook als dat nog niet zichtbaar is, en vertel hoeveel weken je bent.
• Een iets langere kuur. Bij zwangere vrouwen duurt de antibioticakuur vaak wat langer dan de korte kuren die buiten de zwangerschap gebruikelijk zijn. Maak de kuur helemaal af, ook als de klachten na een dag of twee al verdwenen zijn. Stop je te vroeg, dan kan de infectie terugkomen.
• Controle achteraf. Vaak wordt de urine na afloop van de kuur opnieuw gecontroleerd om zeker te weten dat de bacterie echt weg is. Ook als je geen klachten meer hebt, is die controle zinvol.

Antibiotica tijdens de zwangerschap voelt voor veel vrouwen tegenstrijdig, omdat je liever zo min mogelijk medicijnen gebruikt. Bedenk dan dit: de middelen die de huisarts kiest, zijn ruim onderzocht bij zwangere vrouwen, terwijl een onbehandelde infectie een reëel risico vormt voor jou en je baby. Behandelen is hier dus juist de veilige keuze.

Kun je een blaasontsteking voorkomen?

Helemaal voorkomen kun je een blaasontsteking niet, maar je kunt de kans wel kleiner maken met een paar simpele gewoonten:

• Drink voldoende, zo'n anderhalf tot twee liter per dag. Zo spoel je je blaas regelmatig door en krijgen bacteriën minder kans.
• Stel het plassen niet uit en neem de tijd om je blaas goed leeg te plassen. Even naar voren leunen op het toilet helpt om het laatste restje kwijt te raken.
• Plas na het vrijen. Zo spoel je bacteriën weg die tijdens seks bij de plasbuis terecht kunnen komen.
• Veeg van voren naar achteren na een toiletbezoek, zodat darmbacteriën niet bij de plasbuis komen.
• Wees zuinig op je slijmvliezen: was de schaamstreek alleen met water en vermijd geparfumeerde zeep, intiemsprays en vaginale douches.
• Kies ademend katoenen ondergoed en wissel dat dagelijks.

Helpt cranberry?

Cranberrysap en cranberrycapsules worden vaak genoemd bij blaasontsteking. Weet dan dat cranberry geen bewezen behandeling is: het bewijs dat het infecties voorkomt is zwak, en het geneest een bestaande blaasontsteking niet. Wil je het naast de gewone adviezen gebruiken, overleg dat dan even met je huisarts of verloskundige. Maar gebruik cranberry nooit als vervanging van een doktersbezoek of een voorgeschreven kuur.

Rode vlaggen: wanneer bel je direct?

Sommige klachten wijzen erop dat de infectie mogelijk verder gaat dan de blaas. Neem in die gevallen niet morgen, maar direct contact op met je huisarts, en buiten kantoortijden met de huisartsenpost. Bel direct bij:

• Koorts of koude rillingen, zeker in combinatie met plasklachten;
• Pijn in je zij, flank of onderrug, wat op een nierbekkenontsteking kan wijzen;
• Weeënachtige pijn of een regelmatig hard wordende buik, zeker ruim voor de uitgerekende datum;
• Misselijkheid en overgeven naast de plasklachten;
• Duidelijk bloed in de urine of het gevoel echt ziek te zijn.

Informeer bij dit soort klachten ook je verloskundige. Zij kijkt met je mee naar de zwangerschap zelf en kan zo nodig samen met de huisarts of gynaecoloog bepalen wat er moet gebeuren.

Conclusie: niet uitzieken, wel snel bellen

Een blaasontsteking komt tijdens de zwangerschap vaker voor dan daarbuiten, door progesteron, de druk van de groeiende baarmoeder en tragere urinewegen. Vervelend, maar goed te behandelen. De belangrijkste regel is simpel: bij plasklachten tijdens de zwangerschap bel je altijd de huisarts, ook als de klachten mild zijn of vanzelf lijken weg te trekken. De huisarts onderzoekt je urine, laat een kweek doen en schrijft zo nodig een antibioticum voor dat veilig is tijdens de zwangerschap. Met voldoende drinken, op tijd en goed uitplassen en wat eenvoudige hygiënegewoonten verklein je de kans op een volgende infectie. En bij koorts, flankpijn of weeënachtige pijn wacht je geen moment: dan bel je direct.

Verder lezen:

• De eerste symptomen van een zwangerschap herkennen
• Pijn in je onderbuik in de eerste weken van je zwangerschap