Van slaapzak naar dekbed: wanneer en hoe maak je de overstap

Een slaapzak kan vanaf de geboorte en de meeste kinderen slapen er prima in tot ze 2,5 tot 3 jaar zijn. Een dekbed is volgens VeiligheidNL en de JGZ-richtlijn Preventie wiegendood pas aan de orde vanaf 2 jaar; daarvoor gebruik je geen dekbed, kussen of losse deken in bed. De overstap zelf doe je het liefst rustig, in 1 tot 2 weken, op een moment dat er verder niets verandert in het leven van je kind.

In het kort

Vanaf wanneer mag een baby in een slaapzak?

Vanaf de geboorte. VeiligheidNL adviseert juist een slaapzak, omdat je baby er niet onder kan schuiven en er geen losse stof bij het gezicht komt. Voorwaarde is dat de slaapzak past: de halsopening moet zo klein zijn dat het hoofdje er niet doorheen kan zakken, en de armsgaten niet zo ruim dat je baby erin wegzakt.

Waarom lees je dan soms dat een pasgeboren baby beter geen slaapzak draagt? Dat gaat bijna altijd over de maat, niet over de slaapzak zelf. Een maat 62/68 aan een baby van 50 centimeter is te ruim bij de hals. Kies daarom de kleinste maat (50/56) en controleer of de schouders netjes op hun plek blijven. Alle maten per lengte vind je in welke maat slaapzak voor je baby.

Moet een baby per se in een slaapzak? Nee, het is geen verplichting, maar wel de makkelijkste manier om veilig én warm genoeg te slapen. Het alternatief is een dun laken of katoenen dekentje dat je strak instopt, onder de armen, met de voetjes tegen het voeteneind. In mijn praktijk zie ik dat baby's in een slaapzak gewoon rustiger liggen: de zak blijft zitten, een dekentje niet.

Tot welke leeftijd slaapzak?

Er is geen harde bovengrens. Slaapzakken zijn er tot maat 110, wat overeenkomt met ongeveer 3 tot 6 jaar, en er zijn kinderen die zo lang in een slaapzak willen blijven. De meeste kinderen gaan ergens tussen 2 en 3 jaar over op een dekbed, vaak samen met de overstap van ledikant naar peuterbed.

Wat ik ouders altijd meegeef: laat de slaapzak niet te vroeg los. Voor een dreumes is de slaapzak een sterk slaapsignaal (rits dicht is slapen) en hij houdt een klimmer nog een tijdje veilig in het ledikant. Zolang je kind lekker slaapt en de slaapzak past, is er geen enkele reden om te wisselen.

Vanaf wanneer mag een kind een dekbed?

Vanaf 2 jaar. Het advies van VeiligheidNL en de JGZ-richtlijn is helder: geen dekbed voor kinderen jonger dan 2 jaar. Vanaf 2 jaar mag het, mits je kind zichzelf kan draaien en het dekbed van zijn gezicht kan halen. Kies dan een licht, ademend peuterdekbed (meestal 100 x 135 of 120 x 150 centimeter) en geen dekbed van volwassen formaat: dat is te zwaar en te warm.

Het hoeft niet meteen op de tweede verjaardag. Vanaf 2 jaar mág het, maar de meeste kinderen zijn er tussen 2,5 en 3,5 jaar echt aan toe: dan blijft het dekbed ook liggen. Een peuter van net 2 die de hele nacht trappelt, ligt om 3 uur 's nachts zonder dekbed te rillen. Dan is een slaapzak (eventueel met een dun dekentje erover, buiten de zak) gewoon praktischer.

Waarom geen dekbed onder de 2 jaar?

Een dekbed is los beddengoed. Een baby of jonge dreumes kan eronder schuiven, ermee over het hoofd komen te liggen of het er te warm onder krijgen. Dat zijn precies de risico's die de JGZ-richtlijn Preventie wiegendood, de NHS en de Amerikaanse kinderartsenvereniging AAP noemen voor de eerste levensjaren: losse dekens, kussens en oververhitting. Een slaapzak sluit die risico's uit zonder dat je iets hoeft in te stoppen.

Hetzelfde geldt voor kussens en knuffels van formaat: niet onder de 2 jaar. Alle adviezen op een rij lees je in veilig slapen baby.

Signalen dat je kind toe is aan een dekbed

• Je kind is 2 jaar of ouder en rolt zelf makkelijk om, ook in de slaapzak.
• Hij ritst de slaapzak zelf open of protesteert elke avond bij het aantrekken.
• Hij gaat (bijna) over naar een peuterbed of slaapt al in een groot bed.
• Hij wordt zindelijk en moet 's nachts zelf uit bed kunnen.
• De grootste slaapzakmaat past niet meer of zit strak bij de schouders.

Twee of meer van deze signalen? Dan kun je de overstap plannen. Nog geen enkel signaal, maar wel 2 jaar? Wachten mag gewoon. Ga je tegelijk van ledikant naar peuterbed, lees dan ook de overgang van ledikant naar peuterbed.

Zo maak je de overstap in 2 weken (stappenplan)

Drie dingen die de overstap makkelijker maken: houd de rest van het ritueel precies gelijk, kies een rustige week (geen vakantie, verhuizing of nieuw broertje of zusje) en laat je kind het dekbedovertrek mee uitkiezen. Zeg vooraf wat er gaat gebeuren: vanavond slaap je onder je eigen dekbed, net als papa en mama. Lukt het na een week nog niet, ga dan zonder gedoe terug naar de slaapzak en probeer het over een maand opnieuw.

Slaapzak voor een lange baby of peuter

Een lange baby groeit sneller uit de slaapzak dan de leeftijd op het label zegt. Ga daarom altijd uit van de lengte, niet van de leeftijd, en meet van schouder tot voet. Een slaapzak mag ruim zijn bij de voeten (ongeveer 10 centimeter over is prima), zolang de halsopening en armsgaten passen. Zit de zak strak bij de voeten, dan kan je kind zijn benen niet optrekken, en dat geeft onrust en vaak wakker worden.

Is de grootste maat te kort, maar is je kind nog geen 2 jaar? Kijk dan naar een slaapzak met voetopeningen (maat 90 of 110) of een model met losse beentjes. Een dekbed is vóór 2 jaar geen oplossing. Welke soorten er zijn en waar je op let, staat in de babyslaapzak of trappelzak.

Hoe weet je of je kind het te koud of te warm heeft?

Voel in de nek of op de bovenrug, niet aan de handen en voeten: die voelen bij baby's vaak koel terwijl de rest goed warm is. Een klamme, warme nek of een zweterig hoofd betekent te warm; een koele nek betekent te koud. Het advies van VeiligheidNL is een slaapkamer van 16 tot 18 graden, met een slaapzak waarvan de TOG-waarde bij die temperatuur past. Rode wangen en snel ademen in een warme kamer zijn een teken dat er een laag af moet.

Een kind dat onrustig slaapt of steeds wakker wordt, heeft het vaker te warm dan te koud. Bij twijfel: een dunnere slaapzak met een rompertje eronder, en na een halfuur opnieuw voelen. De juiste combinatie per graad vind je in temperatuur babykamer en kleding en de uitleg over dikte in TOG-waarde: wat trek je je baby aan.

Verder lezen

• De babyslaapzak of trappelzak
• Welke maat slaapzak voor je baby? Maattabel per leeftijd en lengte
• TOG-waarde: wat trek je je baby aan in bed?
• Ideale temperatuur babykamer en wat je baby aantrekt per graad
• Overgang van ledikant naar peuterbed: dos and don'ts
• Veilig slapen baby: zo maak je de slaapomgeving veilig

Bronnen

• VeiligheidNL, Veilig slapen: de adviezen voor baby's
• NCJ (2017, herziening), JGZ-richtlijn Preventie wiegendood, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• NCJ (2017), JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
• American Academy of Pediatrics, Moon RY et al. (2022), Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations, Pediatrics 150(1)
• NHS (UK), Reduce the risk of sudden infant death syndrome (SIDS)

Geschreven door Josanne Verhoof, pedagoog en babyslaapcoach (Villa Bimbi), slaapbegeleiding voor kinderen van 0 tot 5 jaar.