Neusspray tijdens de zwangerschap: wat is veilig en wat niet

Een verstopte neus terwijl je zwanger bent: het klinkt onschuldig, maar wie er middenin zit weet hoe vermoeiend het is. Je ademt moeilijk, je slaapt slecht en je grijpt normaal gesproken al snel naar een neusspray. Maar mag dat eigenlijk wel nu je zwanger bent? Het korte antwoord: een neusspray of neusdruppels met zoutoplossing kun je altijd veilig gebruiken. Voor sprays met medicijnen, zoals xylometazoline, ligt het genuanceerder: kort gebruik wordt vaak als acceptabel gezien, maar overleg eerst met je verloskundige, huisarts of apotheker. In dit artikel lees je waarom je neus juist tijdens de zwangerschap zo vaak verstopt zit, welke neussprays veilig zijn, wat je zonder medicijnen kunt doen en hoe je ondanks een dichte neus toch goed slaapt.

Mag je neusspray gebruiken als je zwanger bent?

Dat hangt af van het soort neusspray. Grofweg zijn er drie categorieën:

• Zoutoplossing (fysiologische neusspray of neusdruppels): altijd veilig tijdens de zwangerschap en daarom de eerste keus. Deze sprays bevatten geen medicijn, alleen zout water dat slijm losmaakt en je neusslijmvlies vochtig houdt.
• Xylometazoline (decongestieve neusspray): de bekende "gewone" neusspray die je neusslijmvlies laat slinken. Kort gebruik wordt vaak als acceptabel gezien, maar begin er niet op eigen houtje aan: overleg eerst met je verloskundige, huisarts of apotheker. En gebruik hem nooit langer dan zeven dagen achter elkaar.
• Corticosteroïden-neusspray (bijvoorbeeld bij hooikoorts): alleen gebruiken als een arts dat voor jou heeft beoordeeld en voorgeschreven.

Hieronder leggen we per soort uit waarom, maar eerst iets anders: waarom zit je neus tijdens de zwangerschap eigenlijk zo vaak dicht?

Zwangerschapsrinitis: een verstopte neus door hormonen

Veel zwangere vrouwen hebben last van een verstopte neus zonder dat ze verkouden zijn of ergens allergisch voor zijn. Dat heet zwangerschapsrinitis en het komt veel voor. De oorzaak zijn je zwangerschapshormonen: die zorgen voor een betere doorbloeding van je slijmvliezen, waardoor ook het slijmvlies in je neus dikker en meer doorbloed raakt. Het gevolg is een neus die vol zit, een loopneus of vaker niezen, soms al vanaf het eerste trimester en vaak toenemend naarmate de zwangerschap vordert.

Het goede nieuws: zwangerschapsrinitis is onschuldig voor jou en je baby, en verdwijnt na de bevalling vanzelf, meestal binnen een paar weken. Vervelend is het wel, want een neusspray met medicijn lost dit probleem niet blijvend op; de oorzaak is immers hormonaal en niet een verkoudheid die overgaat. Juist bij zwangerschapsrinitis zijn zoutoplossing en de niet-medicamenteuze tips verderop in dit artikel de beste aanpak. Wil je weten welke lichamelijke veranderingen nog meer bij een zwangerschap horen, lees dan ook ons artikel over symptomen van een zwangerschap.

Welke neusspray is veilig tijdens de zwangerschap?

Zoutoplossing: altijd veilig en de eerste keus

Een neusspray of neusdruppels met zoutoplossing (ook wel fysiologisch zout of zeewaterspray genoemd) bevat geen medicijnen en kan tijdens de hele zwangerschap onbeperkt gebruikt worden. Het zoute water maakt vastzittend slijm los, spoelt je neus schoon en houdt het slijmvlies vochtig. Je kunt het zo vaak gebruiken als je wilt, ook meerdere keren per dag en voor het slapengaan. Zowel bij een verkoudheid als bij zwangerschapsrinitis is dit de logische eerste stap.

Xylometazoline: kort gebruik, maar overleg eerst

De meeste neussprays tegen een verstopte neus bevatten xylometazoline. Die stof vernauwt de bloedvaatjes in je neusslijmvlies, waardoor het slinkt en je weer kunt ademen. Kort gebruik van zo'n spray tijdens de zwangerschap wordt vaak als acceptabel gezien, omdat er bij normaal gebruik maar heel weinig van de stof in je bloed terechtkomt. Toch is het geen middel om zomaar uit de kast te pakken: overleg eerst met je verloskundige, huisarts of apotheker of het in jouw situatie verstandig is, en houd je aan de dosering in de bijsluiter.

Belangrijk voor iedereen, zwanger of niet: gebruik xylometazoline nooit langer dan zeven dagen achter elkaar. Bij langer gebruik raakt je neusslijmvlies gewend aan de spray en zwelt het juist op zodra de werking is uitgewerkt. Die zogenoemde rebound-verstopping maakt je neus dichter dan ooit, waardoor je steeds vaker gaat sprayen en in een vicieuze cirkel belandt. Juist bij zwangerschapsrinitis, die maandenlang kan aanhouden, ligt dat risico op de loer. Merk je dat je een neusspray al langer dan een week nodig hebt, bespreek dat dan met je huisarts of apotheker.

Corticosteroïden-neusspray: alleen via je arts

Heb je hooikoorts of een andere allergie, dan ken je misschien neussprays met corticosteroïden zoals fluticason of budesonide. Deze sprays remmen de ontstekingsreactie in je neus en worden buiten de zwangerschap veel gebruikt. Tijdens de zwangerschap geldt: alleen gebruiken als een arts dat voor jou heeft afgewogen en voorgeschreven. Begin er niet zelf aan en zet een bestaande spray ook niet zomaar op eigen houtje door of stop; je huisarts kan beoordelen welk middel en welke dosering in jouw situatie passend zijn.

Verstopte neus verhelpen zonder medicijnen

Gelukkig kun je zelf veel doen om je neus open te krijgen zonder ook maar één medicijn. Deze tips zijn allemaal veilig tijdens de zwangerschap:

• Spoel of spray met zout water. Gebruik een zoutspray, zoutdruppels of een neusspoeling meerdere keren per dag, in elk geval voor het slapengaan.
• Stoom. Adem waterdamp in boven een kom heet water met een handdoek over je hoofd, of neem een warme douche. De vochtige warmte maakt slijm los en geeft direct wat lucht. Voeg geen menthol of kamille toe zonder overleg; gewone waterdamp werkt prima.
• Zet het hoofdeinde van je bed omhoog. Als je plat ligt, zwelt het neusslijmvlies extra op. Verhoog het hoofdeinde een centimeter of tien tot vijftien met klossen of een wig onder het matras, of leg een extra kussen onder je bovenlichaam.
• Drink voldoende. Voldoende vocht houdt het slijm dun, waardoor het makkelijker afvloeit.
• Houd de slaapkamerlucht fris en niet te droog. Lucht de kamer dagelijks en zet de verwarming 's nachts niet te hoog; droge lucht irriteert het slijmvlies extra.
• Beweeg dagelijks rustig. Een wandeling in de buitenlucht laat je neus vaak tijdelijk verder open staan.

Verstopte neus en je nachtrust

De grootste last van een dichte neus merk je 's nachts. Liggend zwelt het slijmvlies verder op, je gaat door je mond ademen, je slaapt onrustiger en je wordt vaker wakker. En juist tijdens de zwangerschap heb je die nachtrust hard nodig. Slecht slapen maakt bovendien alles zwaarder: je zit minder lekker in je vel en piekert sneller. Herken je dat, lees dan ook ons artikel over slecht slapen door stress.

Pak het nachtprobleem daarom gericht aan: spray vlak voor het slapengaan met zoutoplossing, zet het hoofdeinde omhoog, slaap op je zij en houd de slaapkamer koel en gelucht.

Tip van Numsy
Word je door je verstopte neus 's nachts steeds wakker, dan is weer in slaap komen vaak het lastigst. Een rustige, voorspelbare slaapomgeving helpt daarbij, en veel aanstaande ouders gebruiken daarvoor een zacht, constant achtergrondgeluid zoals white noise. Handig om te weten: na de bevalling gebruik je datzelfde apparaatje voor je baby. Bekijk rustig de mogelijkheden in onze white noise collectie.

Wanneer neem je contact op met je verloskundige of huisarts?

Een verstopte neus is bijna altijd onschuldig. Neem wel contact op met je verloskundige of huisarts in deze situaties:

• je wilt een neusspray met medicijn (zoals xylometazoline of een corticosteroïd) gebruiken en wilt weten of dat in jouw situatie kan;
• je gebruikt al langer dan zeven dagen een decongestieve neusspray en komt er niet vanaf;
• je hebt naast de verstopte neus koorts, aanhoudende pijn in je gezicht of geelgroen snot dat niet overgaat;
• je slaapt door de klachten structureel zo slecht dat je overdag niet meer functioneert;
• je hebt vaak bloedneuzen die moeilijk stoppen.

Conclusie: zout water eerst, medicijnen alleen in overleg

Een verstopte neus tijdens de zwangerschap is heel gewoon en vaak het gevolg van zwangerschapsrinitis: opgezwollen neusslijmvlies door je hormonen, dat na de bevalling vanzelf weer normaal wordt. Een neusspray of neusdruppels met zoutoplossing zijn altijd veilig en daarom de eerste keus. Een xylometazoline-neusspray kan bij kort gebruik vaak wel, maar overleg eerst met je verloskundige, huisarts of apotheker en gebruik hem nooit langer dan zeven dagen, anders riskeer je een rebound-verstopping. Corticosteroïden-sprays bij hooikoorts gebruik je alleen op voorschrift van een arts. Combineer dat met stomen, een verhoogd hoofdeinde, voldoende drinken en frisse slaapkamerlucht, en de meeste nachten worden weer een stuk draaglijker. En houd vol: na de bevalling ademt je neus vanzelf weer vrij.

Verder lezen:

• Symptomen van een zwangerschap: dit zijn de eerste signalen
• Slecht slapen door stress: zo doorbreek je de cirkel