Zwangerschapsvergiftiging: symptomen die je nooit negeert

Zwangerschapsvergiftiging, in medische taal pre-eclampsie, kan in de tweede helft van de zwangerschap ontstaan. De naam is verwarrend, want met vergiftiging in de gewone zin heeft het niets te maken. Het draait om een hoge bloeddruk in combinatie met eiwit in de urine, en het kan gevaarlijk worden voor moeder en kind als het niet op tijd wordt herkend. Het goede nieuws: juist hierop wordt bij elke zwangerschapscontrole gelet. In dit artikel lees je wat zwangerschapsvergiftiging is, welke klachten je nooit mag negeren en wat de verloskundige of gynaecoloog doet als de bloeddruk oploopt.

Eerst dit: bij deze klachten bel je direct

Voordat we de aandoening uitleggen, de belangrijkste boodschap van dit artikel. Ben je in de tweede helft van je zwangerschap, of ben je net bevallen, en heb je een of meer van deze klachten, bel dan direct je verloskundige of gynaecoloog, en buiten kantooruren de dienstdoende verloskundige of het ziekenhuis:

• hoofdpijn die niet zakt, ook niet na rust of een paracetamol;
• sterretjes, lichtflitsen of wazig zien;
• pijn boven in de buik, vaak als een band, soms uitstralend naar de rug of tussen de schouderbladen;
• plotseling vocht vasthouden in je gezicht, handen of voeten;
• misselijkheid of braken dat in de tweede helft van de zwangerschap opnieuw begint;
• je baby duidelijk minder voelen bewegen.

Deze klachten horen dezelfde dag beoordeeld te worden, dag en nacht. Wacht niet tot de volgende controle. Bellen is hier altijd de juiste keuze, ook als het achteraf iets onschuldigs blijkt te zijn.

Wat is zwangerschapsvergiftiging?

Zwangerschapsvergiftiging, of pre-eclampsie, is een aandoening waarbij je bloeddruk tijdens de zwangerschap te hoog wordt en er eiwit in je urine terechtkomt. Dat eiwit is een teken dat de nieren onder druk staan. De aandoening ontstaat vrijwel altijd in de tweede helft van de zwangerschap, meestal na de twintigste week, en soms pas rond of zelfs na de bevalling.

De precieze oorzaak is niet volledig bekend. De aandoening lijkt te beginnen bij de placenta, de moederkoek die je baby van zuurstof en voeding voorziet. Als de bloedvaten naar de placenta zich niet goed ontwikkelen, kan het lichaam van de moeder daarop reageren met een stijgende bloeddruk en schade aan organen zoals de nieren en de lever. Belangrijk om te weten: je kunt zwangerschapsvergiftiging niet veroorzaken door iets wat je hebt gedaan of gelaten, en je kunt het ook niet zelf voorkomen. Het is iets wat je overkomt.

Een ernstige variant is het HELLP-syndroom. Daarbij raken ook het bloed en de lever betrokken: rode bloedcellen worden afgebroken, leverwaarden stijgen en het aantal bloedplaatjes daalt. HELLP kan snel verlopen en vraagt altijd om behandeling in het ziekenhuis. De klachten lijken op die van pre-eclampsie, met vaak op de voorgrond die kenmerkende pijn boven in de buik of tussen de schouderbladen en een algeheel ziek gevoel.

Goed om te weten: een hoge bloeddruk is iets heel anders dan een lage bloeddruk. Veel zwangeren hebben juist last van duizeligheid door een lage bloeddruk, en dat is meestal onschuldig. Het verschil tussen die twee lees je in ons artikel over lage bloeddruk tijdens de zwangerschap.

Waarom de controles bij de verloskundige zo belangrijk zijn

Het verraderlijke van zwangerschapsvergiftiging is dat een hoge bloeddruk zelf vaak geen klachten geeft. Je kunt je prima voelen terwijl je bloeddruk al te hoog is. Daarom meet de verloskundige bij elke controle je bloeddruk en wordt je urine op eiwit gecontroleerd als daar aanleiding voor is. Die paar minuten zijn precies bedoeld om dit probleem op te sporen voordat jij er iets van merkt.

Sla daarom geen controles over, ook niet als je je goed voelt. Is je bloeddruk bij een controle aan de hoge kant, dan word je vaak eerder teruggevraagd of doorverwezen voor extra onderzoek. Dat is geen reden voor paniek: een licht verhoogde bloeddruk betekent lang niet altijd pre-eclampsie, maar het hoort wel goed gevolgd te worden.

Symptomen die je nooit negeert

Naast de stille hoge bloeddruk zijn er klachten die wel voelbaar zijn en kunnen wijzen op zwangerschapsvergiftiging die zich doorzet. Deze signalen negeer je nooit:

• Hoofdpijn die niet zakt: aanhoudende, vaak bonzende hoofdpijn die niet reageert op rust of paracetamol.
• Problemen met zien: sterretjes, lichtflitsen, vlekken of wazig zicht.
• Pijn boven in de buik: een drukkende of bandvormige pijn onder de ribben, soms doortrekkend naar de rug of tussen de schouderbladen. Deze pijn komt van de lever en is een belangrijk alarmsignaal, ook bij HELLP.
• Plotseling vocht vasthouden: dikke enkels horen bij veel zwangerschappen, maar een gezicht of handen die in korte tijd opzwellen, bijvoorbeeld als je ringen ineens niet meer passen, is een reden om te bellen.
• Misselijkheid en braken in de tweede helft: misselijkheid hoort vooral bij het eerste trimester. Komt het in de tweede helft van de zwangerschap terug, zeker samen met een van de andere klachten, dan meld je dat.
• Minder leven voelen: voel je je baby duidelijk minder bewegen dan je gewend bent, dan bel je altijd.
• Je plotseling ziek of grieperig voelen in de tweede helft van de zwangerschap, zonder duidelijke verklaring.

Voor al deze klachten geldt dezelfde lijn: direct bellen met je verloskundige of gynaecoloog, dag en nacht. Zwangerschapsvergiftiging kan zich in korte tijd ontwikkelen, en juist snel ingrijpen voorkomt ernstige complicaties.

Wie heeft er meer kans op?

Zwangerschapsvergiftiging kan iedere zwangere overkomen, ook zonder enige risicofactor. Wel is de kans wat groter bij:

• een eerste zwangerschap;
• een meerlingzwangerschap;
• zwangerschapsvergiftiging of HELLP in een eerdere zwangerschap, of bij je moeder of zus;
• een hoge bloeddruk, diabetes of nierproblemen die al voor de zwangerschap bestonden;
• een leeftijd van 35 jaar of ouder.

Herken je jezelf in deze lijst, dan betekent dat niet dat je het krijgt. Het betekent wel dat je verloskundige of gynaecoloog extra alert is en soms extra controles afspreekt. Bij een duidelijk verhoogd risico kan de zorgverlener voorstellen om vanaf het begin van de zwangerschap uit voorzorg een lage dosis aspirine te gebruiken; dat is altijd een beslissing van de arts of verloskundige, begin daar nooit zelf mee. En nogmaals: risicofactoren zijn geen schuldvraag. Niets hiervan heb je zelf in de hand.

Wat doet de verloskundige of gynaecoloog?

Wordt er een verhoogde bloeddruk of eiwit in de urine gevonden, dan hangt het vervolg af van hoe ernstig het beeld is en hoe ver je zwangerschap is gevorderd:

• Extra controles: vaker bloeddruk meten, urine en bloed laten onderzoeken en de groei en conditie van je baby volgen met echo's en hartfilmpjes.
• Doorverwijzing naar de gynaecoloog: bij aanwijzingen voor pre-eclampsie neemt het ziekenhuis de controles over.
• Medicatie: medicijnen kunnen de bloeddruk verlagen en zo de moeder beschermen. Ze genezen de aandoening niet, maar geven vaak tijd om de zwangerschap veilig langer te laten duren.
• Opname in het ziekenhuis: soms is opname nodig om moeder en kind dag en nacht in de gaten te houden.

De enige echte behandeling van zwangerschapsvergiftiging is de bevalling. Zodra de placenta geboren is, verdwijnt de oorzaak en kan het lichaam herstellen. Daarom weegt de gynaecoloog voortdurend af: is het veiliger om de zwangerschap nog even te laten doorgaan zodat de baby verder kan groeien, of is het veiliger om de bevalling in gang te zetten? Die afweging is maatwerk en hangt af van jouw situatie, de conditie van je baby en de zwangerschapsduur.

Na de bevalling: nog niet meteen klaar

Veel mensen denken dat het gevaar met de geboorte volledig geweken is, maar zwangerschapsvergiftiging kan ook in de eerste dagen tot weken na de bevalling nog ontstaan of tijdelijk verergeren. Krijg je in de kraamtijd alsnog aanhoudende hoofdpijn, sterretjes zien, pijn boven in de buik of plotselinge zwelling, dan geldt dezelfde regel: direct bellen met de verloskundige, kraamzorg of het ziekenhuis.

Heb je zwangerschapsvergiftiging gehad, dan wordt je bloeddruk na de bevalling nog een tijd gecontroleerd en krijg je een nacontrole bij de gynaecoloog of verloskundige. Bespreek daar ook je vragen over een volgende zwangerschap: na een doorgemaakte pre-eclampsie krijg je een volgende keer standaard extra begeleiding, en vaak preventieve maatregelen vanaf het begin. Laat je bloeddruk ook op de langere termijn af en toe controleren bij de huisarts; je zorgverlener vertelt je wat in jouw situatie passend is.

Rode vlaggen op een rij

Bel direct je verloskundige of gynaecoloog, dag en nacht, bij een of meer van deze signalen in de tweede helft van de zwangerschap of kort na de bevalling:

• hoofdpijn die niet zakt na rust of paracetamol;
• sterretjes, lichtflitsen of wazig zien;
• pijn boven in de buik, tussen de schouderbladen of bandgevoel onder de ribben;
• plotselinge zwelling van gezicht of handen;
• misselijkheid of braken dat in de tweede helft opnieuw begint;
• je baby minder voelen bewegen;
• je plotseling ziek of grieperig voelen zonder verklaring.

Raakt iemand in je omgeving met deze klachten verward, krijgt zij een toeval of raakt zij buiten bewustzijn, bel dan onmiddellijk 112.

Conclusie: laat je controleren en bel bij twijfel

Zwangerschapsvergiftiging is een serieuze aandoening, maar bij elke zwangerschapscontrole wordt er gericht op gescreend. De meeste zwangerschappen verlopen zonder deze complicatie, en wordt er wel een hoge bloeddruk gevonden, dan staat er een vangnet klaar van extra controles, medicatie en zo nodig opname. Jouw rol is eenvoudig maar belangrijk: ga naar elke controle, ken de alarmsignalen uit dit artikel en bel direct als je ze herkent, dag en nacht. Twijfel je of iets ernstig genoeg is om te bellen, dan is het antwoord: bellen. Ben je nog vroeg in je zwangerschap en wil je weten welke klachten daar juist normaal zijn, lees dan ook ons overzicht van symptomen van een zwangerschap.

Verder lezen:

• Lage bloeddruk tijdens de zwangerschap: oorzaken en wat je eraan doet
• Symptomen van een zwangerschap: dit zijn de eerste signalen