Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap is een zwangerschap waarbij de bevruchte eicel zich niet in de baarmoeder innestelt, maar daarbuiten, meestal in een eileider. Zo'n zwangerschap kan niet uitgroeien tot een baby en kan gevaarlijk worden voor de moeder. Het is zeldzaam, maar het is een van de weinige situaties in de vroege zwangerschap waarin je niet mag afwachten. In dit artikel lees je hoe je de signalen herkent, hoe de diagnose wordt gesteld, welke behandelingen er zijn en hoe het daarna verder gaat.
Eerst dit: bij deze combinatie bel je direct
Voordat we uitleggen wat er precies gebeurt, de belangrijkste boodschap van dit artikel. Ben je in de eerste weken of maanden zwanger, of zou je zwanger kunnen zijn, en heb je een combinatie van deze klachten, bel dan direct je verloskundige of huisarts, en buiten kantooruren de huisartsenpost:
- buikpijn, vaak aan een kant van de onderbuik, die aanhoudt of erger wordt;
- vaginaal bloedverlies, ook als het weinig is of bruinig van kleur;
- eventueel daarbij: duizeligheid, het gevoel flauw te vallen, pijn in de schouder of een klam en zweterig gevoel.
Deze combinatie kan wijzen op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap en moet dezelfde dag beoordeeld worden, dag en nacht. Wacht niet tot het spreekuur van morgen. Bellen is hier altijd de juiste keuze, ook als het achteraf iets onschuldigs blijkt te zijn.
Wat is een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?
Na de bevruchting reist de eicel normaal gesproken door de eileider naar de baarmoeder en nestelt zich daar in het slijmvlies. Bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, ook wel ectopische zwangerschap genoemd, nestelt de bevruchte eicel zich buiten de baarmoederholte, verreweg meestal in een eileider. Heel soms zit de zwangerschap op een andere plek, zoals op een eierstok of in de buikholte.
Buiten de baarmoeder is er geen ruimte waarin een zwangerschap kan groeien. Een eileider is smal en kan niet meerekken zoals een baarmoeder. Groeit de zwangerschap door, dan kan de eileider beschadigd raken of scheuren, met een inwendige bloeding als gevolg. Daarom kan een buitenbaarmoederlijke zwangerschap nooit worden uitgedragen en is snelle herkenning zo belangrijk.
Gelukkig is het zeldzaam: van alle zwangerschappen nestelt maar een klein deel zich buiten de baarmoeder. Maar juist omdat de gevolgen ernstig kunnen zijn, hoort deze mogelijkheid altijd uitgesloten te worden door een zorgverlener, niet door jezelf.
Hoe ontstaat het en wie heeft er meer kans op?
Vaak is er geen duidelijke oorzaak aan te wijzen en kan het iedere zwangere overkomen. Wel zijn er factoren die de kans iets vergroten, meestal doordat ze het transport van de eicel door de eileider bemoeilijken:
- Een eerdere buitenbaarmoederlijke zwangerschap: de kans op herhaling is dan verhoogd, en bij een volgende zwangerschap krijg je standaard een vroege echo.
- Een doorgemaakte eileiderontsteking: een infectie in het kleine bekken, bijvoorbeeld door een soa zoals chlamydia, kan littekenweefsel in de eileiders achterlaten.
- Eerdere operaties aan de eileiders of in de onderbuik, waaronder een sterilisatie.
- Zwanger worden met een spiraaltje: ontstaat er ondanks een spiraaltje toch een zwangerschap, dan zit die relatief vaker buiten de baarmoeder.
- Vruchtbaarheidsbehandelingen zoals IVF.
Belangrijk om te weten: deze factoren zijn geen schuldvraag. Je kunt een buitenbaarmoederlijke zwangerschap niet veroorzaken door iets wat je hebt gedaan of gelaten. Het is iets wat je overkomt.
Symptomen: waar let je op?
De klachten beginnen meestal in de eerste weken van de zwangerschap, vaak tussen ongeveer de vierde en tiende week. Soms weet je dan nog niet eens zeker dat je zwanger bent. Veelvoorkomende signalen:
- Buikpijn aan een kant van de onderbuik: vaak zeurend of krampend, aanhoudend of in aanvallen, en meestal duidelijk aan een zijde.
- Vaginaal bloedverlies: vaak licht en bruinig, soms juist helderrood. Het lijkt soms op een onregelmatige menstruatie. Meer over de mogelijke oorzaken van bloedverlies lees je in ons artikel over bloedverlies tijdens de zwangerschap.
- Duizeligheid, flauwvallen of je plotseling heel zwak voelen: dit kan wijzen op bloedverlies in de buikholte en is altijd een spoedsignaal.
- Pijn in de schouder: een opvallend signaal dat kan ontstaan doordat bloed in de buikholte het middenrif prikkelt. In combinatie met buikpijn in de vroege zwangerschap is dit een reden om direct te bellen.
- Pijn bij de ontlasting of een drukkend gevoel op de endeldarm.
Het gevaarlijkste scenario is een gescheurde eileider. Daarbij ontstaat in korte tijd hevige buikpijn, vaak met duizeligheid, flauwvallen, een snelle hartslag en bleek zien. Dit is een acute noodsituatie: bel onmiddellijk, en bij wegrakingen bel je 112.
Niet elke buikpijn in de vroege zwangerschap is alarmerend; lichte, wisselende buikkrampen komen juist vaak voor. Wat daarbij normaal is en wat niet, lees je in ons artikel over pijn in de onderbuik in de eerste weken van de zwangerschap. Twijfel je, bel dan gewoon.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Bij een vermoeden van een buitenbaarmoederlijke zwangerschap word je doorgestuurd naar de gynaecoloog. Die gebruikt vooral twee onderzoeken:
- Een echo, meestal inwendig (vaginaal): daarmee kijkt de gynaecoloog of er een zwangerschap in de baarmoeder zichtbaar is. Is de baarmoeder leeg terwijl de zwangerschapstest positief is, dan wordt er verder gezocht, onder andere bij de eileiders.
- Bloedonderzoek naar het zwangerschapshormoon hCG: bij een gezonde jonge zwangerschap stijgt dit hormoon in een herkenbaar tempo. Stijgt het te langzaam of grillig, dan past dat bij een zwangerschap die zich niet op de goede plek of niet goed ontwikkelt. Vaak wordt het hCG daarom om de paar dagen opnieuw geprikt.
Soms is de uitslag niet meteen duidelijk, bijvoorbeeld omdat de zwangerschap nog heel pril is. Dan volgen er controles over enkele dagen. Dat afwachten is zwaar, maar het gebeurt onder toezicht: je krijgt altijd instructies bij welke klachten je direct moet terugkomen.
Welke behandelingen zijn er?
De behandeling hangt af van hoe vroeg de zwangerschap is ontdekt, hoe hoog het hCG is, of er een bloeding is en hoe jij eraan toe bent. In grote lijnen zijn er drie opties:
- Afwachten onder controle: een deel van de heel vroeg ontdekte buitenbaarmoederlijke zwangerschappen stopt vanzelf en wordt door het lichaam opgeruimd. Het hCG wordt dan regelmatig gecontroleerd tot het gedaald is.
- Medicatie: met een injectie met methotrexaat kan de zwangerschap worden gestopt zonder operatie. Dit kan alleen in specifieke situaties, bijvoorbeeld als het hCG niet te hoog is en er geen tekenen van een bloeding zijn.
- Een operatie: meestal een kijkoperatie, waarbij de zwangerschap en vaak ook de aangedane eileider wordt verwijderd. Bij een gescheurde eileider of een inwendige bloeding is een spoedoperatie nodig.
Welke optie passend is, is echt maatwerk van de gynaecoloog. Goed om te weten: ook met één eileider kun je in de meeste gevallen op de natuurlijke manier zwanger worden, omdat de andere eileider het werk kan overnemen.
Herstel en verwerking
Van een kijkoperatie herstel je lichamelijk meestal binnen enkele weken; na medicatie of afwachten duren de controles tot het zwangerschapshormoon uit je bloed is verdwenen. Daarnaast is er de emotionele kant. Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap betekent ook het verlies van een zwangerschap, vaak gecombineerd met een schrikervaring of spoedopname. Verdriet, boosheid of een verdoofd gevoel horen daarbij, en dat verlies mag er zijn, hoe vroeg het ook was. Praat erover met je partner en met mensen die je vertrouwt, en trek bij je huisarts of verloskundige aan de bel als het verdriet of de angst je dagelijks leven blijft beheersen.
Veel vrouwen willen vooral weten: kan ik hierna nog gewoon zwanger worden? In de meeste gevallen is het antwoord ja. Wel is de kans op herhaling wat verhoogd. Meld een volgende zwangerschap daarom direct bij je verloskundige of huisarts, zodat er op tijd een vroege echo wordt gepland om te controleren of de zwangerschap op de goede plek zit. Herken je de vroege signalen van een zwangerschap nog niet goed, lees dan ook ons overzicht van symptomen van een zwangerschap.
Rode vlaggen op een rij
Bel direct je verloskundige, huisarts of buiten kantooruren de huisartsenpost als je in de vroege zwangerschap een of meer van deze signalen hebt:
- aanhoudende of toenemende buikpijn, zeker aan een kant van de onderbuik;
- buikpijn in combinatie met vaginaal bloedverlies, hoe weinig ook;
- duizeligheid, flauwvallen, hartkloppingen of plotseling bleek en klam zijn;
- pijn in de schouder samen met buikpijn;
- plotselinge, hevige buikpijn: dit is een noodsituatie, en bij wegrakingen bel je 112;
- een positieve zwangerschapstest na een eerdere buitenbaarmoederlijke zwangerschap: geen spoed, maar wel direct melden voor een vroege echo.
Conclusie: zeldzaam, maar nooit afwachten
Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap is zeldzaam, en de meeste klachten in de vroege zwangerschap hebben een andere, vaak onschuldige verklaring. Maar de combinatie van buikpijn aan een kant, bloedverlies en eventueel duizeligheid of schouderpijn hoort altijd dezelfde dag beoordeeld te worden. Bel in dat geval direct je verloskundige, huisarts of de huisartsenpost, dag en nacht. Wordt er inderdaad een buitenbaarmoederlijke zwangerschap vastgesteld, dan zijn er goede behandelmogelijkheden en is een volgende, gezonde zwangerschap in de meeste gevallen gewoon mogelijk. Snel bellen is hier nooit overdreven.
Verder lezen:
Seks tijdens de zwangerschap: wat is veilig en wat verandert er?
Seks tijdens de zwangerschap: wat is veilig en wat verandert er?