Waarom slapen baby's zoveel? Wat slaap doet voor de ontwikkeling

Baby's slapen zoveel omdat hun hersenen en lichaam in de slaap het hardst groeien. Een pasgeboren baby slaapt 14 tot 17 uur per etmaal, een baby van 4 tot 11 maanden 12 tot 15 uur en een kind van 1 tot 2 jaar nog 11 tot 14 uur. In het eerste jaar verdubbelt de hersenomvang ongeveer, en een groot deel van dat werk gebeurt slapend. Veel slapen is bij een baby dan ook bijna nooit een probleem; het wordt pas iets om op te letten als je baby daarnaast slecht drinkt, niet groeit of suf is.

In het kort

Bron voor de uren: de National Sleep Foundation en de American Academy of Sleep Medicine. Alle cijfers per maand vind je in hoeveel slaapt een baby per leeftijd.

Hoeveel slaapt een baby eigenlijk?

Een pasgeborene is per etmaal maar 7 tot 10 uur wakker, en een flink deel daarvan gaat op aan drinken. Een grote overzichtsstudie van Galland laat zien dat de gemiddelde totale slaap daalt van ongeveer 14,6 uur bij 0 tot 2 maanden naar ongeveer 11,9 uur bij 3 tot 5 jaar. Slaap neemt dus af, maar langzaam: ook een peuter slaapt nog bijna de helft van zijn leven.

Wat in het eerste jaar vooral verandert, is niet zozeer de hoeveelheid als de verdeling. Een pasgeborene slaapt in stukjes van 2 tot 3 uur, dag en nacht door elkaar. Rond 2 tot 3 maanden ontstaat een dag- en nachtritme en verschuift de slaap naar de nacht.

Waarom heeft een baby zoveel slaap nodig?

Wat ik ouders altijd meegeef: slaap is voor een baby geen pauze van de ontwikkeling, het is de ontwikkeling. Dit gebeurt er terwijl je baby slaapt:

• Hersenen bouwen. In de slaap worden nieuwe verbindingen tussen hersencellen aangelegd en versterkt. Een groot deel van de slaap van een pasgeborene is actieve slaap (de babyvariant van droomslaap), waarin de hersenen opvallend druk zijn.
• Groeien. Groeihormoon komt vooral vrij in diepe slaap. Niet voor niets slapen baby's tijdens een groeispurt ineens meer.
• Verwerken. Alles wat je baby overdag ziet, hoort en voelt, is nieuw. Slaap is het moment om dat op te bergen. Na een drukke dag met visite slaapt een baby vaak extra lang.
• Bijkomen. Wakker zijn kost een baby veel energie: prikkels filteren, spieren aansturen, drinken. Na 60 tot 90 minuten is een jonge baby daar gewoon doorheen.

Waarom is slaap belangrijk voor een baby?

Naast groei en hersenontwikkeling zie je in de praktijk drie directe effecten van goede slaap:

1. Humeur. Een uitgeslapen baby is nieuwsgierig, maakt contact en laat zich makkelijker troosten. Een baby met te weinig slaap is huilerig en 'kort'.
2. Drinken en eten. Een oververmoeide baby drinkt slechter: hij valt in slaap aan de borst of fles voordat hij genoeg binnen heeft.
3. Leren. Baby's oefenen overdag nieuwe vaardigheden (omrollen, grijpen, brabbelen) en slaan die 's nachts op. Daarom zie je vaak dat iets 'ineens' lukt na een goede nacht.

Belangrijk om te weten: 'goed slapen' betekent niet 'doorslapen'. Onderzoek van Pennestri en collega's vond geen verband tussen doorslapen op 6 of 12 maanden en een betere ontwikkeling. Een baby die 's nachts nog wakker wordt maar in totaal genoeg slaapt, loopt dus niets mis.

Is het erg als je baby veel slaapt?

Nee, in verreweg de meeste gevallen niet. Een baby die aan de bovenkant van de bandbreedte zit (17 of 18 uur bij een pasgeborene, 15 uur bij een baby van 8 maanden) is gewoon een langslaper. Ik kijk naar deze vier dingen om dat te bevestigen:

• Drinkt hij goed? Wordt hij in de eerste weken wakker voor voedingen, of laat hij zich makkelijk wekken?
• Groeit hij? Volgt hij zijn eigen lijn op het consultatiebureau?
• Plast hij genoeg? Vanaf de eerste week 5 tot 6 goed natte luiers per dag.
• Is hij alert als hij wakker is? Maakt hij contact, kijkt hij rond, beweegt hij?

Vier keer ja: laat hem heerlijk slapen. Twijfel bij één van de vier: bel het consultatiebureau.

Waarom slaapt mijn baby ineens veel meer?

Een baby die ineens 2 tot 3 uur per dag meer slaapt dan normaal, is bijna altijd ergens mee bezig. De gebruikelijke oorzaken:

Hoe je een groeispurt herkent, lees je in regeldagen bij baby's, en wat een sprong met de slaap doet in sprongen en slaap. Slaapt je baby veel meer én is hij warm, slap of drinkt hij slecht, dan hoort dat niet bij een sprong. Kijk dan in pasgeboren baby ziek en bel bij twijfel de huisarts.

Hoe lang mag je een baby maximaal laten slapen?

Er is geen maximum voor het totaal, wel voor de gaten tussen voedingen en, later, voor losse dutjes:

• Eerste 1 tot 2 weken: niet langer dan ongeveer 4 uur zonder voeding, tot je baby terug op geboortegewicht is en goed groeit.
• Vanaf 2 tot 4 weken, bij goede groei: 's nachts laten slapen zolang hij wil; overdag na 3 uur een voeding aanbieden.
• Vanaf ongeveer 4 maanden: een los dutje van meer dan 2 tot 2,5 uur mag je afbreken, zodat de nacht niet te kort wordt. Slaapt je baby overdag 5 uur en 's nachts 8, dan is de verdeling scheef, niet het totaal.

Wat zijn de gevolgen van weinig slaap voor een baby?

Een baby die structureel te weinig slaapt, raakt oververmoeid. Dat ziet er tegenstrijdig uit: hij lijkt juist drukker, huilt meer, valt moeilijker in slaap en wordt vaker wakker. Zijn lichaam maakt stresshormonen aan om wakker te blijven, en die zitten het inslapen in de weg. Andere gevolgen die ik in mijn praktijk zie: slechter drinken, korte hazenslaapjes en een baby die alleen nog op de arm wil slapen. Hoe je oververmoeidheid herkent en doorbreekt, staat in oververmoeidheid baby. Het goede nieuws: een baby haalt met een paar dagen op tijd naar bed het meeste weer in.

Waarom je baby niet slapend wegleggen?

Dit advies hoor je vaak, en het klopt, maar pas vanaf ongeveer 3 tot 4 maanden. Een baby die altijd in slaap valt op de arm, aan de borst of tijdens het wiegen, en dan slapend in bed wordt gelegd, wordt aan het einde van elke slaapcyclus wakker in een situatie die hij niet herkent. Hij heeft dan jou nodig om verder te slapen, meerdere keren per nacht. Wordt hij slaperig maar wakker neergelegd, dan leert hij die overgang zelf maken. Tot 3 maanden is dat nog niet aan de orde: contact en troost gaan dan voor. Meer hierover in slaapassociaties bij je baby.

Wanneer naar de huisarts of het consultatiebureau?

Veel slapen is normaal, maar bel als je baby:

• in de eerste weken niet wakker wordt voor voedingen of nauwelijks drinkt;
• opvallend suf of slap is, geel ziet of weinig plast;
• koorts heeft (onder de 3 maanden altijd direct bellen), moeilijk ademt of anders huilt dan je gewend bent;
• ineens veel meer slaapt én minder alert is als hij wakker is.

Verder lezen

• Hoeveel slaapt een baby? Slaapbehoefte per leeftijd
• Oververmoeidheid baby
• Slaapassociaties bij je baby: helpend of belemmerend
• Regeldagen bij baby's
• Sprongen en slaap
• Pasgeboren baby ziek

Bronnen

• Hirshkowitz M. et al. (2015), National Sleep Foundation's sleep time duration recommendations, Sleep Health 1(1): 40-43
• Paruthi S. et al. (2016), Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, American Academy of Sleep Medicine, Journal of Clinical Sleep Medicine 12(6)
• Galland B.C. et al. (2012), Normal sleep patterns in infants and children: A systematic review, Sleep Medicine Reviews 16(3)
• Henderson J.M.T. et al. (2010), Sleeping through the night: the consolidation of self-regulated sleep across the first year of life, Pediatrics 126(5)
• Pennestri M-H. et al. (2018), Uninterrupted Infant Sleep, Development, and Maternal Mood, Pediatrics 142(6)
• RIVM, Rijksvaccinatieprogramma

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.